Türkçe Kelime-İşlem (Word-Processing) Programı

- Ekranda ve MPS 803 printerinde Türkçe harfler,

- Q-Klavyeyi değiştirmeyen Türkçe-Q-Klavye,

- MPS 803 printerinde kuyruksuz harflere paydos,

- Program içinde Directory okuma, error mesajları...

Ekranı adeta dosya kağıdı gibi kullanıp mektup ve benzeri türde yazılı metinler hazırlamayı mümkün kılan kelime-işlem programları (word-processor'lar) pek çok bilgisayar meraklısının dikkatini çeken enteresan bir uygulama alanıdır. Elinizde bir printeriniz varsa, eninde sonunda kelime-işlem programları ile ilgilenmeye başlarsınız. Bu alanda, Word Wizard, Mini Office, Magic Desk gibi hazır programlar bulabileceğiniz gibi, kitap ve mecmualarda seyrek de olsa gözünüze çarpan programları da yazıp kullanabilirsiniz.

Ancak bu noktada ciddi bir sorunla hemen karşı karşıya kalmanız kaçınılmazdır. İngilizce'de Ç, Ş, Ö, Ü, Ğ harfleri, keza büyük İ ve küçük ı'nın bulunmayışı nedeni ile Türkçe bir şey yazma olanağı bulamazsınız. Tabii bu acı gerçeği benden önce (!) gören Teleteknik "Commodore Türkçeyazar"ı biz Commodore meraklılarına sunmuş bulunmaktaysa da, doğacak mali külfete katlanmayıp bu işi, benim gibi, BASIC programlama ile kendi başına halletmek isteyenlerin işi tümüyle de olanaksız değildir aslında.

Bu arada commodore MPS 803 printerine sahip olanların başka bir sorunu da bulunmaktadır. Bu printer dikey yönde 7 nokta vurabileceğinden, küçük harflerin kuyrukları (g, j, p, y) küçük ve büyük harflerin beraber kullanıldığı Business Mode'da diğer harflerle aynı hizaya itilmekte, ister hazır ister kendi yazdığımız bir kelime-işlem programını kullanıyor olun, ortaya çıkan bir yazı çıkmaktadır. Halbuki MPS 802 ve birçok başka printerde olduğu gibi printer-başında 8 iğne bulunsaydı hiç olmazsa semi-descender denilen yarı-kuyruklu harfler print edilebilirdi.

Kaldı ki bu durumun Türkçe'deki Ç ve Ş harfleri için de geçerli olduğu açıktır.

Aşağıda MPS 803 ile, normal olarak yazılabilecek bir cümleyi ve onun altında aynı ibarenin "Türkçeyazar-SB" ile yazılmış halini görüyorsunuz:

Türkçeyazar-SB'yi hazırlarken halletmemiz gereken konular şunlar oldu:

1. Kolay yazılabilmesi için BASIC dilinde olan fakat belli başlı kelime-işlem komutlarını ve olanaklarını da içeren bir kelime-işlem programı düzenlemek,

2. MPS 803 printerindeki tüm harfleri yeniden programlayarak, hem harf boylarını 6 noktaya indirip küçük harflerin kuyruklarını aşağı çekmek (7. nokta olarak) hem de Türkçemize has yeni harfleri ilave etmek,

3. Bu arada ekranda görünen harflere Türkçe'deki yeni harfleri eklemek ve bunları printerle aynı tuşu kullanarak yazabilmek.

4. Q klavyeyi hiç değiştirmeden, ilave harfleri pek az kullanılan tuşların üzerine yerleştirmek suretiyle, eli Q klavyeye alışmış kişiye kolaylık sağlamak.

Programın Ana Hatları

Türkçeyazar-SB programı 3 ana bölümden oluşmaktadır:

1. "Yeni Printer Harfleri" bölümü (Satır no: 42 ila 1390)

2. "Yeni Ekran Harfleri" bölümü (Satır no: 1400 ila 1590)

3. "Kelime-işlem Programı" bölümü (Satır no: 1600 ila 3410)

Programı RUN ettiğinizde bu üç program otomatik olarak arka arkaya yüklenmektedir.

