BIRDS OF PREY

• Birds of Prey (Amiga)
• Oyun incelemesi

Electronic Arts, bilgisayar oyunlarına birçok yenilik getiren ve kaliteli yapımları ile kullanıcılar arasında çok tutulan bir firma. Uzun bir aradan sonra, Electronic Arts çok kaliteli bir uçuş simülasyonu ile karşımızda: Birds of Prey.

Son yıllarda bilgisayar oyunlarında ve oyuncu kitlesinde büyük değişiklikler oldu. Neredeyse her gün yeni program teknikleri geliştirildi, bu sayede kazanılan hız, daha ayrıntılı grafiklere ve daha detaylı kumandalara harcandı. Önceleri uçuş simülasyonları oldukça basit yapılabiliyordu. Oynanmaları zor olmadığından, hem detay meraklılarınca, hem de sadece değişik bir oyun arayanlarca tutulmuştu. Bugün, kazanılan hız daha kaliteli yapımları mümkün kılıyor. Sonuç iki farklı tür simülasyon oyununu ortaya çıkardı. Bunlardan ilki görkemli efektlerle süslü, derinliği ve gerçekçiliği az, buna rağmen rahatça oynanabilen oyunlar. Diğeri ise karmaşık ve gerçeğe yaklaşmaya çabalayan kontrollerle dolu, uçma hissini vermeyi oynanabilirliğe tercih eden oyunlar. Gidişe bakılırsa Electronic Arts kendini bu türe adamış.

Birds of Prey, Electronic Arts'ın son simülasyon serisinin ikincisi, ilki Chuck Yeager's Advanced Flight Trainer idi. Eğer her şey yolunda giderse, serinin üçüncü oyunu yine Chuck Yeager serisinden Air Combat olacak. Advanced Flight Trainer'ı oynayanlar hatırlayacaklardır, oyunda 20-25 adet uçağı kullanmak mümkündü. Ancak kontrollerin zayıf oluşu ve vektörlerin yavaşlığı oyunun oynanabilirliğini düşürmüştü. Ama artık Birds of Prey var. Rahat ve gerçekçi kontroller, hızlı vektörler, birbirinden değişik 40 kadar uçak kullanmak istiyorsanız, hemen bilgisayarcınıza gidebilirsiniz. Oyunda gerçekten daha önce hiçbir simülasyonda olmayan bir detay zenginliği var. Sözü daha fazla uzatmayalım, zaten anlatacak daha çok şeyimiz var.

İki disket olan oyunun ilk disketi sadece demo. İkinci disketi takarak doğrudan oyuna geçmeniz mümkün. Her ne olursa olsun demoyu görmenizi tavsiye ederim (Yeniden görmek için bootlamanıza gerek yok !!!). Uzunca bir yüklemenin ardından oyuna geçebiliyorsunuz. Tanıtım ve kod sorma ekranlarının ardından bir form ile karşılaşıyorsunuz. Bu form, uçuşu yapacağınız pilota ait bilgiler taşımakta. Oyunda, NATO silahları kullanan bir A (Mavi kuvvetler) tarafı ve Rus silahları kullanan bir B (Kırmızı kuvvetler) tarafı, hayali bir harita üzerinde savaşmaktalar. Amaç, gerçekleştirdiğiniz görevler ile savaşı kendi tarafınıza kazandırmak. Formun üst tarafında pilota ait bilgiler yer alıyor.

Pilotunuzun ismi (Name), Derecesi (Rank), üssü (Based At), uçtuğu görev sayısı (Missions), hava zaferleri (Air kills), yer zaferleri (Land Kills). Pilotun ismini bu ekranda değiştirmek mümkün. En güzeli ise bu formda değiştirilebilecek her şeyi adamınız ölene kadar her zaman değiştirebilme şansınızın olması (Yani iki görev sonra adamın ismini değiştirebiliyorsunuz). Adamınızın son görevi hangi uçakla yaptığı (Currently Flying), son aldığı puanı (Last Score) ve toplam puanı (Total Score) da burada yer alıyor (Bunlar pek de önemli şeyler değil). Puanınız, derecenizi etkileyen tek şey. Bundan sonraki seçenekler ise oldukça önemli. Bunlardan ilki hangi ortamda uçacağınızı (Terrain) belirliyor. Kutup, çöl ve yeşil alanlar burada kullanılabilecek seçenekler. Bunun ardından zorluk derecesi geliyor. Buradaki dört zorluk seviyesi (Rookie, Pilot, Squadron Leader, Wing Commander) oyunda rakiplerinizin teknik seviyesi ve silahlarınızın etkisini büyük ölçüde etkiliyor. Wingmen seçeneği ile görevi tek başınıza mı yoksa destek uçaklarıyla mı yapacağınızı belirtiyorsunuz. Seçeneği 'yes' yaparak destek uçaklarına sahip olabiliyorsunuz (Zorluk seviyesine göre destek uçaklarının kalitesi değişiyor). Son olarak görev saatini belirlemek gerekiyor (Saat görev boyunca ilerleyecektir). Oyunda hava kararma ve aydınlanma efektleri çok iyi kullanılmış. Karanlıkta uçmayı, tecrübe kazandıktan sonra denemenizi tavsiye ederim. Form üzerinde değişiklikleri üç şekilde yapmak mümkün. Doğrudan mouse ile üzerine gelip sol tuşa basarak, klavye karşılıklarını kullanarak veya mouse'un sağ tuşuna basılınca ortaya çıkan menüleri kullanarak. Menülerde ayrıca pilotunuzu diskete kaydetme ve yükleme için gerekli emirleri (Load, Save) görebilirsiniz. Bunun yanısıra menüden oyundaki grafik detayının ayarlandığı bir alt menü ve o ana kadar gelişen savaş durum raporunu isteyebilirsiniz. Savaş durum raporunda

Kağan Şimşek & F.Kağan Gürkaynak raporunda her iki tarafın kara ve hava kuvvetlerinin durumunu ',' ve '.' tuşlarına basarak görebilirsiniz. 'Ok' tuşları yardımıyla oranlamaları ve kaymaları yapmak mümkün. Grafik detayları alt menüsünde üç sütun var. Sol iki sütunda teker teker özellikleri değiştirebilirsiniz. En sağ sütunda ise üç adet detay seviyesi tanımlanmış. Bunlara basınca otomatik olarak bazı görüntüleri kapatıyorlar. Easy Landing seçeneği ise havaalanları etrafındaki tepeleri ortadan kaldırıyor. Exit ile buradan çıkılıyor. Oyun boyunca bu menüyü çağırmak mümkün olacak, onun için burada uğraşmaya gerek yok.

