PROTRACKER
Retro bilgisayarAMIGA&MÜZİK
Merhabalar!!! Bu ay hep birlikte en gelişmiş "Tracker" programlarından birini göreceğiz. Daha önceki sayılarımızda birkaç tracker programını açıkladığımız için bu programla yeni tanışacaklar önce 3. sayıdaki Soundtracker yazısını şöyle bir gözden geçirseler fena olmaz. Ama ben yine de bu sayıda programın tüm parametre ve komutlarının fonksiyonlarını en temelden açıklayacağım.
Bu program daha evvelce yazılmış olan "Noisetracker ve Sound Tracker" programlarının tüm özelliklerine sahip olmakla birlikte bu programda diğerlerinden çok farklı birçok yeni özellik daha bulacaksınız. Protracker'ın başlıca en büyük farkı ekran renklerinden analizör renklerine kadar programa ait tüm parametreleri ayrı ayrı değiştirebilme olanağına sahip olmanız.
Şimdi bu programın gizemlerini yavaş yavaş çözelim.
ANA EKRANDA BULUNAN KOMUT ve PARAMETRELER:
Notaların yazılması:
Bu ekranda ilk göze çarpan notaları yazacağımız 4 ayrı sütunun bulunduğu bölümdür. Burada; notalar ve notaların kullandığı enstrümanlara ait numaralar, ayrıca bir de seslere uygulanacak efektlere ait sayı ve parametreler girilir. Bu girdi için her sayfada (biz buna patern diyeceğiz) 64 satır bulunmaktadır. Bu 64 satırda her 2 satırın kapladığı zaman dilimi müzikteki 8'lik bir notanın zaman dilimi ile aynıdır. Buradan diğer notaların da zamanlarının kaç satıra karşılık geldiğini hesaplayabiliriz:
Bu sayfada sol üst kenarda parçanın kurgusuyla ilgili parametreleri ve enstrümanlar ile ilgili parametreleri görebiliriz. Bu parametrelerin sağında programın geneli ile ilgili komutlar bulunmaktadır. Notaları yazdığımız bölümün hemen üzerinde ise:
Songname: Parçanın isminin yazıldığı yer burasıdır.
Samplename: Enstrümanların isimleri ise burada belirtilir.
Tempo: Bu programın diğer trackerlardan bir farkı da parçanın temposunun buradaki parametrenin değerine bağlı olarak isteğe göre ayarlanabilmesidir. Bu parametredeki değeri değiştirmek için parametrenin sağında ve solunda bulunan okları kullanabilirsiniz.
00:00: Parça çalınmaya başladığında bu kronometre çalışmaya başlar ve parça çaldıkça çalışır. Bu sayede parçanızın ne kadar zaman uzunluğuna sahip olduğunu öğrenebilirsiniz.
Load: "Samplename" parametresinde yazılı olan enstrümanı tekrar disketten okur ve yerine koyar. Bu sayede o sırada üzerinde çalıştığınız ses bozulsa bile bu komut ile disketten tekrar sağlamını çağırabilirsiniz. Parçanın kurgusuyla ilgili parametreler: Pos (Position): Tüm tracker programlarında ilk önce paternler ayrı ayrı hazırlanır ve daha sonra bu paternler bizim isteğimiz doğrultusunda sırayla çaldırılır.
Parça kurgusu yapılırken hangi adımda hangi paternin çalınacağı belirtilir, işte bu adımların her biri bir "pozisyon"dur. Bu parametre ise o sırada hangi pozisyonda olduğunuzu gösterir. Burada ayrıca "I" komutu ile iki pozisyon arasına boş olarak tanımlanmış bir başka pozisyon sokabilirsiniz. "D" komut ile ise bir pozisyonu söküp atabilirsiniz.
Pattern: O sırada üzerinde bulunduğunuz pozisyonda hangi paternin çalınacağı bu parametreyle belirtilir. Length: Parçanın kurgusunun kaç pozisyondan oluşacağı bu parametreye yazılır. Ancak bu parametreye verilen değer çalınacak en son pozisyona ait rakamdan her zaman bir fazla olmalıdır.
Enstrümanlar ile ilgili parametreler: Fine Tune: O sırada aktif olan sesin tonunu hassas olarak akordlamış oluruz. Bu sayede parçada kullanılan tüm enstrümanların hassas ton ayarları bu parametre ile birbirlerinden bağımsız olarak rahatlıkla ayarlanabilir. Burada "+" (Max. +7) değerler seslerin tınısını inceltir, "-" (Max. -8) değerler seslerin tınısını kalınlaştırır.