Şimdi bu bölümler hakkında kısa açıklamalarda bulunalım:

1. "Yeni Printer Harfleri" Bölümü

Bu bölüm, MPS 803 printerindeki harfleri yeniden programlamaktadır. Bu yeni harfler 510 ila 1370 no.lu satırlarda verilmiştir. Her bir satır yeni bir karaktere (bir harf, sayı veya işarete) aittir. Satırdaki DATA'lardan ilki bu harfin ASCII değeri olup, ikincisi yeni harfin kaç kolondan oluştuğunu göstermektedir. Sonraki değerlerse, her bir kolondaki noktaların aşağıdaki şekilde alınan toplamlarıdır:

Çizdiğimiz şekilde soldan sağa 1'den 6'ya kadar numaralanmış 6 kutu, yukarıdan aşağı 1, 2, 4, 8, 16, 32 ve 64 olarak numaralanmış 7 kutudan oluşan bir ızgara çizelim. 64 no.lu kutuları yani en alt sırayı sadece, p, g gibi harflerin kuyruklarını elde etmede kullanacağımızdan tüm harfleri 32 no.lu sırada bir hizaya getireceğiz. Aşağıda bazı harflerin bu ızgaraya nasıl yerleştiğini görüyorsunuz:

Her bir kolonun değerini bulmak için hangi kutularda nokta olacaksa o kutunun değerini yukarıdan aşağı toplayıp 128 ilave edeceğiz.

Mesela küçük d harfi için bu değerler, 152, 164, 164, 164, 191 olacaktır.

Yukarıdaki gibi düzenlenirse boş kalan değeri tablii sadece 128 olmaktadır.

Ayrıca tüm harf ve işaretlerin aynı kolon sayısında olması da satırların düzenli olması bakımından önem taşımaktadır. Zaten MPS 803 printerinde de sol ve yukarı oklarla grafik semboller dışında, tüm harfler beş kolondan oluşmakta, harflerin bitişmemesi için de altıncı ve boş bir kolon otomatik eklenmektedir. Türkçeyazar-SB'de de küçük harfler için durum aynıdır. Fakat en alt sıranın sadece kuyruklu harflerde kullanılması nedeni ile, büyük harflerin altı kolondan oluşturulması zorunlu olmuştur. Bunun sonucu olarak, sadece büyük harflerden oluşan uzun bir satır yazarsanız sandığınızdan daha uzun olduğunu, 80 karakterlik bir satıra, tamamı büyük harf olmak zorunda ise, sadece 72 harf sığabildiğini göreceksiniz. Fakat pratikte bunun fazla bir sakıncası görülmemektedir. Kelime-işlemde " işaretinin kullanılması printerin çalışma düzenini bozduğundan, bu işaretin kullanımı programın 1805 no.lu satırında virgül ve : işareti " ile birlikte engellenmiş, işareti " olarak yeniden programlanmıştır.

Hangi harfin hangi satırda yeniden programlandığını bulmak için ASCII koduna (data'dan sonra gelen ilk rakama) bakınız. Bu arada bazı harflerin bambaşka bir ASCII kodunda olduğunu görebilirsiniz. Mesela, 760 no.lu satıra bakalım, 63, soru işaretinin kodudur. Ama dataları incelerseniz altından Ş harfinin çıktığını göreceksiniz. Soru işareti ise, ASCII kodu 94 olan ↑ işaretinin yerindedir. Yeri değişen bu harfler için kelime-işlem bölümüne bakınız.

2. "Yeni Ekran Harfleri" Bölümü

Bu bölümde,

1450. satırda: BASIC belleğin üst sınırı 32768'de sınırlandırılmıştır. Zira yeni ekran harfleri bu sınırın ötesine yerleştirilecektir.

1460. satırdan itibaren: ROM'deki karakter seti, 32768'den başlayan RAM bölgesine kopye edilmekte böylece ekran harflerinin bizim tarafımızdan yeniden dizayn edilmesi mümkün olmaktadır.

1540. satırdan itibaren 1582. satırın sonuna kadar 22 harf yeniden programlanmıştır.

Programımızdaki sıra ile bunlar.

ı i : ? ü / ö ç ş . , Ç Ş Ö I Ü ğ İ = Ğ + " harf ve işaretleridir.

Programlamanın nasıl yapıldığını ise, ilk harfi yeni i'yi olarak açıklayalım:

Printerdekine benzer fakat bu defa 8×8'lik bir ızgara çizip yukarıdan aşağı sıraları 1'den 8'e, sağdan sola kolonları da 1'den 128'e numaralandık.