Görevlere geçebilmek için sayfanın en üst sol köşesinde 'Next' yazılı yere mouse ile basmanız yeterli olacaktır (Form gelir gelmez, isim falan girmeden hemen Next'e basabilirsiniz). Karşınıza çıkan ekranda uçmak istediğiniz görevi seçiyorsunuz. Bu ekran iki bölümden oluşuyor ve her bölümde altışardan, toplam on iki görev çeşidi bulunuyor. Bölümler arasında gidip gelmek için en ortadaki ok işaretine basmak yeterli. Bu görevleri kısaca tanıtalım:

Interception: Önleme adı verilen bu görevlerde amaç derhal hızlı bir uçakla gelen düşmanları karşılamak ve üssünüze bir saldırı olmadan uzun mesafeden güdümlü füzeler ile düşmanı durdurmayı hedeflemektir. Kısaca üssünüze saldıran düşmanları durdurmaya çalışıyorsunuz.

Air Superiority: Hava üstünlüğü demek olup, uzun ve kısa mesafelerde düşman uçaklarını, durdurma ve yok etme amacını taşır. Oyunda Interception görevi ile farklı değil.

Bombing: Bu seçenekte düşmana ait kilit noktaları vurmak amacıyla uzun menzilli bombardıman görevleri uçuyorsunuz. Wingmen almadan uçarsanız korumanız olmuyor.

Escort: Bombing görevi yapan bir uçağa eşlik etme görevi. Uzun menzilli bir uçağa, uzun menzilli havadan havaya silahlara ve gerekirse SAM'ları susturabilecek havadan yere silahlara ihtiyacınız olacak.

Close Support: Yakın destek görevlerinde, tank savaşına girmiş birliklere yardım ediyorsunuz. Tankların birbirlerine girmiş olmaları hedef seçerken dikkatli olmanızı gerektiriyor.

Patrol: Devriye görevleri. Temel amaç size karşı olan saldırıları beklemek ve daha sonra önleme görevi uçmak. Düşmanla karşılaşmadan uçmak için ideal seçenek.

Reconnaisance: Yüksekten uçan uçaklarla düşman sahası üzerinde fotoğraf çekme görevleri. Silahsız olmanız görevi biraz ilginçleştiriyor.

Troop Drop: Simülasyonlarda ilk defa gördüğüm bir özellik. Amaç nakliye uçaklarıyla belirtilen yere paraşüt birlikleri taşımak ve 4000 Ft üzerinde bunları atmak. Uçağınızın pek savunması var denemez.

Supply Drop: Troop Drop'un neredeyse aynısı, tek fark alçaktan uçmak gerekiyor.

Stealth Bombing: Normal bombalama görevinden farkı B-2 kullanmanız.

Stealth Reconnaissance: Bu da Reconnaissance görevinin stealth (Radara az görünen uçaklara verilen isim) versiyonu. F-117 kullanılıyor. Test Pilot: X-15, Mig-29 veya Su-27 taşıyıcı bir uçakla kaldırılarak, havada çalıştırılıyor. Amaç aracın performansını araştırmak (niye X-29 yok anlamadım?).

Görev türünü, mouse'u istenen görevin resminin üzerine getirip basarak seçiyoruz. Artık kalkış havaalanımızı belirlememiz gerekiyor. Bu ekranda sol kısımda çok sık kullanacağımız taktik haritasını görüyoruz. Sağ kısımda ise on adet havaalanı belirtiliyor. Seçeceğimiz havaalanı ayrıca tarafımızı da belirliyor (Bir kere bir tarafın adamı isek başka tarafa doğrudan geçemiyoruz). Havaalanlarından ilk üçü kara, geri kalan ikisi ise uçak gemileri. Bir uçak gemisi seçilirse sadece bu geminin taşıyabileceği uçakları kullanabiliyorsunuz. Bu yüzden bazı görevleri uçak gemilerinden uçamıyorsunuz. Nimitz'te F-14, F-4, F-18, Harrier; Invincible'da sadece Harrier ve Kiev ile Minsk'te sadece Yak-38 kullanılabiliyor. Sağ alttaki iki tuşa mouse ile basarak haritanın ölçeğini büyültüp küçültebilirsiniz. Haritanın bir başka özelliği, mouse ile bastığınız yeri ortalaması. Bu sayede küçük ölçekli haritalarda bile dolaşabiliyorsunuz. Havaalanı seçmek için isimlerinin üzerinde sol mouse tuşuna, yerini görmek için ise sağ mouse tuşuna basmanız yeterli.

Şimdi işin en zevkli kısmına geldik: Uçak seçmek. İki taraf da toplam 40 uçağın olduğunu belirtmiştim. Şimdi sağ mouse tuşuna basarak seç seç beğen hesabı, istediğimiz uçağı seçebiliyoruz. Burada beş değişik menü bulunuyor. İlk menü uçakların taraflarını belirlemekte kullanılıyor (Ancak değişik tarafın uçağını seçemiyorsunuz). Sonraki iki menü size seçeneklerde yardımcı oluyor. Bu iki menüden soldaki uçakları görevlerine, sağdaki özelliklerine göre eliyor. Diyelim ki, sadece yakın destek uçaklarını görmek istiyorsunuz. Soldan ikinci menüde Close Support'u seçiyorsunuz. Uçak menüsü sadece bu görevi yapan uçaklara indirgeniyor. Veya bu uçaklardan sadece tek motorlularını seçmek istiyorsunuz. Soldan üçüncü menüden Single Engine seçeneğini kullanıyorsunuz. Birçok özelliği aynı anda işaretlemek mümkün. Ne var ki, bu seçenekte uçak yoksa tüm uçaklar gösterilecektir. Uçağın üç boyutlu görüntüsünün altında, uçakla ilgili datalar yer alıyor. Tek tek neyin ne anlama geldiğini anlatmayacağım. Ancak Salamander Books meraklıları bu datalara sevineceklerdir. Uçağınızı burada seçtikten sonra göreve başlayacaksınız, dolayısı ile görevi bu uçakla yapıp yapamayacağınızı buradan anlamak zorundasınız. Özellikle şu veriler size yardımcı olacaktır: Unladen Weight: Uçağın boş ağırlığı Max Take Off weight: Uçağın maksimum kalkış ağırlığı

