WORKBENCH - TEZGAH
Retro bilgisayarİnsanların bilgisayar kullanırken kendilerini onun çalışma tarzına uydurma zorunluluğunun olduğu günler artık çoktan geri kaldı. AMIGA'nın Workbench'i (tezgah) gündelik hayattan analojiler kullanıyor. Ne var bunun arkasında ve bu teknoloji AMIGA'nın yazılımlarının gelişmesi açısından hangi olanakları sunuyor?
Ekranda bir el görünüyor. Workbench disketinizi disket sürücüye yerleştiriyorsunuz. Kırmızı kontrol ışığı yanıyor. Sürücünün motoru çalışıyor ve kısa süren vırıltıların ardından ekranda mavi bir resim görünüyor. İşte karşınızda. Bilgisayarda yararlanılabilen en iyi kullanıcı yüzeylerinden biri: Workbench (tezgah). Kullanıcı için bir yüzey? Peki, bu ne aslında? Bu dizinin ilk iki bölümünde, bilgisayarın bir görevi yerine getirebilmek için bir programı gereksindiğini anlatmıştık. Programlar disketler üzerinde bulunur. Bunların yüklenmesi ve işletilmesi gerekir. Bu görevi yerine getiren ise bilgisayarın işletim sistemidir. Kullanıcı, işletim sistemine bu yönde bir komut verir. Komutun verilmesi ise kullanıcı yüzeyi aracılığıyla gerçekleşir. Bu kavramı daha ileride yakından inceleyeceğiz. AMIGA, farklı iki kullanıcı yüzeyine sahip. Bunların ilki, Workbench. Teleteknik A.Ş. tarafından Türkçe olarak bastırılan AMIGA Kullanma Kılavuzu'nda bu kavramın Türkçe karşılığı olarak verilmiş olduğundan, yazımızın bundan sonraki kısmında biz de “tezgah” kavramını kullanacağız. Zaten İngilizce sözlüklerde de Workbench'in karşılığı tezgah olarak veriliyor. Sözcüğün diğer bir karşılığı da “çalışma masası” olabilirdi. AMIGA'nın çalışma masasını biraz daha yakından inceleyelim. Bu bölümde anlatacaklarımızı daha ko-
WORKBENCH - T
BİLGİSAYARI TANIYIN
Aşağı açılır menü (pull down)
Fare göstergesi kolay kavrayabilmeniz için, açıklanan her adımı bir yandan hemen pratikte uygulamanız çok yararlı olacaktır. Bu amaç için, ortak bir çıkış zeminine gerek var. En iyisi orijinal tezgah disketinizin bir kopyasını kullanmanız. Bu kopyalama işlemini nasıl yapacağınız, Resim 2'de anlatılıyor. Kopyaladığınız tezgah disketini bilgisayarınızın disket sürücüsüne yerleştirin. Bir reset işlemi yapın (Resim 2, 2. Adım). Birkaç saniye sonra tezgahın mavi fonu karşınıza gelecektir. Şimdi çalışma masasının üzerinde bir disket var. Disketin adı “copy of Workbench 1.2”. Disket, veriler ve programlar içeriyor. Diskette neler olduğunu görmek ya da bir programı çalıştırmak isterseniz, önce disketi açmak zorundasınız. Tezgahtaki objeleri etkilemek için en yaygın kullanılan yardımcı, farenin ekrandaki göstergesi olan kursordur. Kursoru fare yardımıyla hareket ettirip, disket sembolünün üzerine getirin ve sol fare tuşuna ardarda iki kez basın. Tezgahta bir çerçeve oluşacaktır. Çerçevenin içinde, yine semboller halinde, disketin içeriğini görebilirsiniz. Tek bir disketin içinde 100 programdan fazlasının bulunuyor olması pek seyrek karşılaşılan bir durum de-
Program piktogramı (tool icon)
Taşıma çubuğu (drag bar) Obje piktogramı (objekt icon)
Kaydırma oku (scroll arrow)
Resim 1.
