Sayfa 25

Resim 9: AC ile AC4- DC gerilimlerin karşılaştırılması.

Yukarıdaki mahzurlar göz önüne alınarak çok daha sağlıklı bir biaslam yöntemi bulunmuştur (Resim 11). Bir önceki şekilden tek farkı, baz direncinin bir ucunun besleme geriliminden alınarak kollektöre bağlanması olmuştur. Ancak bu kadarlık bir değişiklik devrenin çalışmasını oldukça değiştirmiştir. —— | Devre, “geri besleme” adı verilen tekniğin tipik bir örneğidir. Bu konu ileride daha detaylı olarak anlatılacaktır. Örneğimizdeki geri beslemeden kastımız, baz geriliminin kollektör gerilimini etkilerken kollektör geriliminin de baz akımını etkilemesidir. Eğer kollektör gerilimi artacak olursa baz direnci Rb üzerinden artan baz akımı artacak, bu ise kollektör gerilimini azaltıcı bir etki yapacaktır. Böylece devre oluşacak değişikliklerde kendi kendini ayarlamak suretiyle kararlı kalacaktır. Bu devrenin diğer bir avantajı da, bias için gerekli direnç değerlerinin daha düşük olması ve bias gerilimi fazla etkilenmeden en yakın standart direnç değerinin kolaylıkla seçilebilmesidir. Örneğin Resim 12'deki devrede kollektör gerilimin 4,5 Volt olduğu varsayılırsa, Rx direnci üzerinde düşen gerilim 4,5 - 0,6--3,9 Volt olacaktır. 4,5 Volt'luk kollektör gerilimi için 4,5 mA'lik bir kollektör ik

Resim 10: Tek dirençli blas devresi.

Resim 11: Negatif geri beslemeli bias sistemi.

*9V ov gıç olarak ilk yapılacak iş baz gerilimini | Volt civarında tutmaktır. Civarında dedik çünkü bu değerin biraz altında veya üstünde olması devrenin çalışmasını etkilemez. Örneğin R2—1 KOhm ve Ri KOhm olarak seçilirse bu dirençlerin oluşturacağı gerilim bölücü devre nedeni ile baz gerilimi 1 Volt civarında olacaktır. 8,2 KOhm yerine 6,8 KOhm kullanılsa da bir şey farketmez. Bu devrenin en önemli özelliği, işte bu gibi esnekliklerdir. RI ve R2 olarak 6,8 KOhm ve 1 KOhm kullanırsak baz gerilimi

Resim 12: R, için uygun değerler 68 K - 100 K arasındadır.

akımı, bu kollektör akımı içinde transistörün kazancı 100 olduğu varsayılarak 4,5 mA'lik bir baz akımı gerekeceğinden Rx direncinin değeri Rx=3,9/ 0,045 = 86,6 KOhm olarak bulunur. Bu değere en yakın standart değer 82 KOhm olduğu için rahatlıkla kullanılabilir. Hatta ikinci yakın değerler olan 68 KOhm veya 100 KOhm bile iş görür. Bunun böyle olduğunu siz de görebilirsiniz. Devreyi kurarak Rx direnci yerine değişik değerde dirençler bağlamak suretiyle kollektör gerilimini ölçebilirsiniz. Tabii farklı dirençler için kollektör geriliminde de değişiklik olacaktır. Ancak bu değişiklik, bir önceki devrede bias direncinin doğrudan doğruya besleme kaynağına bağlandığı duruma göre çok daha az olacaktır. Bias sistemleri içinde en mükemmeli resim 13'de gösterilen teknik ile gerçekleştirilendir. Şimdi bu devre için gerekli hesapları yapalım. Kolaylık olması amacı ile besleme gerilimini yine 9V, yük direncini de 1 KOhm olarak kullanacağız. Başlan- 25