Sample: O sırada aktif olan enstrümana ait numara burada belirtilir.
KUBİLAY KILINÇ
Volume: O sırada aktif olan enstrümanın ses şiddet seviyesi bu parametre ile 0-40 arası bir değer verilerek isteğe göre ayarlanabilir.
Length: O sırada aktif olan enstrümanın hafızada ne kadar yer kapladığı hexadecimal (onaltılık) sayı cinsinden burada belirtilir.
Eğer bir enstrümanın çalımı sırasında o enstrümanın tamamını veya belli bir zaman dilimini devamlı tekrar ettirmeniz gerekiyorsa ilk önce "Loop Cursor"larının pozisyonlarını ayarlamanız gerekir. "Loop Cursor"larını biraz yakından tanıyalım. Kısaca bahsetmek gerekirse bu kursorlar tekrarlanacak zaman diliminin başını ve sonunu belirtirler. Aşağıdaki bu iki parametreye vereceğiniz değerler başlangıç ve bitiş noktalarını tanımlamanızı sağlar. Sanırım Şekil-2'nin yardımıyla "Loop Cursor"larının neler olduğunu ve aşağıdaki parametreler verilen değerlerden ne şekilde etkilendiklerini daha rahat anlayabilirsiniz.
Repeat: Tekrarlanacak kısmın başı bu parametreye verilen değer ile saptanır. (Bkz. Şekil-2) Replen: Tekrarlanacak kısmın sonu ise bu parametreye verilen değer ile saptanır. (Bkz. Şekil-2)
Parçanın
geneli ile ilgili komut ve parametreler: Play: Bu komut daha önceden kurgusunu yaptığımız pozisyon sırasına göre parçayı çalar. Ancak parça o sırada "Pozisyon" parametresinde yazılı olan pozisyon adımından çalmaya başlar. Eğer parçayı baştan dinlemek istiyorsak mutlaka bu parametreyi ilk pozisyona getirmeliyiz.
Pattern: O sırada üzerinde bulunduğumuz patterni bu komut sayesinde dinleyebiliriz.
Edit: Eğer notaları yazdığımız bölgeye (buna kısaca Porte diyelim) herhangi bir nota veya buna bağlı bir efekt parametresi girmeyi düşünüyorsak ilk önce bu komut ile "Edit" (Elle düzeltme) konumuna gelmeliyiz. Bu durumda mouse pointer'ın rengi mavi olacaktır. Bu durumdan çıkmak için ya bu komutu tekrar işleme koyun veya kısaca boşluk tuşuna basın.
Record: O sırada üzerinde bulunduğunuz patern veya parçanın tamamı çalarken seçtiğiniz bir enstrüman ile herhangi bir kanala kayıt yapmanızı sağlar. Paterne veya parçanın tamamına kayıt yapabilme seçimini "Edit Op." sayfasında göreceğiz.
Stop: O sırada yapılan çalma, kayıt veya edit işlemini durdurur. Aslında bu komut her işlemi durdurabilir.
Clear: Bu komut işleme girdiğinde ekrana küçük bir pencere açılır. Bu pencereden seçeceğiniz bilgi türleri (Song, Sample veya hepsi) tamamen parçadan çıkarılır (silinir).
Edit Op.: Bu komut ile nota girdisiyle ilgili birçok parametre ve komuta sahip başka bir pencereye girebilirsiniz. Bu komut ve parametreleri daha sonra yakından göreceğiz.
Disk Op.: Bu komut ile disk işlemlerini yürüteceğiniz bir sayfaya gireceksiniz. Buradaki komut ve parametreleri daha sonra hep birlikte yakından göreceğiz.
Pist: Bu komut ile daha önceden hazırlanmış "preset listesi"ni görebileceğiniz bir menüye girebilirsiniz.
Pset-Ed: Bu komut sayesinde preset listesi yaratabileceğiniz, üzerinde değişiklikler yapıp diskete kaydedebileceğiniz bir menüye kavuşabilirsiniz.
Setup: Bu komut yardımıyla ise programa bağlı parametreleri (örneğin ekran renkleri, filtre açma-kapama gibi) ayrı ayrı kontrol edebileceğiniz bir sayfaya girebilirsiniz.