Max Internal Fuel: Taşıdığı yakıt (Dahili depolarda)

Max Ferry Range: İdeal hızla gidebileceği uzaklık

Bu verilerle, uçağın ne kadar silah taşıyabileceğini, nereye kadar gidebileceğini tahmin edebilirsiniz. Hangi silahları taşıdığını görmek için sağ alt tarafta bulunan Armament tuşuna basabilirsiniz. Burada bu uçağın taşıyabileceği silahlar, ağırlıkları ve menzilleri belirtilmiş (Burada taşıma mantığı hangi silahları hedefe kilitleme ve atabilme özelliğine sahip olduğunu belirtiyor, yani herhalde). Burada oyalanmanız bittikten sonra, artık Briefing ekranındasınız. Bu ekranda hangi uçağı seçtiğiniz, uçakla ilgili birkaç kelime bilginin altında durum özetleniyor. Varsa hedefleriniz menzil ve doğrultu belirtilerek bir çerçeveye alınıyor. Bunun altında ne yapmanızı istedikleri belirtiliyor (Hedef varsa vuracaksınız, bu kadar basit). Sol üst köşede MAP yazılı yere basarak taktik haritanızı görebilirsiniz. Haritanın üzerinde Zoom in/out haritayı yaklaştırıp uzaklaştırıyor, Next/Last Navig Point ile haritada bulunan koordinat noktalarına haritayı odaklayabiliyor, Show Next/Last Plane ile haritayı mevcut uçaklar üzerinde odaklayabiliyorsunuz. Add waypoint ile haritanın istediğiniz yerine noktalar eklemek veya silmek mümkün. Bu noktalar WP-1, WP-2 .. gibi isimler alacak ve uçarken buralara otomatik pilotla uçabilecek veya uçaktaki bilgisayar size bu yola olan mesafeyi ve doğrultuyu her an verebilecek. Görev için kullanılan havaalanlarının (AB-1..3 ve AC-1..2, AC uçak gemileri), hedeflerin (GT-1..3, RE-1..3, CS-1..3), kalkış havalanınızın (HOME), yakıt ikmal uçağının (TNKR) yerleri zaten bellidir, ayrıyeten koymanıza gerek yok. Sağ tarafta ise Centre on Player/Home ile harita sizin uçağınıza veya kalkış üssünüze odaklanacak. Shrink ve Expand isimli seçenekler ile haritanın boyutunu küçültüp büyütebiliyorsunuz (her nedense) ve Tanker Waypoint ile yakıt ikmal uçağını istediğiniz yeri işaretliyorsunuz (Bu seçeneklerden bazılarını ancak havada kullanabiliyorsunuz). En güzeli haritada her zaman uçakların ve füzelerin konumunu, yüksekliğini görebilmeniz. Briefing'i terk ettikten sonra, uçağınızı uçuşa hazırlıyoruz. Yakıt ve Silah ekranında sağ yukarıda uçağın ağırlıkları verilmiş. Bunların önemi üzerinde daha öncede durmuştum. Sorun şu: Oyun, uçağı aşırı yükleyip yüklemediğinizi kontrol etmiyor. Eğer kalkış ağırlığının üzerinde iseniz, uçağı kaldıramıyorsunuz. Alt sol tarafta silahları görebilirsiniz. Ok tuşları ile silah türleri arasında gidip gelebilirsiniz. Tipler havadan havaya füzeler, havadan yere füzeler, bombalar ve çeşitli yükler şeklinde gruplanmış. Dahili bir bombardıman bölümünüz varsa, burası da ayrı bir tür olarak işlenmiş. Sağ altta uçağın alttan görünüşünü ve pilonları görüyorsunuz. Oyunun en değişik yanı burası. Her türlü ayrıntıya rağmen oyunda pilonların taşıma kapasitesi önemsenmiyor (Kanat ucu pilonuna bile Mk 84 alabiliyorsunuz). Ayrıca pilonlara birden fazla silah da takılamıyor. Bunun yanısıra, pilonlar her zaman orijinal uçaklarda bulunan sayıda değil. Ne var ki, her pilona her silahın takılabilmesi, bir pilona birden fazla silah takılamamasını iyi dengelemiş (Ayrıca program çok daha basit olmuştur).

Silahları eklemek için mouse ile silahı seçin ve uçağın istediğiniz pilonuna yerleştirin. Silahı kaldırmak için ise sağ tuşu kullanın. Silahı seçtiğinizde, silahın adı, ağırlığı, hızı, menzili, güdüm türü uçak ağırlıklarının yazıldığı sağ üst köşede belirtilecektir. Daha detaylı bilgiyi, silahı seçip Info tuşuna basarak öğrenebilirsiniz. Fuel tuşu ile yakıtınızı arttırıp azaltmak mümkün (Sol veya sağ mouse tuşları ile). Bazen daha çok silah taşıyabilmek için yakıtınızı azaltmak isteyebilirsiniz. Biraz da güdümlerden bahsedelim. Bazı silahlar kızılötesi güdümlüdür (İR), kilitlenip ateşlendikten sonra size ihtiyaçları yoktur. Aynı durum aktif radar güdümlü silahlar içinde söz konusudur (AR). Ancak bazı silahlar sizin hedefi radarınızla aydınlatmanıza gereksinim duyar, bunun en tanıdık örneği kuşkusuz AIM-7 Sparrow. Bu tür bir silahı kullanınca hedefe varana dek hedefi görebilmeniz gerekir. Paveway gibi bazı güdümlü silahların ise motoru yoktur. Bir bomba gibi atılmaları gerekir. İsabet kaydedebilmek için hedefin yakınlarına düşecek şekilde atmak gerekir. Silahlarımız, yakıtımız tamam. Artık uçuşa geçebiliriz. Kokpit gözümüzün önüne geliyor. Hangarın kapıları yavaşça açılıyor Karşımızda uçuş pisti.

