ŞAH — MAT
larla bir kez de siyahlarla oynuyor. Fırsat eşitliğinin sağlanabilmesi için, her programa hamle başına yaklaşık 30 saniye düşünme süresi verilmiş. Mutlaka bazı satranç uzmanları katılanlar listesinde “Battle Chess”in bulunmadığını fark etmişlerdir. Bu yokluğun nedeni: Battle Chess'in İngiltere'den gelmesi bir hafta kadar gecikti ve program turnuvanın ilk gününü kaçırdı. “Gürültülü” protestolarına rağmen -oyunu yakından tanıyanlar kolayca sinirlenebildiğini bilirler- turnuva yöneticileri yumuşamadılar ve Battle Chess turnuva dışı kaldı. Modem aracılığıyla turnuvaya uzaktan katılma teklifi de reddedildi. Bu konuda yapılan resmi açıklama ise şöyle: Satranç programları arasında yalnızca Battle Chess, modemle birbirine bağlı iki AMIGA'nın karşılıklı oynamasına olanak veren bir fonksiyona sahipti. Bu da diğer oyuncuların dezavantajlı konuma düşmesine neden oluyordu. Battle Chess buna rağmen en azından saha kenarından kendini gösterebilmek için turnuvaya geldi. Bu toplam beş “oyuncu”yu yakından tanıyabilmeniz için, herbirini size kısaca tanıtmak istiyoruz. Genel bir bilgi: Oynayabilmek için rakiplerin hepsinin disket sürücü takılmış bir AMIGA'ya ve bir Mouse'ye (fare) gereksinimleri var.
Analiz Makinesi
AMIGA'nın yanı sıra IBM-PC, Apple II, Commodore 64 ve Atari 800 gibi farklı makinelerde de kullanılabilen en tanınmış (ve en iyi) satranç programlarından biri, Sargon III. Orijinal programı satın aldığınızda kilitli program disketinin yanı sıra detaylı bir kullanım kılavuzuna da sahip oluyorsunuz. Bu kılavuz yardımıyla yeni başlayanlar satrancın kurallarını öğrenebiliyorlar. Ayrıca Sargon'un tüm fonksiyonları detaylı ve anlaşılır bir biçimde tanıtılıyor. Programa ilaveten, isterseniz disketten yükleyip oynayabileceğiniz (Morphy, Steinitz, Fischer, Karpov, Kasparov gibi oyuncuların katıldıkları karşılaşmalar da dahil olmak üzere) geçmişte yapılmış 107 satranç partisinin arşivi var. Ayrıca diskette satranç programları içeren 45 diyagram ve bir açılışlar kitaplığı da var. Üretici firmanın açıklamasına göre bu kitaplıkta 68000 farklı pozisyon yer alıyor. Bu konuda yayımlanmış en büyük kaynak olan “Encyclopedia of Chess Openings”i elimize aldık ve firmanın bu iddiasını kontrol ettik: Gerçekten de bu kitaplıkta tüm önemli ve daha az önemli varyasyonlar, yan varyasyonlar ve oyunlar kapsanmış durumda. Bazılarında 15. ya da 20. hamleye kadar verilmiş. Eğer istenirse bu kitaplık kapatılarak, “programın kendisi” ilk hamleyi düşünmeye zorlanabiliyor.
Büyük Düşünür
Sargon (hamle başına 5 saniyeden 10 dakikaya kadar) farklı oyun düzeyinde ya da “süre limitsiz” olarak oynayabiliyor. Düzeyin ayarlanması, menü üzerinden ya da tuş kombinasyonlarıyla gerçekleşiyor. Tek tek hamleler fare ile sağlanıyor: Bir taşı ve ardından o taşın gitmesini istediğiniz kareyi kliklemeniz yeterli. Hamle karşı taraftaysa, Sargon III, düşünme zamanını kullanıyor. Eğer isterseniz, Sargon'un düşünme sürecini izleyebilirsiniz. Bu sırada program en iyi karşı hamleyi ve o anda denediği varyantı gösteriyor. Bunun yanı sıra (yarım hamlelerde) hamle derinliğini ve konumun (-9999'dan +9999'a kadar) sayısal bir değerlendirmesini elde edebiliyorsunuz. Sargon'un “düşünmesini” izleyecek olursanız, stratejisini tanıyabiliyorsunuz. Shannon-A stratejisinden (brute force: olası tüm hamleler hesaplanıyor) yola çıkarak, yarım hamlelerin belirli bir asgari deneniyor. Burada sunulan Shannon-B stratejisinde ise Sargon III, şah çekilen ya da bir taşın yendiği tüm durumları inceliyor. Karşı hamlenin yapılmasını uzun süre beklemekten sıkılan rakipler, “HALT SEARCH” komutuyla hamleyi çabuklaştırabiliyorlar. Farklı programların diğer fonksiyonları yazının içindeki tabloda inceleniyor.