Sampler: Bu komut sayesinde o sırada aktif olan sample üzerinde oynayabileceğiniz bir sample editörüne kavuşabilirsiniz. Hatta bir soundsampler'ınız varsa ses bile örnekleyebilirsiniz. ALT MENÜLER ve İÇERİKLERİ
A -) Edit Operation Menüsü:
Bu sayfadaki komut ve parametrelerin büyük bir kısmı notaların yazıldığı alandaki notalara ve efektlere ait parametreleri değiştirmemizi sağlar. Bunlar notaları ve parametreleri basit fakat zaman kaybettirici işlemleri tek tek elle yapacağımıza bir çırpıda yapmamızı sağlayan komutlardır. Bu menüde bulunan komut ve parametreler 3 ayrı menüde toplanmıştır. Bu menülere ulaşmak için "Edit Op." menüsünün yanında bulunan 1, 2, 3 olarak numaralandırılmış kutucukları kullanabilirsiniz. Hangi menüye geçmek istiyorsanız ona ait kutucuğa basmanız yeterlidir. "B" isimli kutucuk "Edit Op." menüsünden tamamen çıkmanızı sağlar.
1- Track-Pattern nota editörü: Bu menüde notaların yazıldığı portedeki notaların değerlerini alçaltıp yükseltebileceğiniz komutlar bulunmaktadır. "Track" başlığı altında toplanmış komutlar sadece pembe renkli kursorun o sırada üzerinde bulunduğu track'de (sütunda) bulunan notaların değerlerini değiştirir. "Pattern" başlığı altında ki komutlar ise o sırada üzerinde bulunduğunuz paterne ait notaların değerlerini değiştirir.
Note Up: O sırada aktif olan enstrümana ait porteye yazılmış notaları yarım değer yükseltir.
Note Down: O sırada aktif olan enstrümana ait porteye yazılmış notaları yarım değer alçaltır.
Octave Up: O sırada aktif olan enstrümana ait porteye yazılmış notaların değerini 1 oktav yükseltir.
Octave Down: O sırada aktif olan enstrümana ait porteye yazılmış notaların değerini 1 oktav alçaltır.
2- Record Samples editörü: Record: Bu parametre iki seçeneğe sahiptir. Bu parametredeki seçenek eğer "Pattern" konumunda ise ana ekrandaki "Record" komutunun işleme konması sırasında notalar sadece o sırada üzerinde bulunduğumuz paterne yazılacak demektir. Şayet "Song" konumunda ise bu sefer nota girdisi tüm parça çalarken yapılacak anlamına gelir.
Quantize: Diyelim ki paterne veya parçanın tamamına kayıt yapmaktasınız. Bu sırada hep 1 vuruşluk (4 çizgi) bir nota yazacaksınız. Ama bir türlü elinizin ayarı tutmuyor ve siz hep ölçüyü kaçırıyorsunuz. Bu durumda hemen bu parametre imdadınıza yetişir. Bu parametrede bulunan değer her nota yazılmasından sonra kursorun kaç satır atlayacağını belirler. Şimdi bizim 1 vuruşluk nota için notadan sonra 4 satır atlatmamız gerekiyor bu halde bu parametreye 04 yazmamız yeterlidir.
Metro: Program kayıt sırasında size gizli bir metronom kullandırmaktadır. Bu ölçü dışı bir nota yazmanızı engellemek içindir. Eğer ölçü dışı bir nota yazarsanız o zaman program yazdığınız notayı duruma göre ya yazmaz ya da yuvarlayarak hemen bir alt satıra yazar.
Bu metronomu istediğiniz ölçüye programlayabilirsiniz. Bu parametredeki değerin sağındaki rakam vuruşların kaçar satır olacağını soldaki ise bu vuruşların kaç tane olacağını belirtir.
Keys: Bu parametre iki seçenekten oluşmaktadır. Bu parametre eğer "Multi" konumunda ise porteye nota yazılırken kursor her nota yazılmasından bir sonraki (sağ tarafa doğru) ses kanalına ait sütuna geçer ve her nota yazılmasında bu olay tekrarlanır. Bu sayede bir enstrümanın sesi diğerini kesmeyeceğinden çok sesli bir efekt elde edilir. Eğer bu parametre "Single" konumunda ise nota girdileri sadece kursorun üzerinde bulunduğu kanalda gerçekleşir.
Delete: Bu komut o sırada aktif olan enstrümanı kullanmış tüm notaları üzerinde bulunduğunuz paternden silmenizi sağlar.
Exchge: Bu komut porte üzerinde bulunan notaların kullandığı enstrümanları birbirleri arasında değiştirir. Bu komut işleme girmeden önce değiştirilecek enstrümanlara ait rakamlar "FROM" ve "TO" parametrelerinde belirtilmelidirler.
Copy: Bu komut ile bir enstrümanı bir başka enstrüman hanesine kopyalayabilirsiniz.
Kill: O sırada aktif olan enstrümanı hafızadan tamamen çıkarır.