Uçmaya başlamadan önce bulabildiğimiz tüm tuşlar:

Esc: Paraşütle atlama (Havada), Görevi bitirme (Yerde). F1: Grafik detayı (Dithering aç/kapa). F2: Hedefi otomatik/elden kilitleme. F3: Silahları otomatik/elden seçme. F4: Menü, ekrana kursor çıkar. Mouse ile menüleri görebilirsiniz.

F5..F9 Grafik detayının değişik parametreleri

F10 Kokpit görüntüsü (sağa sola baktıktan sonra düzelmek için kullanın) 1 Fly Past View (Kamera sabit konumdan uçağınızın dış görüntüsünü takip ediyor)

1..8 Değişik iç ve dış görüntü tipleri (Roll-Lock uçak yatmıyor, Pitch-Lock uçağın burnu sabit görünüyor demek.)

9 Dış görüntüde silahlar görünüyor/görünmüyor

0 Analog joystick aç/kapa -/+ güç azalt/arttır gücü belirli seviyelere çıkar (Minimal-max-mil-min), mil afterburner kullanmadan son güç demek olan Military'den kısaltma.

Backspace Pause Tab Kontrol ortalama aç/kapa, Mouse kullanmak bu seçeneği kapatır, klavye kullanmak açar. Bu tuş ile mouse kullanırken uçağı ortalamak mümkün.

Q Uçağın burnunu aşağıya indirir (Elevatör)

W Kokpit/Tüm ekran görüntüsü E Easy/Real Flight, Easy Flight'ta uçağın motor performansı düşmez, Uçak G çekmez.

R Radar menzilini değiştirir (320-160-80-40-20-10-5), Çoğu A-G radarı 80 km menzilli.

T Hedefleriniz hakkında bilgi verir. Kumandalar bu arada etkilidir (dikkat!) ve sadece tüm ekranda çalışır.

Y Otomatik Pilot U İniş takımları indir/topla, < 400 mph 1 HUD modunu değiştir (Radar-Navigation-Bombing-Landing)

O/P Uçağı sağa/sola yatır. (Aileron) [/] Flapları 1 derece topla/indir A Uçağın burnunu kaldırır (Elevator) S Sesler aç/kapa D HUD görüntüsü aç kapa F Flare at (Isı güdümlü füzelere karşı) G Hava frenleri aç/kapa < 1 Mach H İniş çengeli aç/kapa (Uçak gemilerine iniş için)

J Motorları aç/kapa, motorlar sadece min kuvvete kapanır

K Pilon değiştir. (Kokpit görüntüsünde ve MFD stores'da), İstenmeyen ağırlıkları atmak için kullanın

L Grafik detay seviyesi (Çok-Orta-Az) ;/' MFD harita yaklaştırma / uzaklaştırma

Return Taktik harita Sol shift Silahları değiştirme. Z Hedefi elden seçme modunda (F2) seçilen hedefi kilitleme

X Füze görüntüsü aç/kapa, Uçak kontrolleri etkilidir, görüntü füzede kalır, F10 ile geri dönmek gerekir.

C Chaff Atma (Radar güdümlü füzelere karşı).

V Durum raporu, Yukarı aşağı ok tuşları ile tüm liste boyunca dolaşabilirsiniz. Tüm kalkış, inişleri ve silah isabetlerini saati ile sıralar. Uçak kontrolü yoktur.

B Tekerlek frenleri, basılı tutulduğu sürece.

N HUD moduna göre değişik fonksiyonları değiştirir.

M MFD görüntü modları (Stores- Radar-Navigation-Map)

,/. Diğer uçakların görüntüleri, iç ve dış her açı olabilir. Kendi uçağınızın füzelerini de görebilirsiniz.

/ Tanker çağırma/otomatik pilotu, sağ Shift Test uçuşlarında test uçağına geçme, sol Alt değişken kanatlı uçaklarda kanat açısını, vektör, sol Amiga motorlu uçaklarda ise motorun itiş açısını ayarlar.

Space Ateş, Sağ Amiga Radar TWS moduna, Sağ Alt Radar A-G moduna

Del/Help Uçağı sola/sağa kaydırır (Pedallar)

Oklar Görüntüyü (iç veya dış) değiştirir, Numaratör Klavyede 1..9 Bakış yönleri

5 Fotoğraf çekebilen uçaklarda kamera (Oklar ve gri +/- ve Space ile kumanda edilir).

Enter Uçak görüntüsünü içeri dışarı alır. -/+ Görüntüyü yaklaştırır/uzaklaştırır. Klavyede bir fonksiyonunu bulamadığımız beş tuş dışında artık tuşlarımızı biliyoruz. Biraz da kokpit görüntüsünü tanıyalım. Evet anlayabileceğiniz üzere, oyunda tek bir kokpit görüntüsü var. En azından değişik uçaklara geçerken yabancılık çekmiyoruz diye düşünelim. Oyunda iki görüntü var. Birincisi kokpit, ikincisi ise tüm ekran görüntüsü. Diğer tüm oyunlardan alıştığınız üzere tüm önemli göstergeler dış görüntünün üzerine yansıtılmış. Bu yansıtmaya Head Up Display veya kısaca HUD adı verilir. Kokpit normal görüntüler artı HUD'dan oluşurken, tüm ekran görüntüsü kokpitin yerine genişletilmiş bir HUD görüntüsü şeklinde.

Kokpit Paneli: En solda motor güç göstergesi var. Bu göstergenin altında verilen güç 100 üzerinden belirtilir. Göstergenin üzerinde çeşitli çizgiler var. Kalın bir çizgi Afterburner gücünü gösterir. Bu gücün üzerine çıkılması, Afterburner'ı çalıştıracaktır. Uçağın bu durumda çok fazla yakıt tüketeceğini unutmayın. İnce çizgiler ise Cruise (İlerleme) ve Loiter (Dolaşma) hızlarını temsil etmekteler. Bu göstergenin yanında yukarıda altı adet uyarı ışığı var. Bunlar:

GEAR: İniş takımlarının aşağıda olduğunu

HOOK: İniş kancasının aşağıda olduğunu

EN ÜST SAĞDAKİ SAYI: İstenen motor kuvvetinin yüzde kaçının mevcut olduğunu gösterir. Bu sayı 100'ün altında ise, motor daha istenen performansı veremiyor demektir. Bu sayı pekala da 100'ün üzerinde olabilir. Bu durumda motor yüksek güçten henüz azalttığınız güce ulaşamamıştır. Yükseldikçe havanın azalması motorun gücünü düşürecektir.