Görüldüğü gibi, MPS 803 printerinde 7 sıra nokta oluşuna karşılık, ekrandaki harflerde pixaller 8 sıra halinde düzenlenmiş olup en alttaki sıra y ve g gibi harflerin kuyruklarına ayrılmıştır. Dolayısıyla programın bu bölümünde tüm harfleri yeniden programlamak gerekmemiştir. Sadece, printerle aynı tuşa rastlayacak şekilde yukarıda sayılan harfleri programlanmıştır.

Tekrar örnek olarak aldığımız i harfine dönersek, 1540 no.lu satırda data'lardan ilki 32768 + (8 × ekran kodu) dur. Burada 32768 karakter ROM'unu kopye ettiğimiz RAM bölgesinin başlangıç adresidir.

31112 değerinden geri hesapla, ekran kodu olarak 43 kullandığımız ortaya çıkar. Halbuki 43 normal olarak + işaretinin kodudur.

Bundan da bizim + işaretine basınca ekranda i harfini göreceğimiz ortaya çıkmaktadır.

En başta da söylediğimiz gibi, Türkçeyazar-SB hazırlanırken, Q klavye olduğu gibi bırakılarak Türkçe'deki ilave harfler pek kullanılmayan harf ve işaretlerin yerine yerleştirilmiş olup yeni tuşlar için kelime-işlem bölümüne bakınız.

3. "Kelime-işlem Programı" Bölümü

Programın bu bölümü bazı önemli variable'ların yer aldığı ve metnin üst ve alt çizgilerinin çekildiği başlangıç satırları ile başlamaktadır. Fnx(n) fonksiyonu ile yazı kürsörü, fny (m) ile de işlem kürsörünün yeri hesaplanmaktadır. Daha sonra, "Satır yazım", "satırın metne aktarımı", "metin üzerinde işlem" bölümleri gelmektedir.

Kelime-işlem programı önce 80 karaktere kadar satırları yazmanızı beklemekte sonra bu satırı ana metne aktarmaktadır. Metin üzerinde çeşitli işlemler yapılabilmektedir. Daha sonra bu metni printere verme, diskete SAVE etme, disketteki bir metni ekrana almayı (LOAD) sağlayan bölümler gelmektedir. Ayrıca metni silmeyi ve SAVE ve LOAD sırasında meydana gelen yanlışları (error) okuyan bölümler mevcuttur.

Bundan öteye daha fazla detaya girmeden Türkçeyazar-SB'nin kullanılışını açıklamaya başlamak yerinde olacaktır.

Türkçeyazar-SB'nin Kullanılışı:

Programımız, Commodore 1541 disk sürücüsü ve MPS 803 printeri ile kullanılmaktadır. MPS 802 printeri software olarak çok farklı olduğundan çalışamamaktadır.

Program RUN etmeden önce printerin ve disk sürücüsünü açık ve printere kağıt takılı olduğunu kontrol ediniz.

Program RUN edildiğinde yüklemesi 50 saniye sürmektedir. Bunun büyük kısmını karakter ROM'unun RAM'a kopye edilmesi almaktadır. Yükleme bitince, karşınıza kelime-işlem programı gelecektir.

Programımız, 65 no.lu satırdaki POKE 788, 52 ve POKE 792, 193 sayesinde, bir kere RUN edildikten sonra hiçbir şekilde STOP veya STOP-RESTORE edilememektedir. Bu özellikle sağlanmıştır. Zira aksi halde, ROM'dan RAM'a transfer nedeni ile kilitlenmekte, tekrar çalıştırabilmek için bilgisayarı açıp-kapadıktan sonra TÜRKÇEYAZAR-SB'nin yeniden yüklenmesi gerekmektedir. Zaten çalışmanın sırasında da STOP komutuna ihtiyacımız da yoktur. Eğer program kendiliğinden durursa, ya da SAVE veya LOAD işlemi sırasında disk sürücüsü kapalı ise veya printere metni yazdıracağınız sırada printer kapalı ise, program "? device not present error" yazıp kendisi durduğunda, kapalı olan disk sürücü veya printeri açtıktan sonra RUN değil "RUN 1600" komutu ile kelime-işleme tekrar başlayabilirsiniz. Bunun dışındaki error (hata) durumlarında program size "error"ün cinsini söyler ve gidermeniz üzerine devam eder. Bunu aşağıda açıklayacağız.