Arka zemin sembolü (back gadget) (drawer)
Pencere (Window)
Ön zemin sembolü (front gadget)
Kaydırma oku
Tarama çubuğu (scroll bar)
Harel
Disket
piktogramları (icons)
Saat programının çıkış penceresi
Ekran (screen): Arka zemin sembolü (back gadget)
OR MUSUNUZ? (3)
Menü satırı (menu bar) Taşıma çubuğu (drag bar)
Ön zemin sembolü (front gadget)
Pencere başlığı (window title)
Tezgah programının çıkış penceresi
Hesap makinesi programının çıkış penceresi
Kapama sembolü (close gadget)
Boyut değiştirme sembolü (sizing gadget)
EZGAH
değildir. Bu programların herbiri çerçevenin içinde ayrı bir sembolle temsil edilseydi, disketin içeriğine toplu bir bakış olanağı kaybolabilirdi. Bu nedenle disket ve buna bağlı olarak açılan çerçevenin içinde çekmeceler bulunmaktadır. Aynen bir elbise dolabında aynı tür elbiselerin konduğu çekmeceler gibi, bir disket çekmecesine de benzer görevleri yapan programların birkaçı birden konur. Tezgahın kendine özgü çekmeceleri vardır. Bunlardan biri System'dir. İlk açılması gereken çekmece de budur. Açılışı aynen disketlerde olduğu gibidir: Kursoru çekmece sembolünün üzerine getirip, sol tuşa ardarda iki kez basın. System çekmecesinin içeriğini gösteren yeni bir çerçeve açılacaktır. Bu çekmecenin içinde yer alan programlardan biri Clock'tur (saat). Onu açmaya çalışın. ; Programlar, disketler ya da çekmeceler gibi açılmaz. Kursor bir program sembolünün üzerindeyse, farenin sol tuşuna iki kez basıldığında program çalışmaya başlar. Bu işleme, tuşun çıkardığı sesten hareketle “klikleme” dedik. Bir fare klik'i, sol tuşa bir kez basılmasıdır. Birbirini takip eden iki basış ise çift klik olarak adlandırılır. Tezgahın grafik sembolleri, ikon ya da piktogram adı verilir. Bir disket ya da çekmecesinin açılmasıyla ekrana gelen çerçeveye ise pencere diyoruz. Programlar da kendi çıkışları için böyle pencereler kullanırlar. Ekranda görünen saat, Clock programının çıkışıdır. Pencerenin üst kenarında bulunan kalın şerit bir isim içerir. Bu, programlarda programın, diğer durumlarda ise disketin ya da çekmecenin ismidir. AMIGA Multitasking özelliğine sahip bir bilgisayardır. Bu sayede birden fazla programın aynı anda çalışması olanağı vardır. Eğer Utilities (kolaylıklar) çekmecesini açar ve Calculator (hesap makinesi) programını
1. Adım:
AMIGA'yla birlikte almış olduğunuz Tezgah disketini AMIGA'nın iç disket sürücüsüne koyun.
2. Adım:
Ardından (Ctrl) tuşuna ve boşluk çubuğunun her iki yanındaki AMIGA tuşlarına birlikte basın ((Ctrl AMIGA AMIGA)) AMIGA reset edecek ve Tezgah'ı yükleyecektir.
3. Adım:
İç ya da varsa dıştan bağlı disket sürücüsüne bir boş disket koyun. Kursorla, altında Tezgah yazan disket sembolünün üzerine gidin ve farenin sol tuşuna basarak bırakmayın. Disket sembolü kursora yapışacaktır. E
4. Adım:
Tezgah disketinin sembolünü farenin yardımıyla yeni disketi koyduğunuzda oluşan sembolün üzerine kaydırın. Farenin sol tuşunu serbest bırakın. İşletim sistemi, Tezgah'ın içeriğini yeni boş diskete kopyalamaya başlayacaktır. Eğer yalnızca tek sürücüyle çalışıyorsanız, birkaç kez disketleri çıkarıp takmak zorunda kalacaksınız demektir.
Resim 2. Bu yolla Tezgah disketinizin bir kopyasını oluşturabilirsiniz.
çalıştırırsanız, tezgahınız hemen hemen Resim 1'deki gibi görünecektir. Ekranda ne kadar çok pencere açılmışsa, “çalışma masamız” o kadar dağınık bir görünüm alacaktır.