WBRK: Tekerlek frenlerinin çalıştığını gösterir.

ABRK: Hava frenleri çalışmakta, REHT: Afterburner'lar çalışmakta. İngilizce Reheat'ten kısaltma

Tüm bu uyarı ışıkları bir değişim esnasında kırmızı olacaklardır. Göstergelerin altında hasar panosu yer almakta. Hasar alınırsa panonun solunda belirtilecek, sağında ise uçağın hasarı ile orantılı bir sütun çıkacaktır. Oyunda hasarlar üzerinde fazla durulmamış. Ancak yüksek G dönüşlerinden ve ağır inişlerden hasar alınabiliyor. Bunun altında iki önemli gösterge var. Bunlardan soldaki Missile yazısını taşıyor ve uçtuğunuz uçağa kilitlenmiş bir füzeye karşı sizi uyarıyor. Sağ taraftaki ise Radar yazısını taşıyor ve yandığı zaman bir düşman radarı tarafından izlendiğinizi belirtiyor. En altta ise mesajların yer aldığı bir gösterge var. Burada, yaptığınız hareketlere ilişkin birçok mesaj olacaktır. Orta sütuna çıkıyoruz. Burada oldukça büyük bir ekran var. Ekranın sol üst köşesinde neredeyse görünmeyen minicik bir uyarı ışığı var. Bu ışık yandığında uçak Stall'a girmiş demektir. Bu ışık sesli bir sinyal eşliğinde yanacaktır. Kanatlarınızın altında uçağı kaldıracak havanın bulunmadığını, ve uçağın artık uçamadığını belirtir. Hem Stall, hem de kurtulma manevrası bu oyunda oldukça gerçekçi programlanmış. Gelelim büyük ekrana. Modern uçaklarında değişik bilgileri görüntüleyebilen bir veya birkaç ekran vardır. Klasik göstergeler gibi tek işlevi olmayan bu ekranlara Çok işlevli gösterge anlamında (Multi Function Display'den kısaltılarak) MFD adı verilir. MFD görüntüsü, oyunda M tuşu ile değiştirilebilir. MFD modları şunlar:

STORES: Pilonlarda taşınan silahları gösterir. Bu modda istediğiniz pilonu K tuşu ile seçerek içeriğini görebilir ve SPACE tuşuna basarak atabilirsiniz (Biten yakıt tanklarını mesela). Uçağın dışına yerleştirilen her parça uçağın performansını düşürecektir. En altta ise kalan Chaff ve Flare sayısını görebilirsiniz.

RADAR: Bir uçakta değişik amaçlarla kullanılan değişik radarlar ve değişik hedefler için değişik hedefleme sistemleri vardır. Bu yüzden farklı radar modları kullanılır. Oyunda N tuşu ile bu modları değiştirebilir veya sağ Amiga ve Alt tuşlarını kullanabilirsiniz. Bu modlar:

TWS: Track While Scan, Değişik hava hedeflerini izlerken, kilitlenmek için kullanılır.

RWS: Range While Scan, Uzun menzilde ve nispeten geniş bir açıda hedefleri saptamak ve menzillerini bulmak için kullanılır.

HUD: Çok dar açıda, sadece HUD içine giren hedefleri saptamak ve izlemek için kullanılır.

GUN: Makinalı tüfeğin hedefini belirleyen, çok dar bir koni içinde makinalı tüfeği bu hedefe kilitleyen radar. Makinalı tüfekler ateş ederken hem menzile göre tapa ayarına girer, hem de çok az da olsa hedefe göre hareket edebilirler (MiG-29'un hedef radarı o kadar iyidir ki, hedef başına 5 ila 10 mermi arasında kullanır). A-G: Yer hedeflerini tarayan radar. Oyunda A-G ve RWS aynı görüntü ile belirtilmiş. Burada menzil beş daire parçası ile belirtilmiş. Hedefler türlerine göre çeşitli şekillerde gösterilmiş. Kilitlenmiş hedef ise bir kare içine alınacaktır.

En altta solda radarın türü, sağında radarın menzili ve en sağda toplam taranan hedef sayısını göreceksiniz. Diğer üç mod (TWS, HUD ve GUN) ufku simgeleyen bir çizgi (Ortasında W harfi) hedefleri simgeleyen noktalar ve kilitlenen hedefin etrafında bir yuvarlak olarak görüntülenecek. Üstte solda radarın türü, yanında menzili, onun yanında hedefin size göre açısı ve hedefin hareket ettiği doğrultu yer alacak. Alt sırada ise solda m/s cinsinden hedefe göre hızınız ve sağında kilometre cinsinden uzaklığınız yazacaktır.

NAVIGATION AID: Haritada belirli noktalara gitmenizi kolaylaştıran bir seçenek. Görüntü olarak bir saat göstergesinin ortasında duran ve doğrultunuzu simgeleyen bir uçak. Uçak üzerinde üst kutuda, noktanın adını belirten harfler ve alt kutuda bu hedefe olan mesafe yer alırken, noktanın size göre konumu saat üzerine çizilen bir çizgi ile belirtilecektir. Alt tarafta bulunan iki koordinat çiftinden soldakiler size, sağdakiler noktaya aittir. Yine N tuşunu kullanarak noktaları değiştirmek mümkün. HOME noktasının pist değil de kule olduğuna dikkat edin.

TACTICAL MAP: Etrafın bir haritasını verecektir. Her zaman uçağınıza odaklı olan haritayı (; ve ') tuşları ile yaklaştırıp uzaklaştırabilirsiniz. Özellikle yer hedeflerine saldırırken kilitlediğiniz hedefin dost mu düşman mı olduğunu anlamaya çalışırken çok yardımcı olacaktır.