From - To: Bu iki parametre bir enstrümanın her ne sebeple olursa olsun bir başka yere taşınması sırasında "EXCHGE" ve "COPY" komutlarının işlemesine yardımcı olmak amacıyla kullanılmaktadır. "From" taşınacak enstrümana ait rakamı "To" ise bu enstrümanın ulaşacağı yere ait rakamı içermektedir.
3- Sample Editör Menüsü: Bu menüdeki tüm komut ve parametreler sadece o sırada aktif olan enstrüman için etkilidir, porte üzerindeki notalarla ve parametrelerle hiçbir ilişkisi yoktur. Bu komutlar işleme konurken ayrıca "Sample" menüsünün de açık olmasında da çalışma açısından yarar vardır.
Mix: İki enstrümanı birbiriyle karıştırır. Komut işleme girdiğinde "01 + 02 to 03" şeklinde bir parametre meydana çıkar. Bu parametredeki ilk iki rakam karıştırılacak enstrümanlara ait rakamlardır. Son rakam ise bu karışım sonucunda ortaya çıkan yeni enstrümanın kaç numaralı haneye oturtulacağını belirtir. Bu parametreler klavye yardımıyla değiştirilebilir.
Boost: Bu komut enstrümanın bir kısmının veya tamamının sadece yüksek frekanslarına ait sesleri (yani tiz sesleri) yükseltir. Böylece sesler biraz daha canlı ve parlak olur. Ancak parazitli olan bir ses daha da parazitli olabilir.
Made: Bu komut enstrümanın tüm grafiğinin tam tersini alıp sonuna ekler ve bu sayede enstrümanın grafiği simetrik bir hal alır.
Echo: Enstrümanın bir kısmına veya tamamına akustik eko efekti uygular. Ancak bu efekt hiç de tatmin edici boyutta değil.
Filter: Enstrümanın bir kısmını veya tamamını filtreden geçirir. Bu sayede ses biraz boğuklaşır ancak parazitlerden de büyük ölçüde kurtulmuş olursunuz.
Backwd: Enstrümanın grafiğini ters çevirir. Bu sayede enstrüman tersten çalar.
Upsamp: Enstrümanın tınısını 1 üst oktava çıkarır.
Dnsamp: Enstrümanın tınısını 1 alt oktava düşürür.
Pos: Bu parametrede bulunan rakam "sample" menüsünde bulunan enstrümanın grafiğinin üzerinde bulunan kursorun pozisyonunu gösterir.
Mod: Bu komut ile bir enstrümanın bir kısmını veya tamamını vibrasyona sokar. Parametre "0" değerinde ise sesin grafiğinde hiçbir değişiklik olmaz. Bu komutun işleyebilmesi için mutlaka sampler menüsüne girerek sesin bir kısmı veya tamamı üzerinde "RANGE" tanımlamalısınız. Bu tanımlamayı daha evvelce 3. sayıda yayınlanan "AUDIOMASTER D" yazısını okumuş olanlar yakından bilirler. Ama yine de "Sampler" menüsünü anlatırken bu konuya kısaca değineceğim.
Cutbeg: Bu komut her kullanılışında enstrümanın baş kısmını biraz keser atar.
Fu: Bu komut enstrümanın grafiği üzerinde ki kursorun bulunduğu yerden itibaren ses seviyesini 0 noktasından yavaş yavaş açar. Grafiği bu duruma göre tekrar düzenler.
Fd: Bu komut enstrümanın grafiği üzerinde ki kursorun bulunduğu yerden itibaren ses seviyesini tepe noktasından itibaren yavaş yavaş düşürür. Grafiği bu duruma göre tekrar düzenler.
Vol: Bu komut parametresinde belirtilen değere göre ses şiddeti seviyesini düzenler. Bu parametre "100%" değerinde ise komut işleme girdiğinde hiçbir değişiklik olmaz. Bu değer "100%"ün altında ise ses azalır, "100%"ün üzerinde ise ses seviyesi yükselir.
B-) Disk Operation Menüsü: Bu menüdeki tüm komutlar disk işlemleri için düzenlenmiştir. Bu komutların yardımıyla disketten enstrüman, modül yükleyebilir veya diskete kaydedebilirsiniz.
Format Disk: Bu komut sayesinde "CLI"ya dönmeden disketlerinizi formatlayabilirsiniz.
Rename File: Bu komut ile disket üzerindeki herhangi bir dosyanın ismini değiştirebilirsiniz.
Delete File: Bu komut yardımıyla disket üzerindeki herhangi bir dosyayı silebilirsiniz.
