Sayfa 26

9*1/146,8=1,15 Volt olacaktır. Şimdi baz gerilimi 1,15 Volt ve transistörün baz-emiter iletim gerilimi yaklaşık 0,6 Volt olduğuna göre R3 direnci üzerinde düşen gerilim 1,15 - 0,6 = 0,55 V olacaktır. Amaç kollektör gerilimini 4,5 Volt yapmak olduğuna ve bunun için de kollektör akımının 4,5 mA olması gerektiğine göre (1 KOhm'luk direnç üzerinde 4,5 V oluşturabilmek için), R3 direnci üzerinden de 4,5 mA akması gerekmektedir. Ohm kanununa göre R3=0,55/4,5=0,12 KOhm = 120 Ohm olarak bulunur. Aslında burada 100 veya 150 Ohm'luk direnç kullanıldığında bile sonuç çok az değişir. Görüldüğü gibi bu hesaplamalarda transistörün akım kazancı hiç hesaba katılmamıştır. Bu da devrenin başka bir avantajı olup, kazanç ne olursa olsun, hesaplamalar geçerlidir. C1 kondansatörünün bias hesaplamaları için bir fonksiyonu yoktur, AC sinyallere karşı R3 direncini kısa devre etmektedir.

*9V Re Be ik Pe: Ra ov

Resim 13: Gerilim bölmeli bias sistemi.

L

Resim 14: Ortak-Emiter yükseltici devresi.

Bir transistörü bu şekilde doğru 26 olarak biasladıktan sonra artık sinyal amplifikasyonu için kullanabiliriz. Bunun için yükseltmek istediğimiz sinyali bir kondansatör üzerinden baza uygulamak, yükseltilmiş olan sinyali de yine bir kondansatör üzerinden kollektörden almak yeterlidir.

Giriş ve çıkıştaki kondansatörler (kuplaj kondansatörleri), sinyal kaynaklarının DC bileşenlerini sürerek bunların bias gerilimlerini bozmalarını önlerler. Bir transistör devresinin kazancı, pratik olarak kollektör direnci üzerindeki gerilim düşümünün 40 ile çarpımına eşittir. Örneğin kollektör direnci üzerindeki gerilim 4,5 Volt ise kazanç 4,5*40=220'dir. Bu devre Resim 14'teki gibi bir devrenin erişebileceği maksimum kazanç değeridir. Ancak pratikte bu değere hiçbir zaman ulaşılamaz. Bunun gerçekleşebilmesi için girişe bağlı ideal bir sinyal kaynağı, çıkışta ise ideal bir yük olması lazımdır. Ama maalesef ideal bir dünyada yaşamıyoruz. İdeal olmayan kaynak ve yükler transistörü “yükleyerek” kazancının düşmesine neden olur. Tipik bir kondansatörün giriş empedansı 1 KOhm civarında, çıkış ise 30 KOhm civarındadır. Ancak bu değerler transistörden transistöre 5 katı kadar bir değişim gösterir. Şimdi örnek olarak iç direnci 200 Ohm olan bir mikrofonun, böyle bir transistörlü devrenin girişine sinyal kaynağı olarak bağlandığını varsayalım. Bu durumda devrenin girişinde Resim 15'de gösterildiği gibi bir gerilim bölünmesi oluşmakta, bu ise baza uygulanan sinyalin zayıflamasına yolaçmaktadır. Böyle bir durumun olmaması için mikrofonun (veya herhangi bir sinyal kaynağının) iç direncinin sıfır olması gerekir ki bu da pratikte mümkün değildir. Benzer şekilde çıkışa bağlanacak yükün (örneğin kulaklık) direnci de, transistörün çıkış empedansı ile bir gerilim bölücü oluşturarak kazancın düşmesine yolaçar. Şimdilik hoşçakalın!..

MİKROFON'UN DİRENCİ

MİKROFON SİNYALİ

Resim 15: Ortak-Emiter yükselticinin eşdeğer devresi.