MFD göstergesinin altında ise kalan yakıt miktarı ve flapların durumu yazacaktır. Yakıt tüketiminin uçaktan uçağa değiştiğine dikkat edin. Bir uçağın 8 ton yakıt ile gidemediği yere, bir başkası 1 ton ile gidebiliyor. Bu göstergelerin dışında klasik göstergeler var. Ekranın sağ alt köşesini 9 adet gösterge kaplıyor. Bunlar soldan sağa ve yukarıdan aşağıya:

ALT: Altimetre, yüksekliğinizi belirtiyor. Saat yönünde artan üç gösterge ile kısadan uzuna doğru on binleri, binleri ve yüzleri gösteriyor. Göstergenin dönme yönü uçağın hareketini çok çabuk kavratıyor (Ters dönme varsa, terslik var demek).

VEL: Velocity, hızınızı belirtiyor. Maalesef referans alınacak derecede iyi değil.

MACH: Ses hızının katı cinsinden hızınızı belirliyor. Ses hızının değişik yüksekliklerde çok farklı olduğunu hemen hatırlatalım. Hızınız hakkında dolaylı bir fikir verir.

VVEL: Vertical Velocity. Uçağınızın yukarı veya aşağıya hareket ettiğini gösterir.

Yukarı sapmalar yukarı çıkışı, aşağı sapmalar aşağı inişi gösterir.

YAPAY UFUK: Dışarısını göremediğiniz bir durumda uçağınızın durumu hakkında referans verir.

G: Uçak, ani hareketlerde pilot üzerine yerçekimi ivmesinin katı ile ifade edilen kuvvetler uygular. Genel kural olmamakla beraber kontrolleri kendinize çektiğiniz hareketler +G uygular; yani, pilotu koltuğuna bastırır, aşırı durumda kanın beyne gitmesini engeller ve kısa süreli baygınlığa veya görüş kararmasına yol açar (Blackout). Kontrolü iyice uzaklaştırdığınız hareketler ise -G uygulayarak pilotu tavana doğru iter, aşırı durumlarda kanın beyne hücum etmesine neden olur ve göz damarlarının kanlanmasına, görüşün kızarmasına sebep olur (Redout). Pilot'a verdiği zararlar bir yana, uçağın yapısı belirli bir kuvvete dayanabilir, aşırı zorlanmalar uçağın yapısına zarar verir. 7 G'nin üzeri, tehlikeli kabul edilir. G göstergesi bu durumda kırmızı renk alır. 12 G'den sonra uçak için garanti veremeyeceğim. Çok kısa anlık yüksek G'ler pilotu etkilemeyebilir. Ancak özellikle yüksek hızlarda dikkat edin. Dönüşlerinizde ve looplarınızda mutlaka göstergeyi takip edin. Kanatları deforme olmuş bir uçakla savaşmak pek zevkli olmuyor.

PITCH: Uçağın yataya göre durumunu gösterir.

FUEL: Saat yönünün tersine azalan gösterge kalan yakıtınızı gösterir.

AoA: Angle of Attack, Hücum açısı anlamında. Burnunuzun yere göre durumunu gösterir.

HEAD UP DISPLAY: Neredeyse klasikleşmiş olan bu gösterge, temel olarak üç çubuktan oluşur. Bunlardan üst taraftaki, doğrultuyu gösterir. Doğrultu çubuğunun altındaki dolu üçgen uçağın tam doğrultusunu, içi boş üçgen ise çeşitli yollarla belirlediğiniz bir hedefin veya noktanın konumunu belirleyecektir. Tam o doğrultuya gitmek için yapmanız gereken, iki üçgeni üst üste getirmek ve onları orada tutmaktır. İkinci çubuk dikey ve soldadır. Uçağınızın hızını deniz mili cinsinden (1 Knot= 1.8 km) belirtir. İkinci dikey çubuk ise sağda ve yüksekliğinizi feet cinsinden belirtiyor (1 feet= 33 cm). Dikey çubukların yanında tam olarak hangi değerleri gösterdiklerini belirten sayılar da mevcut. Ortada kontrollerin durumunu gösteren ufak bir oval var. Bu ovalin durumuna bakarak uçağa hangi kontrolleri uyguladığınızı görebilirsiniz. Ovali yatay ve dikey ortaladığınızda, etrafında dikey ve yatay çizgiler ortaya çıkacaktır (Ovalin etrafında bir artı, tüm kontroller ortada demek). Uçağın burnunun yere göre açısını belirten çizgiler yine göstergenin ortasında, kenarlarındaki sayıya bakarak uçağınızın burnunun yatayla kaç derece açı yaptığını görebilirsiniz. Bu gösterge her zaman aşağıyı göstereceğinden, ne tarafa yattığınızı da anlayabilirsiniz. Radarın izlediği hedef ise, genelde bir beyaz kare ile gösterilecek, menzile girildiğinde veya gereken kilit sağlandığında karenin ortasında bir dörtgen belirecektir.

Bu temel göstergelerin yanı sıra, sol kenarda yukarıdan aşağıya (varsa) vektörel motorların yukarı ne kadar itiş verdiğini gösteren sayı, motordan istenen güç, uçağın hızı, uçağın Mach hızı, (varsa) geometrik değişen kanatların açısının belirtildiği sayılar, sağ kenarda ise yükselme hızı, hücum açısı, saniyede süpürdüğü açı, uçağa etkiyen anlık G kuvvetinin değeri yer alır.

Eğer tüm ekran görüntüsüne geçerseniz, kaybolan kokpit göstergesinin yerine alt tarafa yeni bilgiler eklenecektir. Sol sütunda radar modu, menzili ve seçilen silah, menzili ve adedi belirtilirken, sağ sütun kokpitteki MFD gibi birçok bilgi verir. Özellikle radar modlarında burada kilitlenen hedef ismi ile tanımlanır ve eğer düşmansa -HOSTILE- yazısı belirir. Çok uçağın veya yer hedefinin bulunduğu oyunda, doğru hedefi vurmak için burayı sık sık kullanmanız gerekecek. Ortada ise mesajlar yer alacaktır.

HUD modlarını I tuşu ile seçmek mümkün. Bu modlar:

RADAR: Normal radar modlarına göre hedef seçmek ve silahları kullanmak için.

NAVIGATION AID: Önceden belirlenen noktalara doğru yön ve menzil verir. HUD'daki hedef işareti, artık uçulması istenen noktayı gösterir.