Load Module: Bu komut ile disketten daha önce diskete kaydedilmiş modülleri çağırabilirsiniz.
Load Song: Bu komut yardımıyla disketten daha önce diskete kaydedilmiş song datalarını çağırabilirsiniz.
NOT: "SONG" dataları sadece müzik parçasına ait notaları, parça kurgusuna ait bilgileri ve bir de parçada kullanılan enstrümanların isimlerini saklar. Bu durumda bu dosya tekrar çağrıldığında bu enstrümanları program sizden tekrar yüklemenizi ister. Parçayı ancak bu işlemleri tamamladığınızda tekrar dinleyebilir veya üzerinde çalışmaya devam edebilirsiniz.
Bu data saklama şekli müzik parçalarının disketinizde daha az yer kaplamasını sağlar.
"MODULE" dataları ise, song dataları ile aynı bilgilere sahiptir. Ancak parçalar diskete module olarak kaydedilirken, parçada kullanılan enstrümanlar da bu dosyaya eklenir. Bu sayede module tekrar yüklendiğinde tekrar enstrümanları tek tek yüklemenize gerek kalmaz. Bu tip veri saklama şekli kuşkusuz diskette daha çok yer kaplar ama demo ve oyun yapan kişiler tüm parçaları demolarda ve oyunlarda kullanabilmek için parçaları bu şekilde diskete kaydederler.
Load Sample: Disketten enstrüman yüklemenizi sağlar.
Save Module: Üzerinde çalıştığınız parçayı module olarak diskete kaydemenizi sağlar.
Save Song: Üzerinde çalışmakta olduğunuz müzik parçasını song datası olarak diskete kaydeder.
Save Sample: O sırada aktif olan enstrümanı diskete kaydeder.
Save (Raw-IFF): Enstrümanların diskete ne tip veri şeklinde kaydedileceğini gösterir. Bu parametre "RAW" konumunda ise enstrümanlar "RAW DATA" standardında diskete kaydedilir, "IFF" konumunda ise "IFF" bilgi standardında kaydedilir.
Path: Disk işlemleri yürütülürken hangi bilgi kayıt ortamıyla çalışıldığı ve bilgilerin hangi directory'den okunacağı burada yazılarak belirtilmelidir. "SETUP" menüsünde bu veriler daha önceden tek tek hazırlanabilir (Bkz. Setup Menüsü). "PATH" parametresinin yanında bulunan küçük yuvarlağa mouse pointer ile her dokunuşunuzda bu daha önceden hazırladığınız path tanımlamaları sırayla karşınıza gelir.
Parent: Bu komut ile girmiş olduğunuz directory'den bir üst directory'ye çıkabilirsiniz.
Free: Bu parametrede yazılan değer size o sırada sürücüde bulunan diskette veya hard diskte kaç byte'lık boş alan kaldığını gösterir.
Exit: Bu komut ile bu menüden çıkabilirsiniz. C -) Sampler Menüsü: Bu menüdeki tüm komutlar o sırada üzerinde çalıştığınız enstrümanın grafiği ve kendisini etkiler. Burada ki komutların işlevlerini anlatırken sık sık "RANGE tanımlamak" terimini kullanacağım. Bu yüzden komutların açıklanmasına geçmeden evvel bu tanımlamayı açıklamayı uygun görüyorum.
Range Tanımlamak: Bu menüdeki ve "Edit Op." menüsündeki birçok komut işleme konurken enstrümanın grafiğinin bir kısmının tıpkı bir araziyi çitle çevirir gibi ayrılması gerekir. Örneğin enstrümanın grafiğini ortasından sonuna kadar olan bir kısmını kesip çıkaracağız. İşte "Cut" (Tk. Kesmek) komutu işletmeden önce kesip atılacak kısmı diğer kısımlardan ayıran bir şey yapmamız gerekir. İşte bu ayırma işlemine "Range" (Tk. alan, bölge) olarak tanımlamalıyız. Enstrümanın grafiğinin bir kısmını range olarak tanımlamak için mouse'umuzu kullanacağız. İlk önce mouse pointer'ı grafik display'i üzerinde tanımlanacak kısmın başına getirmelisiniz. Daha sonra sol butona basılı tutarak sağa veya sola doğru mouse'u oynatırsanız grafiğin bir kısmının negatif şekle geldiğini göreceksiniz. Şimdi mouse'un sol düğmesini basılı tutmaya devam ederek tanımlayacağınız alanın sonuna getirin ve düğmeyi bırakın. Şimdi tanımladığınız alanı gördüğünüzü sanıyorum. İşte range tanımlamak bu kadar basit.