MİNİ EKRANLAR
Ekrandaki öğelerin daha iyi yerleştirilmesi, düzeni sağlayabilir. Pencerelerden birini seçin ve kursoru üst kenar çizgisinin yaklaşık ortasına getirin. Sol tuşa bastığınızda (bırakmadan) pencere büyüklüğünde kırmızı bir dörtgen oluşacaktır. Bu durumda fareyi hareket ettirdiğiniz zaman, pencere de aynı şekilde hareketlenecektir. Tuşu bıraktığınızda kırmızı dörtgen yok olacak ve onun yerinde pencere yeniden görünecektir. Bu görevdeki katkısı nedeniyle pencerenin üst kenarına “kaydırma şeridi” de denebilir. Pencerelerin boyutlarını küçültmek de aynı şekilde çalışma masamızda bir düzen sağlayabilir. Pencerelerin çoğu, sağ alt köşelerinde sola eğilmiş sekiz rakamına benzeyen bir sembol içerirler. Bu sekizin bulunduğu küçük dörtgen, bir anahtardır. Tezgahın anahtarları kliklemeyle çalıştırılır. Kaydırma şeridi de bir anahtardır. Burada yapılacak bir klikleme işlemi, AMIGA'yı kaydırma moduna geçirir. Bu mod, tuşun serbest bırakılmasıyla sona erer. Eğik sekiz sembolü ise boyut değiştirme modunu çalıştırır. Kliklemeden sonra fareyi kaydırırsanız, sağ alta doğru bir hareket pencereyi büyütmeyi sağlar. Ters yönde kaydırma ise pencereyi küçültür. Kaydırma modu gibi boyut değiştirme modu da tuşun bırakılmasıyla sona erer. Clock penceresinde bu işi yapmayı bir kez deneyin. Clock programı, penceresinin boyutlarının değiştiğini fark edecektir.
PIX maze
Buna tepki olarak resmi silecek ve saati yeni boyutlara uygun olarak yeniden şekillendirecektir. Programların tümü bu şekilde çalışmaz. Bazılarında küçültme sırasında kaybolan kısımlar, yeni bir büyütme sırasında yeniden görüntüye gelmez. Yazılımla ona ait pencere arasındaki etkileşimden, bu çerçevenin bir programın mini ekranı olduğunu belirleyebilirsiniz. AMIGA'da birden fazla program aynı anda çalışabilir. Bunların tümü kendisi için bir çıkış ekranına gerek duyar. Çıkış ekranlarının boyutlarının gerekli miktarda küçültülmesi, buna olanak verir. Clock, çıkışını pencerenin boyutlarına uydurur. Çekmece pencerelerinde ise bu olay gerçekleşmez. Semboller aynı boyda kalır. Böylece artık hepsi birden pencereye sığmayabilirler. Bu durumda çerçevenin sağ ve alt kenarlarında bir değişiklik meydana gelir. Artık bu kenarlar tümüyle beyaz değildir, yeni görüntüde kenarların içinde parlak çubuklar görünmektedir. Bunların da aslında önemli bir işlevi vardır. Kursoru bunlardan birinin üzerine getirin. Sol tuşa basın ve fareyi hareket ettirin. Bu çubuk da hareket edecektir. Tuştan parmağınızı çektiğinizde, çubuk son konumunda sabit kalır. Pencerenin içeriği de kaydırma sırasında ters yönde hareket eder. Aynı işlemi diğer kenarda da uygulayabilirsiniz. Bu çubuklara kaydırma çubuğu ya da kaydırma kenarı adı verilebilir. Eğer pencere, iç kılavuzundaki gibi “öne gönderme marifeti” denebilir. Biraz önce, programların kendi pencerelerinin sembollerine tepki göstermek zorunda olmadıklarını söylemiştik. Clock ise bunu yapar. Bundan sonraki denemelerinizde sağda solda bulunan pencerelerin aklınızı karıştırmamaları için, ekranda yalnızca tezgah penceresi kalana kadar hepsini kapatın. Farenin sol tuşu yardımıyla AMIGA'ya komut verebilirsiniz. Şimdiye kadar öğrendiğimiz iki komut biçimi, klik ve çift klik idi. Tezgahın işlevleri ise bu kadar kısıtlı değildir. Fakat bunları sağlamak için üçlü, dörtlü ya da beşli klikler ayarlamak pek pratik olmazdı. Şimdi farenin sağ tuşuna basın ve basılı