BOMBING MODE: Güdümsüz silahları atmak için kullanılan bir sistem. HUD'daki yatay çizgiler, görüşü arttırmak için yok olur. Sadece kenarlarındaki sayılar kalır. Hedefiniz kilitli olarak görünecektir. Bir çizgi yer üzerinde hareket doğrultunuzu gösterirken, ortadan yere uzanan bir çizgi ve ortasındaki çarpı, tahmini bombanızın düşüş mesafesini belirleyecektir. En önemlisi, tüm ekranda ortada bombanızı atmanız gereken yere olan menziliniz yazacaktır. Buradaki sayı 0'a en yakın olduğu anda doğrultunuz hedefin ortasına doğru iken ateş ederseniz, bomba isabet edecektir. Çok fazla tecrübe isteyen zor bir hareket. Özellikle Maverick veya Hellfire varken, ne diye bunu kullanalım diyebilirsiniz, yine de zoru başarabilmenin zevki başka.

LANDING MODE: Yine orta burun açısı göstergesinin yok olduğu bir mod. Burada kademe kademe iniş koordinatlarına yöneltileceksiniz. Koordinatları N ile değiştirebilirsiniz, ufak bir artı yere değiş noktanızı gösterecektir (Hızlı pilotları biraz sıkabilir).

Son olarak F4 ile erişebileceğiniz bir takım menülerin olduğunu belirtelim. Bu menülerin ilkinde, Refuel Etc seçeneği önemli. Bu seçenek sayesinde, hangara girmiş veya bir uçak gemisine inmişseniz, yeniden silah ve yakıt ekranına girmenizi sağlıyor. Bunun dışındaki menülerdeki her işi tuşlarla gerçekleştirmek mümkün. Son olarak Otomatik pilottan bahsetmeliyim. Otomatik Pilot, düşman uçakları yokken sizi hemen bir yerden diğerine istediğiniz yükseklikte en ekonomik yakıt sarfiyatı ile götürebilir. Kullanabilmek için yüksekliğinizin 500 feet ile 40000 feet arasında olması yeterli. Çıkan menüde gitmek istediğiniz yeri seçin ve o noktadan ne kadar öncesine gelmek istediğinizi Arrive nearer, farther seçenekleri ile, ne yükseklikte uçmak istediğinizi ise Cruise higher, lower ile belirleyip Engage tuşuna basmanız gerekecek. Burada klavyeden ok tuşları ile "," ve "." ve SPACE tuşunu da kullanabilirsiniz.

Artık tüm kontrolleri ve göstergeleri biliyoruz, var mısınız bir uçuşa? Oyun yüklendi, form karşımızda. Fazla uğraşmayalım, kolayda olsun hemen Next'e basıyoruz. İsmimiz NOT YET CHOSEN oluyor; yine Next, artık görev seçimindeyiz (Wingmen yok, otlakta, saat 8'de kalkacağız). Heyecanlı olsun, bir LONG RANGE BOMBING seçiyoruz. Havaalanı Airbase 3 olsun ve en çok bildiğimiz uçak olan F-16 C'yi seçelim. Artık bize görev verildi hazırız. Bizden MİNSK'i indirmemizi istiyorlar, 512 km. gitmemiz gerekiyormuş. Bu oldukça uzun bir mesafe. Haritaya bir bakalım. Burada hedefimiz GT-1 olarak gözüküyor. Uçak gemisini bir tek Harpoon ile götürmek mümkün, biz kendimize bir iki hedef daha bulalım. Rotamızın doğusunda bulunan ada, bir düşman adası. Orada bulunan havaalanına, dönerken bir uğrayalım. Zoom in yapıyoruz. Havaalanının kuzey-batısında ŞAM İdare var; en iyisi kuzeyden gelmek. İki Waypoint ekliyoruz. Biri havaalanının 50 km. kadar kuzeyine, öbürü ise tam kulenin tepesine. Bu kadar dolaşmak yakıtımızı iyi sömürür. Hemen bir Tanker Waypoint'i koyalım. Ortalara bir yere koyalım da, ihtiyacımız olunca hemen başka yerlere gelebilsin (Tankeri düşman uçaklarından uzak tutmak faydalı olur). Tamam artık silahlarımızı alalım. Tek başımıza uçtuğumuzdan, kendi kendimizi korumamız gerekir. Ben göbeğe iki adet AMRAAM ve kanat uçlarına iki adet Sidewinder alıyorum. Havadan yere silahlardan HARPOON alarak bir kanat altına atıyorum (Silahın 92 km menzili var). Bombalardan zevk olsun diye iki adet, MK 82 ve kule için ise bir adet Paveway alıyorum. Son olarak biraz da yakıt taşımaya karar veriyorum. J ile motorlar çalışıyor ve + ile 009 gaz vererek hangardan çıkıyoruz, pedallarla pistin başına geliyoruz, tuşu ile Military Thrust verelim, uçak 167 knot'a kadar çıktı, Flapları açmamıştık, olsun biz de gazı kökleriz, tuşu ile afterburnerları yakarak, burnumuzu 10 derece dikiyoruz. Uçak yerden rahatça ayrılıyor, ile tekrar military güce dönüyoruz ve iniş takımlarını topluyoruz. Hemen / tuşu ile bir tanker istiyoruz (Bulunsun!). Altimetre bize 700 feet gösteriyor. Biz de otomatik pilota geçiyoruz. Hedefimiz GT-1, bu hedeften 90-100 km. kadar önce varmamız yetecek (Harpoon 92 km, yer radarı 80 km menzilli). Uçuş yüksekliğini 20.000 ft alıyoruz, bu sayede radarımız hedefi uzaktan görebilecek. Bu kendimizin de görünmesine sebep olacak, ancak biz hemen füzeyi atıp dönmek istiyoruz. Engage ile otomatik pilotu çalıştırıyoruz. Kokpite geldiğimizde yakıtın üçte birinin bittiğini görüyoruz. Saat, 53 dakikadır uçtuğumuzu söylüyor. Hızımız ekonomikte ve sadece 015 güç kullanıyoruz. Ben yine military'e çıkarıyorum. M tuşu ile MFD'yi RADAR'a, N tuşu ile Radar'ı A-G'ye çeviriyorum. Hiçbir şey gözükmüyor. I tuşu ile Navigation Aid alıyoruz (Ne de olsa gemi GT-1'de), buradan doğru yöne gittiğimizi ve daha 84 km. uzakta olduğumuzu anlıyoruz. Radar menzilinde, radar uyarı ışığı aralıklı yanmaya başlıyor, biri bizi görmeye başlamış, hemen I ile RADAR moduna geliyoruz. A-G'de hedefi görebiliyoruz. W ile tüm ekran görüntüsüne çıkıyoruz. Sağ tarafta Hedefin MİNSK olduğu ve 75 km. kadar mesafede olduğunu anlıyoruz. Beyaz kare, geminin yerini gösteriyor. Hemen Sol shift ile silahı AGM-84A Harpoon'a getiriyoruz, hedefi kontrol ediyoruz, menzilde ve ateş. Gemi uçak kaldırmadan kaçmaya başlıyoruz. W ile kokpite, I ile navigasyon yardımı N ile WP-1 (Havaalanının kuzeyine koyduğumuz yer). Dönüyoruz, daha düşman yok hemen otomatik pilot, 3000 feet'ten WP-1. 80 kilometre kala otomatik pilot etrafta düşman olduğunu belirtiyor. Artık gerçek savaş başladı. Kokpitte, radar RWS, hiçbir şey gözükmüyor; Menzil 80 km., R ile 320'ye arttırınca iki uçak görüyoruz. Biri düz devam ederken öbürü üzerimize geliyor. RADAR TWS'ye 72 km. ve hızla yaklaşıyor. Bu arada M ile Stores'a geliyoruz. Yakıt tankımızın durumunu merak ediyoruz, K ile tek tek pilonlara bakıyoruz, tam zamanı, tank bitmek üzere. Space ile tankı atıyoruz. W ile tüm ekrana çıkıyoruz. Military güce çıkıyoruz. Radar TWS de, o da ne düşman 30 km.'de. Az sonra uyarı sinyali geliyor. Orta aşağıya bakıyoruz, 14 derecede ve 18 km.'de bir AA-2. AA-2'ler yarı radar güdümlüdür. Hemen silahları hazırlayalım, füze yaklaşıyor, sol Shift tuşu AMRAAM, uçak 19 km'de artık Sidewinder, uyarı tizleşiyor, füze 6 km, 5 km sol'a yatış, G 7 kü-