Bu arada az kullanılan tuşların yeniden programlanarak Türkçe harflerin yerleştirildiğini daha önce söylemiştik. Birkaç noktalama işareti ile beraber bunların eski ve yeni durumlarını aşağıda görüyorsunuz:

Artık bu tuşları kullandığınızda ekranda yeni harfleri göreceksiniz. Bu arada bazı önemli noktaları belirtelim:

— "İki nokta üstüste" ve "virgül" disk sürücüsü için özel işaretler olduğundan bunlar iptal edilmiş ve Shift tuşu ile beraber yeniden programlanmıştır.

— Tırnak işareti, printerin çalışmasını aksattığından normal tırnak işareti (Shift 2) iptal edilmiş olup, bu işareti elde etmek için tuşuna (Shift 3) basmanız gerekecektir.

— İngilizce'de küçük harf ı ve büyük harf İ bulunmadığından normal I tuşu da, normal basıldığında ı, Shift ile basıldığında İ verecek şekilde düzeltilmiştir.

— Ayrıca = ve noktanın yeni yerlerine dikkat ediniz.

Benim Q klavyeyi bozmadan düzenlediğim bu "Türkçe-Q klavyesi"ni beğenmezseniz tuşu istediğiniz harfe programlayabilirsiniz. Yalnız bu işlemi hem printer hem de ekran için aynı tuş üzerinde yapmayı unutmamalısınız.

Açıklamalarımıza devam etmeden fonksiyon tuşlarının ve bazı tuşların özel görevlerini listeleyelim:

F1 : Satır yazımını durdurur ve metnin üzerinde çeşitli işlemler yapmanızı sağlar.

F2 : Tab'ı yeniden belirlemede kullanılır.

F3 : Sayfayı tamamen silme sorusuna EVET cevabı.

F4 : Sayfayı tamamen silme sorusuna HAYIR cevabı.

F5 : İşlem kürsörünü bulunduğu yerden en alt satırın altına indirir.

F6 : İşlem kürsörünü bulunduğu yerden en yukarıya alır.

F7 : 40 karakterden kısa satırları metne aktarmayı sağlar.

F8 : 40 karakterden uzun satırları metne aktarmadan kullanılır.

Bunlar arasında en önemli fonksiyon tuşu F1'dir. F3, F4, F5 ve F6 fonksiyon tuşları da ancak F1'e basıldıktan sonra kullanılabilir.

F1 tuşuna basıldığında bazı tuşlar özel görevler yüklenmektedir:

C : İşlem kürsörünün altındaki yarı-satırın kopyesini aşağıya alır.

S : Yazılan sayfayı (metni) SAVE eder.

L : Disketten bir sayfayı LOAD eder.

P : Yazılan sayfayı printere gönderir.

Z : Ekrandaki sayfayı tamamen siler.

D : SAVE ve LOAD işlemleri sırasında soruya D cevabını verirseniz, disketteki sequential dosyaların listesi ekrana sıralanır.

Ayrıca işlem kürsörünün yukarı aşağı hareketi CRSR tuşu ile ele edilir.

F1 ile yapılan bütün bu işlemler bittiğinde normal satır yazımına dönebilmek için RETURN'e basınız.

F1'e basılı olmadığında yani normal satır yazımı sırasında, CRSR tuşu kürsörün satır üzerinde sola-sağa kaydırılmasını sağlar.

Artık TÜRKÇEYAZAR-SB'yi kullanmaya başlayabiliriz:

Satır Yazımı:

Kelime-işlem başladığında, en üste iki beyaz kalın çizgi ve bunların arasında sarı renkli işlem kürsörünü göreceksiniz.

Yazdığınız satırlar bu iki kalın çizgi arasında biriktirilmekte, metni bu iki çizgi arasında biriken satırlar oluşturmaktadır.

Daha aşağıda ise, sağında 8:0 yazan yeşil renkli bir satırla, onun da altında solda Tab: sorusu yer almaktadır.