tutun. Başlık şeridindeki metnin yerine üç kavram gelecektir. Kursoru bunlardan birinin riğinden daha küçük boyutlardaysa, bu çubukları kullanmak gerekir. Bazen pencere çerçevesinde kaydırma okları da yer alır. Bu durum özellikle çekmece pencerelerinde geçerlidir. Bunların işlevi de aynıdır. Bir kez klikleme, pencere içeriğini çoğu zaman belirli bir yönde bir adım kaydırır. Tuş daha uzun süre basılı tutulursa, işlev süreklilik kazanır. Pencerenin içeriği adım adım belirli bir yönde kayar. Artık tezgahımızla başka şeyler de yapmak istiyoruz. Bu nedenle Clock programının çalışmasını sona erdirin. Bunu yapmak için sol üst köşedeki anahtarın kliklenmesi yeterli. Bu anahtara “kapama sembolü” (İngilizcesi: close gadget) ya da kullanma üzerine getirdiğinizde, içinde daha başka kavramlar bulunan bir beyaz dörtgen Bu kavramlar aslında komutlardır. Komutlar, belirli bir şeyle belirli bir şey yaparlar. Tezgah kavramının altındaki komut listesi, iki menü olarak da adlandırılır, Open (aç) komutunu içerir. Bu komutu kullanmak istiyorsak, daha önce neyin açılması gerektiğini belirlemiş olmamız gerekir. Kursor ile kolaylıklar çekmecesinin üzerine gidin ve bir kez klikleyin. Çekmece siyah renk alır ve seçilmiş olur. Bu defa sağ tuşa basarak tezgah kavramının üzerine gidin. Menü açıldığından open komutunun üzerine inin. Farenin sağ tuşunu bıraktığınızda, kolaylıklar çekmecesinin içeriğini gösteren bir pencere oluşacaktır. Daha önce çift klik ile yapmış olduğunuz işlem, böylece “aç” komutu ile de gerçekleşebilmektedir.
Resim 3. AMIGA'daki programlar, pencereleri için farklı renklerde ekranlar kullanırlar.
Resim 4. Superbase'in sembol satırı veri cümlelerinin ileri geri alınmasını sağlar.
MENÜ KOMUTLARI
Farenin sağ tuşuna basıldığında tezgahın başlık satırı yerini menü satırına bırakır. Bu satırın menü olarak adlandırılmasının nedeni, bunun içinden, bir lokantada yemek listesinden yemek seçer gibi, komut seçilebilmesidir. Bu nedenle farenin sağ tuşu, menü tuşu olarak da adlandırılabilir. Menü satırı kavramı, içinde çoğu zaman birden fazla komut bulunan bir menüyü kapsar. Menü işlevlerinin tümü her an kullanılamaz. Eğer bir sembol seçilmemişse, doğal olarak hiçbir şey açılamaz. İşletim sistemi, komutları titrek yazılarla görüntüleyerek sizi bu konuda uyarır. Bu titrek yazılar, hayalet yazı olarak adlandırılır. Bir menü noktasının seçilmesi için neler yapılması gerektiğini bir kez daha sıralayalım: 1) Farenin menü tuşuna (sağ) basın. 2) Tuşu basılı tutarak başlık satırındaki kavramlardan birine gidin. Menü aşağı doğru açılır. 3) Kursoru istenen komutun üzerine konumlandırın. Seçilen komutun fonu koyu renk olacaktır. 4) Menü tuşunu bırakın. Komut yerine getirilir. Eğer yanlışlıkla menüye girmiş durumdaysanız ve herhangi bir komutu seçmek istemiyorsanız, kursoru menünün dışına götürün ve tuşu orada bırakın. Bir başka deneme için Kolaylıklar ve Empty (boş) çekmecelerini açın. AMIGA'nızla çalışmaktayken, bir programın görevi nedeniyle belirli bir çekmeceye ait olmaması gerektiğini düşünebilir ve bu programı başka bir çekmeceye almak isteyebilirsiniz. Bu işlem de çok kolay. Kursoru hesap makinesi programının üzerine getirin, bir klikten sonra farenin sol tuşunu basılı tutun. Sembol, kursora yapışık kalacaktır. Hesap makinesi programının üzerine getirin, bir klikten sonra farenin sol tuşunu basılı tutun. Sembol, kursora yapışık kalacaktır.