Waveform: Enstrümanın tümünü dinlemenizi sağlar.
Display: Bu komut o sırada sesin grafik display'inde görünen kısmını dinlemenizi sağlar.
Range: Bu komut sadece range olarak tanımlanmış kısmı size dinletir.
Cut: Range olarak tanımlanmış kısmı keser çıkarır. Copy: Bu komut range olarak tanımlanmış kısmı hafızasına alır. Bu ayrı hafıza bölgesine "Buffer" denir.
Paste: Buffer'daki grafiği kursorun bulunduğu yerden itibaren yerleştirir. Böylece Copy ve Paste komutlarını kullanarak sesin grafiğinin bir parçasını bir yerden bir başka bir yere taşıyabiliriz.
Show Range: Range olarak tanımlanmış kısmın içine zoom yapar ve burada ki sesi daha yakından inceleyebiliriz.
Show All: Eğer daha önceden "Show Range" komutunu kullandıysak grafiğin içerilerine dalmışsınız demektir. Bu komut ile tekrar grafiğin tamamını görebiliriz.
Zoom Out: Show Range komutunu kullandıktan sonra display'de sadece daha önceden range olarak tanımladığımız kısmını görebilmekteyiz. Bu komutu her kullanışımızda bir parça daha dışarı doğru çıkarak bir parça daha fazla geniş bir kısmı görebiliriz.
Range All: Eğer sese ait grafiğin tamamını range olarak tanımlamak istiyorsak bu komut sayesinde bu işi kolayca yapabiliriz.
Beg: Kursoru grafiğin en başına götürür. End: Kursoru grafiğin en sonuna götürür. Swap Buff: Buffer'a aktarılmış grafikle o sırada ekranda görülen grafiğin yerlerini değiştirir.
Tune Tone: O sırada üzerinde çalıştığınız ses standart tonda akortlu olmayabilir. Bu komut ile daha önceden "SETUP" menüsünde tanımlayabileceğiniz tonda bir sabit sinyal duyacaksınız. Bu sayede enstrümanın akordunu bu tona göre kulak yardımıyla yapabilirsiniz.
Volume: Bu komut ile sesin zaman içerisinde değişen ses şiddetini isteğinize göre düzenleyebilirsiniz. Ancak bu komutu işleme sokmadan önce grafiğin tamamını veya değişim yapacağınız kısmını range olarak tanımlamanız gerekmektedir. Daha sonra bu komutu işleme soktuğunuzda küçük bir pencere açılır. Bu penceredeki komut ve parametreleri tanıyalım.
Burada: From: Grafiğin baş tarafının % olarak değerini gösterir.
To: Grafiğin son tarafının % olarak değerini gösterir.
Normalize: From ve To parametrelerinde ki değerleri otomatik olarak "% 100" konumuna getirir.
" ": From parametresini "% 100", To parametresini ise "% 0" konumuna getirir.
" I": From parametresini "% 0", To parametresini ise "% 100" konumuna getirir.
" --": From parametresini "% 100", To parametresini ise "% 100" konumuna getirir.
Cancel: Bu menüden çıkmanızı sağlar. Ramp: From ve To parametrelerindeki değerlere bakılarak ses grafiğini yeniden düzenler.
Disp: O sırada grafik display'inde görülen grafiğin kaç byte uzunluğunda olduğunu gösterir.
Loop: Bu komut "Loop Cursor"larını açar. Böylece enstrümanın bu yeşil renkli kursorlar arasında kalan kısmı devamlı tekrarlanır. Bu kursorların yerlerini dilediğiniz gibi ayarlayabilirsiniz (Bkz. Şekil-2).
Sample: Bu komut ile paralel porta takılmış sound sampler üzerinden ses örnekleyebilirsiniz. Bu komutun sağındaki nota değeri örnekleyeceğiniz sesin sahip olacağı nota değerini gösterir. Dilerseniz bu nota değerini örnekleme işleminden hemen önce değiştirebilirsiniz.
Resample: Bu komut o sırada üzerinde çalıştığınız sesin periyodunu başka bir nota değerinin periyoduna çevirir. Böylece 'Tune tone" komutunu da kullanarak bir sesi başka bir notanın sahip olduğu tınıya akortlayabilirsiniz.