Satranç Ustası
Sargon III gibi Chessmaster 2000'de kilitli. Üretici firmaya 5 Dolarlık bir ek ödeme yaptığınızda Backup disketini alabiliyorsunuz. Programın yanı sıra İngilizce kullanım kitapçığı da veriliyor. Bu kitapçık oldukça dar tutulmuş ve yalnızca önemli bazı konuları içeriyor. Ayrıca içlerinde satranç kurallarının, satranç tarihinin ve özellikle satranç makineleri tarihinin verildiği broşürler de var. Bu broşürlerde (ayrıca diskette de) oyuncular, satranç dünyasında ün kazanmış 100 partinin hamle listelerini de bulabiliyorlar. Bu partiler arasında 1986 yılında Los Angeles Dünya Bilgisayar Satrancı Şampiyonası'nda Chessmaster ile Sargon arasında yapılan iki partinin listeleri de var. Bu şampiyonada birinciliği Chessmaster kazanmıştı. Chessmaster'in on iki oyun düzeyi var. Düşünme süresi 5 saniyeden 100 saate kadar değişebiliyor. Oyun mouse yardımıyla oynanıyor. Satranç oyuncuları arasındaki estetik meraklıları Chessmaster'da sözcüğün gerçek anlamında bir tatmin bulabiliyorlar: — Satranç tahtası alışılmış 2 boyutlu haliyle ya da istenirse 3 boyutlu olarak görüntülenebiliyor.
Resim 1. Sargon III: Hamle protokolü ve konum değerlendirmeleri.
— Taşların ya da tahta karelerinin renkleri isteğe göre belirlenebiliyor. — Ayrıca isteğe bağlı olarak tahta ya da madeni taşlar kullanılabiliyor.
Resim 2. Chessmaster 3 boyutlu olarak da çok zevkli oynanabiliyor.
Ek olarak, Chessmaster akustik bazı özellikler de sunuyor: Her hamlede ya özel bir kısa ses çıkarıyor ya da hamle bilgisayar tarafından konuşma ile bildiriliyor. Bu tür fantezilere meraklı olmayan stratejistler bu özellikleri kullanmayabiliyorlar. Chessmaster da rakibinin düşünme süresini kendi karşı hamlesi için hesaplama süresi olarak kullanabiliyor. EASY MODE ile menü üzerinden bu fonksiyon çalıştırılabiliyor. Diğer detaylar: — İsteğe bağlı olarak Chessmaster, ekrandaki bir ek pencerede en iyi ve o anda düşünülmekte olan hamle varyantını durumun değerlendirmesiyle birlikte gösterebiliyor. Burada herhangi bir taşın yenebildiği ya da şah çekildiği varyantların, normal hesaplama derinliğinin dışında analiz edildiği (Sargon'da olduğu gibi Shannon-B algoritması) görülebiliyor. Yazık ki, programın rakibi olan oyuncu oyuna devam edebilmek için, makineyi “düşünürken” seyredebildiği pencereyi kapatmak zorunda. Bu nedenle turnuva sırasında ekran görüntüsünün sık sık değiştirilmesi, hatta bazen programın uçması gibi durumlarla karşılaşıldı. — Açılış kitaplığı oldukça etkileyici. Bazı varyantlar açısından Sargon'dan bile zengin. Son yılların deneyimleri bile unutulmadan kitaplığa dahil edilmiş durumda. — Satrancın acemileri tarafından beğenilecek bir başka özellik ise, Chessmaster'in hamle önerileri. TEACHING ile “öğretmen”, her tuşun legal hamlelerini optik olarak öneriyor. — Analiz modunda daha önce oynanmış partiler yönelenebiliyor ve usta bu sırada her yapılmış hamleyi değerlendiriyor.
Resim 3. The Art of Chess'in grafiği adını hak ediyor.