Hesap makinesi programını yakalamış durumdasınız. Şimdi onu boş çekmecesine kaydırabilirsiniz. Tuşu bıraktığınızda AMIGA hesap makinesini o çekmeceye yerleştirecektir. Farenin sol tuşunun bir adı da seçme tuşudur. Bu tuş yardımıyla çalışma masanızın üzerindeki nesneleri seçebilirsiniz. Bazen bir disketteki programları kullanmaya gerek kalmayabilir. Bunları pratikte yok edebilmelisiniz. Bu da mümkün. Hesap makinesi programını tutun ve çöp tenekesi sembolünün üzerine getirin. Hesap makinesini bıraktığınızda, çöp tenekesinin içinde kaybolacaktır. Ama gerçek çöp tenekelerinde de olduğu gibi, içindekileri boşaltmadığınız sürece atılmış olanları tenekeden geri alabilirsiniz. Çöp tenekesi sembolünü çift klik yaptığınızda, çekmeceler gibi onun da içeriğini gösteren bir pencere açılacaktır. Tenekenin içinden istediğiniz programı biraz evvel anlatılan yöntemle geri almanız mümkün. Disk menüsündeki Discard (sil) komutunu kullandığınız takdirde ise, bu olanaktan yararlanamazsınız. Çöp tenekesi boşalır ve programınız gerçekten çöplüğe gitmiş olur. Aslında menüler ekranın üst kenarında değil de, pencerelerin üst kenarlarında (başlık satırlarında) olmalıydı. Her pencerenin kendine özgü bir menü satırı vardır. Ama bu pencereler tüm menü işlevlerini başlık satırına sığdırabilme açısından genellikle çok küçük olduklarından, AMIGA sistemini yaratan uzmanlar, menü satırını ana ekranın üst kenarına yerleştirmiş bulunuyorlar. Menü tuşuna basıldığında burada görülen menü, seçilmiş ya da aktif pencerenin menüsüdür. Peki, bir pencere nasıl aktif hale getirilir? Diğer sembollerde de olduğu gibi: Klikleyerek. Bir pencerenin aktif olup olmadığı, başlık satırındaki yazılardan anlaşılır. Aktif penceredeki yazı hayalet yazı halinde değildir. Bu durumu saat programında deneyin. Aktif hale getirdikten sonra menülere baktığınızda, bir sürü yeni komutla karşılaşırsınız. Bunlar saat programının etkilenmesinde yararlanabileceğiniz komutlardır. Hatta bunların yardımıyla saati analog görüntüden dijital görüntüye dönüştürmek bile mümkündür. İsterseniz bunu yapmayı bir deneyin. Daha önce de bahsettiğimiz gibi, AMIGA bir Multitasking bilgisayardır. Bunun nasıl işlediğini de daha önce gördük. Aynı anda birden fazla program çalışabiliyor. Fakat bu durumda ortaya bir sorun çıkıyor. Tezgah, kural olarak yalnızca dört renge sahip. Çalışma masasındaki zeminin üzerindeki objeler yalnızca zeminin sahip olduğu renklerle görüntülenebiliyorlar. Deluxe Paint gibi çizim programları ise çoğunlukla dörtten fazla renk kullanıyorlar. Bu nedenle bu programın penceresi, tezgahta yer alamıyor. Sistem üreticileri, her programın kendine özgü bir zemin kullanmasını öngörmüşler. Kursoru bu defa tezgahın başlık satırına getirin ve onu bir pencere gibi aşağı kaydırmaya çalışın. Bu, gerçekleşecektir. Fakat tezgahın arkasında hiçbir şey yoktur. Resim 3, orada bir çizim programı bulunması halinde görüntünün nasıl olacağını gösteriyor. Bu zeminler çoğu zaman tüm ekranı kapladığından, Amerikalılar bunlara Screen adını veriyorlar. Bu kavramı Türkçe'de ekran olarak karşılayabiliriz. Her programda bunlardan bir ya da daha fazla sayıda bulunabilir. Bu ekranlar yatay olarak kaydırılabilir ya da başlık satırının sağ üst köşesindeki ön-/arka zemin anahtarıyla öne ya da arkaya alınabilir. Ayrıca bu ekranlar farklı renklere ya da çözünürlüklere sahip olabilirler. Tam olarak ifade edildiğinde, bu ekranlar, Multitasking olarak çalışan programların pencereleri değil asıl ekran yüzeyleridir. Bir program bir pencere yardımıyla ekran alanının bir bölümünü kendi