Tab size, satır başlarının nereden olacağını göstermektedir. Buna 5 cevabını verip RETURN'e basarsanız, beşinci kolonda yanıp sönen bir kürsör göreceksiniz. artık bundan sonra her satırınız soldan beş harf boş bırakıp başlayacaktır. Birkaç satır yazdıktan sonra Tab'ı değiştirmek isterseniz F2'ye basınız.

Artık yanıp sönen kürsörü izleyerek bir şeyler yazabilirsiniz. Tuşlara normal basarsanız küçük harfleri, SHIFT ile beraber basarsanız büyük harfleri yazarsınız.

Bildiğiniz gibi Commodore-64'ün ekranında bir satır 40 karakter (harf, sayı, noktalama işareti ve boşluklar) den oluşmaktadır. Halbuki gerek printerlerde gerek daktilo makinelerinde bir satıra 80 karakter yazılabilir. Yani printerin bir satırı ekranda iki satıra karşılıktır.

Şimdi Tab: sorusuna istediğiniz cevabı verdikten sonra bir şeyler yazınız. Yazdıklarınız 40 karakterden az ise F7'e, 40 karakterden fazla ise F8'e basınız. Satırınızın yukarıdaki iki kalın çizgi arasına çıktığını, işlem kürsörünün bunun altında olduğunu, yazdığınız satırın kaybolduğunu, kürsörün eski yerinde yanıp sönerek sizi beklediğini, sağ tarafta S=1 yazılı olduğunu göreceksiniz. S=1, yukarıdaki metnin 1 satır olduğunu göstermektedir. Bundan yazdığınız metnin kaç satır olduğunu her an görebilirsiniz.

Bir satırı yazarken, yanlış bir harf yazarsanız DELETE ile silip devam edebilirsiniz. Eğer yanlış harf gerilerde kalmışsa, örnek olarak İstanbul yerine İskanbul yazmışsanız,

- önce CRSR tuşu ile kürsörü a harfinin üzerine getiriniz.

- sonra DELETE ile k'yı siliniz.

- hemen t tuşuna basınız.

- kürsörü sağa, CRSR tuşu ile kaydırınız, bu amaçla SPACE tuşunu kesinlikle kullanmayınız, aksi halde boşluklar gireceksiniz.

Hiçbir mektup veya yazılı metin, kağıdın en üstünden başlamaz, duruma göre 5 ila 10 bazen daha fazla satır aşağıdan başlar. Mesela 5 satır aşağıdan başlayacaksanız F7 tuşuna arka arkaya 5 kere basınız, 5=5 olduğunu göreceksiniz. S, sadece yazılı satırları değil, boş satırları da sayar.

Ayrıca, yazdığınız metnin kağıt üzerinde güzel gözükmesi, dosyaya takılabilmesi için Tab ile solda 10 ila 15 arası boşluk bırakmanız aynı şekilde satırın sonunda da bir bu kadar boş yer bırakmanız yerinde olacaktır.

Diyelim iki birkaç satırdan oluşan bir metin yazdınız ve bazı hatalar yaptığınızı farkettiniz, düzeltmeniz gerekiyor (Bu yukarıda anlattığımız şekilde, yazılmakta olan ve henüz metne aktarılmamış olan satırı düzeltmekten farklı bir işlemdir). Şimdi bu işlemleri nasıl yapacağımızı görelim. Yalnız unutmayalım ki "metnin üzerindeki işlemlerin tamamı" F1 tuşuna bastıktan sonra yapılabilir.

Metin Üzerinde Düzeltmeler

Diyelim ki ikinci satırda bir hatamız var. Şöyle düzelteceğiz:

1. F1 tuşuna basacağız, işlem kürsörünün rengi sarıdan pembeye dönecek ve yazı kürsörü kaybolacaktır.

2. CRSR tuşu ile işlem kürsörünü düzeltilecek yarı-satırın tam üstüne çıkaracağız.

3. C tuşuna bastığımızda bu yarı-satırın bir kopyesinin aşağıda belirdiğini göreceğiz.

4. Bu yarı-satır gerektiği gibi düzeltikten sonra F8'e bastığımızda düzeltilmiş satır işlem kürsörünün altında yer alacaktır.

5. Hatalı yarı-satır hâlâ yerinde durmaktadır. F1'e bastıktan sonra işlem kürsörünü bunun tam üzerine getirip DELETE tuşuna bastığımızda, yok olacaktır.