— Doğal olarak durumları oluşturmak, silmek ya da değiştirmek olanağı da var. Burada önemli bir hata: Hamle sırası beyazda iken ve beyazın şah demiş olduğu legal konumlarda program bu işi yapmıyor. — Test edilen programlar arasında yalnızca Chessmaster, mat problemlerinin çözülmesi olanağını veriyor. Fakat; Chessmaster her zaman aranan matı sağlayamayabiliyor. Çoğu zaman buradaki hata, Chessmaster'in, daima bir piyonun vezire dönüştürülmesini daha iyi bir varyant olarak tercih etmesi. — Programın övgüye değer bir başka özelliği ise, bir partinin tüm notasyonunun yazıcı üzerinden çıkışının alınabilmesi. Burada dikkat edilmesi gereken husus, yazıcının baştan bağlanmış olması. Aksi takdirde program uçuyor.
Satranç Sanatçıları
“The Art of Chess” disketi kilitli değil, ama bir şifre (renk kodu) soruyor. Yararı: Kullanıcı kendisi için güvenlik kopyaları oluşturabilir. Zararı: Programın yüklenmesi sırasında bir renk anahtarının verilmesi zorunluluğu sıkıcı. İngilizce kullanım kitapçığı oldukça ince ve fonksiyonların ve bunların kısa açıklamalarıyla kısıtlı. El kitabına göre program disketi üzerinde 30 Bu konuda yapılan bir kontrol sonucunda, partilerin bazılarının tamam olmadığı (28. parti) ya da kitapta verilenden farklı bir parti olduğu (29. parti) görüldü. Tabii ki, kendi partilerinizi de diskette arşivleyebiliyor ve ileride yeniden oynamak için yükleyebiliyorsunuz. Ama denemeler sırasında “Art of Chess'in anlamsız girişleri almadığını ve programın uçması şeklinde tepki gösterdiğini tespit ettik. “The Art of Chess'in en başarılı yönlerinden biri, mükemmel grafiği. Taşların ya da tahtanın renkleri için sınırsız seçenek var. Tahta istenen boyutlara ayarlanabiliyor ya da istenen yönde döndürülebiliyor. Bu sayede durumu istenen açıdan izlemek mümkün olabiliyor. Programda görüntü yalnızca üç boyutlu olarak veriliyor, alıştığımız iki boyutlu görüntü olanağı yok. Ancak mouse yardımıyla tahtayı iyice dikerseniz, durumu kuşbakışı izleyebiliyorsunuz. Programı analiz süreci sırasında izlerseniz, görüntü daha da şaşırtıcı oluyor. Kenardaki bir sütunda kabaca bir değerlendirme veriliyor. Bir sonraki hamle için en iyi olasılıklar, doğrudan tahta üzerinde bir dizi ok işareti tarafından gösteriliyor. Bu hoş bir görüntü oluşturuyor, ama iyi oyuncular için pek bir anlam taşımıyor. Oyun hakkında bazı verileri sıralayalım:
ster
Açılış kitaplığı ana varyantlarda 10. hamleye kadar erişebiliyor. Daha az kullanılan bazı oyun tarzlarında ise repertuvar 2. ya da 3. hamlede sona eriyor. Herhalde bu kitaplığın kapsamı için kullanılabilecek en iyi sözcük, “yetersiz” olacak. Oyun taktiği açısından “The Art of Chess”, Chessmaster ya da Sargon III'ün gerisinde kalıyor. Bir başka kusuru: Diğer satranç programlarının çoğunun aksine bu program, rakibinin düşünme süresi arasında kendi hesaplama faaliyetine ara veriyor. Turnuva modunda, oyuncu, 2 ya da 2,5 saat mi veya saatte 16, 18 ya da 20 hamle mi oynayacağına karar verebiliyor. Oyunda düşünme süresi CHANGE SKILL yardımıyla hamle başına 10 saniyeden 5 dakikaya kadar ayarlanabiliyor. Ayrıca düşünme süresi seçeneği de var. Oyuncu, süre seçiminin yapıldığı pencerenin içinde programın saldırganlığını da belirlemek olanağına sahip.
Küçük Usta
Hem oyun gücü hem de fonksiyonları bakımından oldukça basit ve gösterişsiz bir oyun Grossmeister. Program disketi kilitli değil. Dolayısıyla güvenlik kopyası alınabiliyor. Programın başlangıcında el kitabından bir kod sorusu soruluyor. El kitabı Almanca; oyuncuya satranç kurallarını ve programın kısıtlı fonksiyonlarını anlatıyor. Ayrıca ustaların oynadığı oyunlardan 20 tanesinin hamle listeleri ve 20 satranç problemi de var. Grossmeister'in gücü grafik özelliklerinde yatıyor. Program isteğe bağlı olarak 2 ya da 3 boyutlu görüntü sunabiliyor. 2 boyutlu modda sat-
Resim 4. “Grossmeister”den bir görünüm.