çıkışı için ayırır. Resim 3'ten alınacak küçük bir detay, daha dikkat çekici olabilir. Tezgah ekranında bir çizim programı olan Pixmate'in sembolü görünmektedir. Hemen onun yanında bir dağ manzarası görünümünde bir başka ikon bulunmaktadır. Bu, aslan resminin sembolüdür. Bu tür resim sembollerinin kliklenmesi normal olarak hiçbir anlam ifade etmez. Çünkü bunlar ne program ne de çekmecedir. Buna rağmen bu ikonu kliklediğinizde bir şeyler olur. Tezgah, resmin hangi programla üretilmiş olduğunu tanır, bu programı çalıştırır ve kliklenmiş resmi yüklemesini sağlar. Resim, ses ve metin dosyalarının sembolleri obje piktogramları olarak adlandırılır. Programların sembolleri ise Tool (İng.: Alet) piktogramları adını alır. Buraya kadar anlattıklarımızı bir kez daha toparlayalım: Pencereler, programların çıkış alanlarıdır. Zemin olarak bir ekrana gereksinimleri vardır. Penceredeki anahtar ve menü yardımıyla programı yönetebiliriz. Peki, çekmece pencerelerinin ardında hangi program vardır? INTUITION
Resim 5. Bu iletişim penceresiyle klikleme yoluyla seçim kriterleri oluşturulabilir. 63
Resim 6. Deluxe Paint, çalışma modlarının ayarlanması için dik bir sembol satırı kullanır.
Tezgah. Bu, ilk anda pek kolay anlaşılabilir gibi görünmüyor belki. Tezgah adını taşıyan sistem disketinde, Tezgah adında bir program da vardır. AMIGA açıldığında bu program otomatik olarak işlemeye başlar. Ekranda Tezgah adını taşıyan bir çalışma yüzeyi görünür. Tezgah programı, kullanıcı ile işletim sistemi arasında bir bağlantı, ya da daha iyi bir deyişle bir çevirmendir. AMIGA'nın sistemi farelere, menülere ve çöp tenekelerine aslında yabancıdır. Belki dosyaları bir çekmeceden diğerine aktarabilir ya da programları işletebilir, ama bunları yapmak için gerekli komutları bizim pek kolay beceremeyeceğimiz bir biçimde ister. Bir sembolün üzerine yapılan bir klikleme işlemi, çok daha kolay bir yoldur. Tezgah programı bu klik'i alır ve karşılık gelen komutu işletim sistemine, onun istediği biçim içinde iletir. Dolayısıyla işletim sisteminin derinliklerine dalmanız gerekmez, tezgahın kullanıcı yüzeyinde kalmanız yeterlidir. Tezgah örneğinde, bir programın birden fazla çıkış penceresine sahip olabileceğini gördünüz. Bu durumda tezgah, her disketin ya da çekmecenin içeriği için bir pencereyi çıkış alanı olarak kullanır. Aynı şekilde açıkça görülebilen bir husus, birden fazla programın ekranı kendi çıkışları için paylaşabildikleridir. Bu nedenle pencere ve ekran kavramlarının tek anlamlı bir biçimde tanımlanabilmeleri oldukça zordur. Teknolojik olarak böyle bir tanımlama aslında mümkün, fakat bunun nasıl olacağının anlatılması bu yazının boyutlarını aşabilir. Tezgah programı komutları işletim sisteminin bir kısmına aktarır. Kullanıcı yüzeyini içindeki pencereler ve sembollerle oluşturabilmek için ise sistemin diğer kısmından yararlanır. İşte bu intuition'dır. Tezgahın yukarıda anlatılan, pencere oluşturmak, kaydırmak, anahtara tepki göstermek ya da farenin hareketini izleyebilmek gibi yetenekleri, gerçekte intuition'ın işlevleridir. Tezgah programı yalnızca süreçleri koordine eder. İntuition'ın bu yeteneklerine yalnızca tezgah değil, diğer bir çok program gerek duyduğundan, bu sistem kütüphanesinin önemli öğelerini kullanım programlarında göstermek istiyoruz. Ekranları ve pencereleri kapsamlı bir biçimde anlatmaya çalıştık. Pencerelerdeki semboller Amerikalılar tarafından Gadget olarak adlandırılıyor. Bu kavramı Türkçeye çevirmek oldukça zor. Belki “şey” ya da
Resim 7. Photon Paint'te renklerin belirlenmesine yarayan semboller.