TANITIM

sür. Füze artık 42 derecede C ile chaff, ses susuyor, az sonra keskin bir ıslıkla füze dibimizden geçerek patlıyor. Hemen sağ tarafa yatıyoruz. İşte orada; 9 km.'de bir MiG-21. Uçağın yaklaşma hızı azalmış, dönüyor, affetmeyeceğiz. Silah Sidewinder'da (19 km menzil), hedef ortada; ateş, izlemeye başlıyoruz. Uçak kaçıyor, fazla şansı yok. O ne? Birden AA-8 alarmı, 4 km de... Bunlar ısı güdümlüdür, sola yatmalı Flare atmalı, bakmadan sola çekiyoruz, Yüksekliğimiz neydi ??? Flare atacağız, ses iyice tizleşti, nerede bu F TUŞU !!!! Son anda, kıl payı. Ohhh, dünya varmış. Bu arada durumu görmek için V tuşuna basarak olayları inceliyoruz. Ok ile en aşağı gidiyoruz. Evet son dört olay, Minsk'in battığını, iki adet MiG-21'in kalktığını ve bir MiG-21'in bir F-16 tarafından düşürüldüğünü yazıyor.... Yakıtımızın yarısı tükendi, havalanımızdan 350 km. uzaktayız, düşmanlar uyandı ve biz SAM'larla kaynayan bir havaalanının minicik kulesini bombalayacağız diye tutturduk. Diğer MiG de bize dönmeye başladı; daha 60 km. uzakta, havaalanına ise 75 km. kadar daha var .....

Devamı mı? Devamını kendiniz oynayacaksınız. Değişik durumları ve sorularınızı Pilotlar kahvesinde açıklamak üzere burada mola veriyorum.

Oyunda büyük eksiklikler var. Karşılıklı oynanamaması, güzel görevlerin olmaması bunların en göze çarpanlarından. Bu konuya oyunda hiç özen gösterilmemiş. Uçakta hiç teknik sorun çıkmaması, ya vurulması ya da uçması o kadar gerçekçilik içinde sırıtıyor. Ayrıca yer yer karışık kontrollerin sorun yarattığı oluyor. Bazen / tuşu tankere kilitlenmeyi sağlayacağı yerde silahları ateşliyor. Tankere kilitlenmek için +- 250 feet'te +- 25 derecede +- 50 knotta ve 5 km.'den yakında olduğunuzu düşünürseniz, atışı ıskalamıyorsunuz. Veya Realistic uçarken, düşük hızlar ve düşük irtifalarda uçak ekseni etrafında 20'şer derecelik dönüşler yapmaya meyilleniyor. Kısa zamanda bu eksikliklerin ya yeni bir oyun ya da yeni bir versiyon ile giderileceğini tahmin ediyorum. Vektör tekniğine ise diyecek yok. Gölgelendirmeler ve dönüşler, eğriler her şey harika. Çarpışma mantığı da oldukça sağlam (Yolların hızlı adamı HARUNA CLASS HEAVY CRUISER, Tornado ile bir düşman Aircraft Shelter'ın içinden afterburner'larla sapasağlam geçti). Tüm sorunlarına rağmen, bu oyunu oynamak zevk veriyor. Nasıl Interceptor zamanında en az görevi olan oyunlardan biri olmasına rağmen insana bir uçuş zevki verebiliyorduysa, bu oyun da oynayana çok zevk veriyor. Simülasyon oynamayı veya uçaktan seviyorsanız, arşivinizde mutlaka bulunmalı. Uçmasanız bile, tüm uçak ve silahların dataları için alınabilecek bir oyun. Buna benzer yeni oyunlarda buluşmak üzere hoşça kalın. Electronic Arts/Biri demo, 2 disket/1 MB

GRAFİK.......................... : %88 SES ................................ : %85 OYNANABİLİRLİK........... : % 90 GENEL ........................... : %90