UZ 80 İYİ
040000008v
v
bü
tResim 5. Battle Chess'de melekler de var.
Satranç tahtasının yanında verilen hamle protokolü oldukça iyi bir özellik: Her an görülebiliyor ve satranç oyuncularının aşina oldukları bir notasyonu kullanıyor. Konumlar yine oluşturulabiliyor ya da değiştirilebiliyor, ama bu sırada bazı güçlüklerle de karşılaşılabiliyor: Fazla taşların uzaklaştırılması pek iyi işlemiyor. Grossmeister'in altı oyun düzeyi var. Bunlarda hamle başına 0,5 saniyeden 1 saate kadar süre kullanabiliyor. Bu düzeylerin dışında bir de satranç problemlerinin çözümü için bir problem düzeyi var. Her halükarda hamle sırası programda değilse, yalnızca girdilere tepki gösteriyor. Eğer baştan uzun bir düşünme süresi seçilmişse, bu süreci yarıda kesmeyi sağlayacak bir fonksiyon yok. Ayrıca iyi düzenlenmiş bir açılış kitaplığı da eksik. Varolan kitaplık yalnızca birkaç hamlelik seçenekler içeriyor. Bu özellikleri birarada incelediğimizde, Grossmeister'in yalnızca acemi satranççılara uygun bir program olduğu ortaya çıkıyor. Uzman oyuncular için bu program oldukça hafif kalıyor.
Haydut Satranççı
AMIGA için hazırlanmış en son satranç programlarından biri de Battle Chess. Oyunun adı, özel bir tür satranç oyunuyla karşı karşıya olunduğu hissini veriyor. Ama oynandığında bu etkinin yanıltıcı olduğu anlaşılıyor. Bu program da diğer tüm satranç programları gibi genel satranç kurallarına uyuyor. Programın savaşçıl adının nedeni (İngilizce battle sözcüğü savaş demektir), öncelikle oyunun sunuluşundan kaynaklanıyor: Üç boyutlu gösterimde figürler, bir Ortaçağ şatosunun kahramanlarıyla aynı görünüme sahipler. Bu figürler tahta üzerinde hareket ettiklerinde ve karşı tarafın figürleriyle çatıştıklarında, programın adının gerçek nedeni açıkça ortaya çıkıyor: Şahın, vezirin ve tüm şato ahalisinin ekranda sundukları olay, satrançtan çok bir savaşı andırıyor. Sıradan bir satranç oyununu çok renksiz bulanlar için, Battle Chess oldukça büyük bir değişiklik sunuyor. Oyundaki Pull-Down menüler de oldukça enteresan: Kanatlarını çırpan küçük melekler ekranda bir parşömeni açıp sonra sararak kaldırıyorlar. Kendilerine daha uygun bir rakip arayan ve bu konuda tutucu olan satranç oyuncuları tabii ki iki boyutlu terim modunda figürler arasında zorlu savaşlar olmuyor. Battle Chess 0'dan 10'a kadar farklı düzeylerde oynanabiliyor. Bu düzeylerin bazıları acemiler için de oldukça uygun. Daha ileri düzeylere olumlu yanı, modem fonksiyonu aracılığıyla uzaktaki rakiplerle oynama olanağı sağlaması. Programın bir diğer olumlu yanı ise, oyunu “yüksek sesle” ve “laçka” -yani biraz daha insanca- oynaması. Açılış kitaplığı oldukça zengin (30.000 varyant; yaklaşık 20. hamleye kadar), ama henüz 4. düzeyde bile program mat tehditlerini gözden kaçırabiliyor ve vezirin kaybedilmesi noktasına kadar tehdit eden açmazı göremeyebiliyor. Bu nedenlerle oyunun acemi oyuncular için daha uygun olduğu söylenebilir.
Devamı gelecek sayıda
Buraya kadar turnuvaya katılan programları ana özellikleriyle tanıtmaya çalıştık. Gelecek sayıda turnuvanın kapsamlı bir raporunu ve tablolar halinde programların tüm özel-