6. RETURN'e basarak artık satır yazmaya devam edebiliriz.

Eğer metindeki bir satırın tamamını silmek istiyorsak, gene F1'e basıp işlem kürsörünü silinecek yarı-satırın üzerine alıp DELETE edeceğiz. Sonra RETURN'e basacağız.

Metnin herhangi bir yerine boş bir satır sokmak için de gene işlem kürsörünü oraya çıkarıp F7'e, sonra RETURN'a basacağız.

Bütün bu işlemler sırasında, ekrandaki iki satırın gerçekte printerde bir satır olduğunu unutmamalısınız.

Aksi halde printerde güzel bir mektup yerine bir kargaşalık yaratabilirsiniz.

Silme İşlemi

İsterseniz, bir metnin tamamını ardarda DELETE ederek silebilirsiniz.

Fakat bu işi daha çabuk da halledebilirsiniz. Önce F1'e sonra Z tuşuna basarsanız TÜRKÇEYAZAR-SB size, metni gerçekten silmek isteyip istemediğinizi soracaktır. Öyle ya Z tuşuna yanlışlıkla da basmış olabilirsiniz. Cevabınız EVET ise F3'e basıp metni tamamını

silebilir, yanlışlıkla Z'ye bastıysanız F4'e basarak metni kurtarabilirsiniz.

Printer'e Verme

Diyelim ki arkadaşınıza yazmakta olduğunuz mektubun ilk sayfasını bitirdiniz. Sıra ile F1 ve P tuşlarına basarak sayfayı printere verebilirsiniz. Bu iş bitince RETURN'e basınız.

Eğer bu sayıda printer kapalı ise program "? device not present error" mesajı ile kesilecektir. Yapacağınız şey RUN 1600 komutu ile kelime-işlem bölümünü tekrar başlatmaktır. Tabii bu arada yazdığınız metin de kaybolup gidecektir.

Bu nedenle, TÜRKÇEYAZAR-SB ile çalışmaya başlarken printer ve disk sürücünün açık olduğuna dikkat etmenizi tekrar hatırlatalım.

SAVE İşlemi

Yazdığınız sayfayı diskete çekebilirsiniz. Bunun için önce F1 sonra S tuşlarına basınız. Gerisini program size söyleyecektir.

Eğer bir error (hata) durumu varsa program bu hatanın cinsini size bildirecektir. Mesela, disk sürücüde disket olmayabilir veya disketin yanındaki çentik örtülü (disket korumalı) olabilir. Hatayı giderdikten sonra RETURN'e basıp devam edebilirsiniz.

Şayet, sayfaya verdiğiniz dosya adı zaten diskette mevcutsa, program disketteki programın üzerine SAVE etme veya dosya adını değiştirme seçeneklerini sizi tanımaktadır.

LOAD İşlemi

LOAD işlemine başladığınızda eğer ekranda bir şey yokta, Tab: sorusuna rastgele bir sayı ile cevap verip F1 tuşuna ve sonra L tuşuna basınız.

Eğer ekranda bir önceki çalışmanızdan kalma bir metin varsa ister Z tuşu ile bunu önce silin, isterseniz hemen L tuşu ile LOAD işlemine geçin farketmez. Yani metin ekrandaki metni silip yerine geçecektir.

Eğer adını yazdığınız dosya diskette yoksa bir error mesajı çıkacaktır. RETURN'e basarak dosya adının doğrusunu yazabilirsiniz.

Directory Okuma

LOAD işlemi sırasında çıkabilecek en büyük aksilik, LOAD edeceğiniz sayfanın disketteki adını unutmaktır. Böyle bir durumda bilgisayarı RESET edip (veya kapayıp açtıktan sonra) disketin directory'sini LOAD edip sayfanın adına bakmak sonra Türkçeyazar-SB'yi tekrar LOAD etmek gerekir. Aslında disketlerinizde nelerin bulunduğunun kaydını muntazam tutma alışkanlığınız varsa mesele yok demektir.

Türkçeyazar-SB bu açıdan bir kolaylık getirmekte ve gerek SAVE gerek LOAD işlemlerinde size önce Directory okumak isteyip istemediğinizi sormaktadır. Buna D cevabını verirseniz, size disk sürücüde o anda bulunan diskettin

- adını,

- ID no.sunu,

- disketteki sequential (SEQ) dosyaların sıra ile uzunluklarını ve adlarını,

- diskette ne kadar boş yer kaldığını okumaktadır.