Resim 8. Dosya pencereleri dosyalarının seçilmesini çok kolaylaştırır.
“Zımbırtı” olarak karşılanabilir. Yani her şeyi anlatabilen bir sözcük. Biz iyisi mi sembol sözcüğünü kullanalım. Veri tabanı programı Superbase, diğerlerinin yanı sıra tek tek veri cümlelerini taramayı sağlayan bir semboller satırı kullanıyor (Resim 4). Bir başka iletişim penceresi yardımıyla bir dosya içinde yapılacak arama için seçim kriterleri kliklenebiliyor (Resim 5). Intuition, farklı sembol tiplerini tanır. Örneğin biraz önce anlattıklarımız, Boole Gadgetleri'dir. Bunlar, açma-kapama düğmeleri gibi açılıp kapanırlar (Resim 4'teki eşittir işareti) ya da dokunma düğmesi gibi kliklenirler ve işlevi yerine getirirler. Semboller, bir pencere çerçevesinin içinde, bir pencerenin çıkış alanının ortasında ya da bir iletişim penceresinin (Requester) içinde olabilirler. Requester kavramı, bazen iletişim penceresi, bazen de dağıtım tablosu olarak karşılanabilir. İletişim penceresi olarak bir Requester, örneğin sistem bir diskete gerek duyduğunda Tezgah'ın sol üst köşesinde açılır. Bu Requester'le mutlaka karşılaşmışsınızdır: Please insert Volume XYZ in any drive. Cancel (vazgeç) sembolünün kliklenmesiyle başlatılmış olan işlev kesilir. Retry (tekrar) sembolüyle ise AMIGA yeniden istenen diskete erişmeyi dener. Ekranda bir iletişim penceresi bulunduğu müddetçe, kural olarak bilgisayarın diğer işlevleri engellenir. Öncelikle kullanıcının seçenekler arasında karar vermesi gerekir. Dağıtım tablosu olarak kullanıma örnek olarak çizim programlarının seçenek sütunları verilebilir. Resim 6'da Deluxe Paint'in seçenekler sütunu görülüyor. Sanatçı bu sütundaki renklerden birini klikleme yoluyla seçebilir. Renklerin üzerinde ise çizgiler, dörtgenler, daireler gibi farklı çalışma modlarını gösteren ve ekranın silinmesi gibi işlevleri yerine getiren semboller yer alır. Renk değerlerini değiştirmek için kullanılan tablolarda özel türde sembollerle karşılaşırız. Bunlar orantılı sembollerdir. Bunların bir türünü kaydırma çubuğu olarak daha önce de tanımıştık. Renk iletişim pencerelerinde bu biçimi çoğunlukla parlaklık ayarlayıcısı olarak görürüz. Orantılı semboller üç boyutlu olarak da ayarlanabilir (Resim 7).
İLETİŞİM PENCERESİ
Dosya iletişim pencereleri ise tek anlamlı olarak tanımlanmaya uygun değildir (Resim 8). Bunların görevi yükleme ya da saklama işlemi için bir dosyanın seçilmesidir. Bağlı olan bellek birimlerinin seçilmesi için gerekli gereç sembollerini içerirler. DF0: adı, dahili sürücüyü tanımlar. Bu sembol kliklendiğinde, bu sürücüde bulunan disketin tezgah tarafından açılmasıyla aynı süreç gerçekleşir. Liste penceresi, disketin içeriğini verir. Bir çekmecenin adını içeren satırlar, “dir” ile başlar. Eğer liste penceresinde böyle bir satırı kliklerseniz, bu çekmecenin içeriği gösterilir. Bunun için de bir çekmece ve onun da içinde bir başka çekmece yer alabilir. Parent sembolünün kliklenmesiyle yeniden bir önceki çekmeceye geri dönebilirsiniz. Örneklerden, intuition gibi sistem rutinleri ve fare yardımıyla bir bilgisayarın ne kadar rahat kullanılabildiği açıkça görülebiliyor. Programcılar, işletim sisteminin bu kısmına henüz tam anlamıyla güvenemiyorlar. Yeni ürünlerde yazılım firmalarının bu olanaklardan giderek daha çok yararlanmaya başladıklarını görebiliyoruz. Bu olanakların sağlayabileceği gelişmeler insanı şimdiden heyecanlandırıyor.