D -) Pset-Ed (PresetList Editörü) Menüsü: İlk çıkan tracker programından beri ana programın bulunduğu disketin haricinde piyasada hazır bulunan enstrüman disketleri de bu programa ek olarak satılmaktadır. Bu enstrüman disketlerinin sayısı günümüzde 100'ü geçmiştir. Ancak ülkemizde bu enstrüman disketlerinin sadece en popüler olanları bulunmaktadır. Ana programın bulunduğu disketin ismi "ST-00"dır (Eğer "Protracker"ın bulunduğu disketin ismi "ST-00" değilse mutlaka değiştirin yoksa başınıza birçok dert alırsınız). Enstrüman disketleri de sırasıyla "ST-01, ST-02, ST-
03......" diye gitmektedir. Tabii ki siz de kendi enstrüman disketlerinizi yaratabilirsiniz.
Bu enstrüman disketlerindeki enstrümanlara ulaşırken eğer "PLST"yi kullanmıyorsanız, program disketi her çalışınızda disketin directory'sini okur. Bir diskette de en aşağı 50-60 enstrüman olduğunu düşünürsek bu işlem size çok vakit kaybettirir. Ama her disketin directory'si ayrı ayrı okunup bir dosyada saklanırsa ve programın her yüklenişi ile bu dosya da hafızaya yüklenirse işler kolaylaşır. İşte bu "Preset List" dosyasında sizin kaç numaralı enstrüman disketinizde hangi enstrümanların bulunduğunu gösteren bir liste bulunmaktadır. Bu listeden enstrüman seçip nasıl yükleyeceğinizi birazdan anlatacağım.
Şimdi bu menüdeki komutları görelim. Add Path: Bu komut ile o sırada "Path" parametresinde belirtilen sürücüde bulunan enstrümanlar tek tek okunur. Daha sonra pist listesine eklenir. Ancak bu enstrümanlar listeye eklenirken "Disk" parametresinde belirtilen diskte kayıtlı oldukları yazılır. Bu yüzden bu komutu işleme sokmadan önce "Disk" parametresine hangi enstrüman disketini taktıysanız onun ismini buraya yazmalısınız. Örneğin diyelim ki "ST-34" isimli bir enstrüman disketi hazırladınız. İlk önce "Disk" parametresine "ST-34" yazıp daha sonra buradaki enstrüman isimlerini listeye dahil etmek için "Add Path" komutunu kullanabilirsiniz.
Insert Preset: Preset listesine enstrüman ismi eklemek için bu komutu kullanabilirsiniz.
Delete Preset: Preset listesinden enstrüman çıkarmanızı sağlar. Bu komut işledikten sonra pointer'ın rengi yeşil olur ve sizden çıkarılacak enstrümanın üzerine basmanızı ister.
Delete Disk: Bu komut ile "Disk" parametresinde belirtilen enstrüman disketindeki tüm enstrümanlar listeden çıkarılır.
Path: Bu parametrede preset listesi işlemlerinin hangi sürücüden yapılacağı belirtilmektedir.
Disk: Bu parametrede her zaman üzerinde çalışılacak enstrüman disketinin ismi yer alır. Bu parametreyi bazı preset listesi editörü komutlarını işleme sokmadan evvel değiştirmelisiniz.
Preset: Bu parametrede preset listesinde kaç tane enstrümanın kayıtlı olduğu yazmaktadır.
Clear Pist: Preset listesini siler. Load Pist: Preset listesini "path"te yazan sürücüden yükler.
Save Pist: Preset listesini "path"te yazan sürücüye kaydeder.
Print List: Preset listesini printer'dan kağıda dökmenizi sağlar.
E -) List Menüsü: Bu menüdeki komutlar yardımıyla preset listesini görebilir ve bu listede bulunan bir enstrümanı yükleyebilirsiniz.
Clear: Listenin durumunu ilk bu menüye girdiğiniz haldeki şekline döndürür.
Presets: Listede o sırada kaç tane enstrüman gözüküyorsa onun sayısını gösterir.
St - _: Listenizde kuşkusuz birden fazla enstrüman disketindeki enstrümanların isimleri bulunmaktadır. Örneğin listenizde sadece "ST-43" adlı disketteki enstrümanları görmek istiyorsunuz. O zaman bu parametredeki "_" işaretli yere "43" yazmalısınız. Diyelim ki bu sefer hem "ST-43" hem de "ST-04" isimli iki disketteki tüm enstrümanları görmek istiyorsunuz. O zaman yan yana dizili olan bu 3 parametreden 2'sini kullanarak bu işi gerçekleştirebilirsiniz. Eğer 3 diskete de bakacaksanız 3 parametreyi de kullanabilirsiniz. Mountlist: Bu komut sayesinde listenizin tamamını görebilirsiniz. Bu komut işledikten sonra listede tüm enstrüman disketlerindeki enstrümanlar görülebilir.