Sadece sequential dosyaları okuma sebebi ise, kelime-işlem programları ile yazılmış metinlerin diskete daima sequential olarak kaydolmasıdır.

Bir Uygulama Örneği

Aşağıda Teleteknik'e yazılmış kısa bir mektubun önce herhangi bir orijinal kelime-işlem programı ile yazılmış şeklini (Word Wizard kullanıldı) daha sonra da TÜRKÇEYAZAR-SB ile yazılmış şeklini görüyorsunuz.

TÜRKÇEYAZAR-SB'nin hazırlanmasında harcadığım zaman ve emek pek de boşa gitmemişse benziyor, ne dersiniz?

TÜRKÇEYAZAR-SB'yi kendileri yazmak isteyenler hazır olarak Teleteknik'ten temin edebilirler. Tekrar hatırlatalım printer olarak MPS 803 kullanmanız gerekmektedir.

Önemli Notlar:

1. SAVE işlemi sırasında, "Sayfa adı" (gerçekte file name) yazarken, büyük Ş harfi ile büyük ve küçük Ü harflerini kullanmayınız. Çünkü bunların arkasında ROM'da, ? ve * işaretleri yatmaktadır. Wildcard olarak adlandırılan bu karakterleri file name içinde kullanamazsınız. Türkçeyazar-SB'yi bir yana bırakın, Commodore-64'e SAVE "PROGRAM*", 8 veya SAVE "ABCD?", 8 deyin, size BREAK ERROR cevabı verip duracaktır.

2. Normal bir daktilo makinesinde olduğu gibi, MPS 803 printeri de dosya kağıdının en alt kenarına kadar yazı yazmaz. A4 ebadında bir kağıdın altta 3.5 cm. boş bırakır. Buna göre, kağıdın üst kenarını, printerin önündeki şeffaf siperliğin üst kenarını ile hizaya getirdiğinizde, printerin arkasındaki LPI sviçini 6'ya getirerek seyrek aralıkla yazarsanız 56-57 satır, sviçi 8'e alarak yazarsanız 76-77 satır sığdırabilirsiniz. Eğer daha fazla satır yazıp bunları printere verirseniz error ışığı yanıp sönmeye başlar ve program akışı kesilir.

Bu yüzden, yazdığınız bir yazıyı print etmeden önce SAVE edip emniyete alınız. Türkçeyazar-SB size kaç satır yazdığınızı her an söylemektedir. Daha uzun metinler yazacaksanız, duruma göre iki veya daha fazla sayfaya bölünüz ve sayfalara ayrı "Sayfa adı" veriniz (Mektup-1, Mektup-2 ..... gibi).

3. Satır sayısı 35-40'ı geçtiğinde, Türkçeyazar-SB'nin gerek satır yazımında, gerekse satırın metne aktarımında da zaman zaman 5-10 saniye durakladığını göreceksiniz. Bunun hiçbir sakıncası yoktur.

4- Programımızı kendileri yazanlar 1812 ve 1870 no.lu satırların nasıl 80 karakterden uzun olabildiğini merak edebilirler. Bu satırlar, BASIC komutlar kısaltılarak (mesela then yerine tH) ve hiç ara (SPACE) bırakılmadan ekranda 80 karakteri aşmadan yazılmıştır. RETURN'e basılıp bu satır LIST ederseniz kısalttığınız komutların normal şekle döndüğünü, araların ortaya çıktığını ve satırın da gerçekten uzadığını görürsünüz. Fakat böyle bir satırın üzerinde işlem yapılamaz, mesela bir hata olur da sonradan düzeltmek isterseniz, satırı aynı şekilde tekrar yazmanız gerekir, aksi halde uzayan kısım yok olur. BASIC komutların kısaltılmış şekilleri için "Commodore 64 User Manual"in 141. sayfasına bakınız.

5. Daktilo makinesinde olduğu gibi, MPS 803 de araya karbon kağıdı konulursa, kopyeli yazabilmektedir. Ancak, bir asıl ve iki kopyeden fazlası okunaklı olmamaktadır.