Exit: Bu komut ile bu menüden çıkabilirsiniz. F -) Setup Menüsü:
Bu menü iki sayfaya ayrılmıştır. Bu sayfalardaki parametreler yardımıyla kendi zevkinize göre bir tracker tasarlayabilirsiniz.
Şimdi ilk sayfaya bir göz atalım. Not: Bu sayfaları çevirmek için ekranın en sağ üst köşesindeki kutucuklara dokunmanız kafidir (tabii ki mouse yardımıyla).
1. sayfa: Load Config: Bu komut ile daha önceden diskete kaydetmiş olduğunuz bir konfigürasyonu çağırabilirsiniz. Yalnız daha önceden "Cnfg" parametresine kaç numaralı konfigürasyonu çağıracağınızı yazmalısınız. Save Config: Bu komut sayesinde o anki konfigürasyonu saklayacak bir dosyayı "Cnfg" parametresinde belirtilen numarayla diskete kaydedebilirsiniz.
Cnfig: Bu parametre sayesinde birden fazla konfigürasyon tanımlamak mümkün. Şöyle ki; "Cnfig" parametresine "05" yazıp o anki konfigürasyonu "Save Config" komutuyla diskete kaydedelim. Bu bizim 5 numaralı konfigürasyonumuz oldu. Dilersek başka numaralar vererek başka konfigürasyonlar yaratıp diskete kaydedebilir ve dilediğimiz zamanda "Load Config" komutunu kullanarak istediğimiz konfigürasyonu tekrar geri çağırabiliriz (Bkz. Load Config).
Reset All: Bütün "Setup" parametrelerini ilk konuma getirir.
Multi: Bu parametre ile "Multi" kayıt yaparken (Bkz. Edit Op. menüsü) kursorun hangi kanallar arasında dolaşacağını ayarlayabilirsiniz. Parametredeki 4 ayrı rakam, 4 ayrı sütunu temsil etmektedir. Burada her sütuna eş olarak bir rakam hanesi ayrılmıştır. Her rakam hanesi ancak 1 ile 4 arası bir değer alabilir. Bu rakamlar ise multi kayıt sırasında pembe renkli kursorun bu sütundan daha sonra kaç numaralı sütuna sıçrayacağını gösterir. Bir örnekle inceleyelim:
Diyelim ki bu parametredeki değer, "2 - 1 - 3 - 1" olsun. Bu durumda kursor ilk sütunda nota yazıldıktan sonra 2. sütuna atlar. Bu durumda ise kursor 2. sütun üzerinde nota yazılmasını beklemektedir. Nota yazılınca bu sefer 1. sütuna gider. Eğer kursoru 3. sütuna taşırsanız kursor nota yazıldıktan sonra yine 3. sütuna gidecektir. 4. sütunda ise nota yazılınca kursor yine 1. sütuna gidecektir.
Ekran renklerinin ayarlanması:
"Multi" parametresinin hemen altında ise ekran renklerini tek tek ayarlayabileceğiniz 8 renklik bir palet bulunmaktadır.
Undo: Palet üzerinde bir renk tanımlarken bir hata yaptığınızda bu komutu kullanarak bir evvelki konuma geri dönebilirsiniz.
Cancel: Bu komut ile yeni palet tanımlamaktan vazgeçebilirsiniz. Bu komut işlediğinde ise palet renkleri bu menüye ilk girdiğiniz şeklindeki en son konumuna geri döner.
Def: Bu komut; palet renklerini tracker programının seçtiği esas renklerine çevirir.
Key Rep: Bu komut sayesinde iki tuş basışı arasındaki geçen zamanı ayarlayabilirsiniz.
Accidental: Bu parametre sayesinde yarım sesli notaların diyez mi veya bemol mü olarak yazılacağını seçebilirsiniz.
Print Song: Bu komut ile parçanızın printer'dan yazılı çıktısını alabilirsiniz.
Split: Split konumunu açar kapatır (Bkz. Sample, Split, Trans).
Filter: Filtreyi kapatıp açar. Showdec: Bu parametre "ON" konumundayken programdaki tüm rakamlar decimal olarak, "OFF" konumundayken ise hexadecimal olarak yazılır.
Autodir: Bu parametre "ON" konumundayken "Disk Op." menüsüne her girişinizde disketin directory'si tekrardan alınır, "OFF" konumundayken ise bu durum gerçekleşmez.
Mod.only: Bu parametre "ON" konumundayken "Disk Op." menüsünde directory aldığınızda sadece başında "Mod." takısı olan dosyalar ekrana gelir.
MIDI: MIDI bağlantısını buradan açıp kapatabilirsiniz.