TİLİ CERRAHİ

UCLA Tıp Fakültesi'nde AMIGA'lar oldukça yenilikçi bir araştırma programında beyin cerrahi tekniklerini mükemmelleştirmek amacıyla kullanılıyor.

Aygıtlarıyla derindeki beyin dokusu hakkında daha az zarar veren teknikler kullanılarak bilgi edinilebilmekte ve bu daha sonra AMIGA'da sayısallaştırılarak renkli resimlere dönüştürülebilmektedir. Dr. Harper'a göre “Bu sayısal beyin görüntüleri ameliyatın yararlı olup olmayacağını bilmemizi sağlıyor. Bir süre geçince beynin hastalığa tutulmamış yarısı hasta tarafın nöbet davranışını öğrenebilir. Bir kez böyle bir “yansıma” oluştu mu, diğer bedensel işlevleri etkilemeden bu denli beyin dokusu çıkaramayacağımızdan, ameliyat olanaksız hale gelir. Doktorlar ameliyat öncesi her bilgi kırıntısını değerlendirirler. Sonuçlar bu görüntüleme işlemleri öncesine göre düşünülemeyecek kadar iyi.”

BİLGİSAYARLA BEYİN GÖRÜNTÜLEME TEKNİKLERİ

Yakın zamana dek beyin cerrahının çalışabileceği teknikler, kemik yapıları en iyi gösteren Bilgisayarlı Eksen Tomografisi (Computerized Axial Tomography - CAT) ve kanamaya veya beyin hasarına yol açmaksızın yerleştirilmesi çok zor olan derine yerleştirilen elektrodlardı. Oysa DSA, MR ve PET taramaları (scan) gibi bilgisayarlı yeni görüntüleme teknikleri bu alanda devrim yarattı. Fark alınarak yapılan sayısal damar görüntüleme (Digital Subtractive Angiography - DSA) kan damarlarının görülebilmesini sağladı; manyetik rezonans görüntüleme (Magnetic Resonance Imaging - MRI) beynin yumuşak dokularını gösterdi; pozitron emisyon tomografisi (Positron

Emission Tomography - PET) radyoaktif işaretli glukoz moleküllerinin tutulmasını izleyen beyin faaliyetlerinin yerinin ve yoğunluğunun saptanabilmesini sağladı. Bu pahalı tarama aygıtlarında elde edilen bilgiler görüntüler halinde AMIGA gibi düşük fiyatlı bilgisayarlara aktarılabilir, böylece cerrah kendini ikna edebilecek kadar üzerlerinde çalışabilir. Mikrobilgisayar kullanmanın bir başka yararı da, her iki beynin farklı bir özelliğini yansıtan bu farklı taramaları birleştirmektir. Bu şekilde DSA, PET, MRI ve CAT taramaları tek bir görüntü halinde toplanabilir veya yanyana gösterilerek ayrı ayrı değerlendirmelerinden daha fazla bilgi sağlanır. UCLA Beyin Görüntüleme Projesi önünde her türden bilgisayar görüntülemede parlak bir gelecek olan AMIGA'yı tıbbi görüntüleme için ideal bir seçim olarak görmekte. Dr. Harper'a göre “Geleneksel CAT taramaları artık devrini yitiriyor. Zamana karşı savaşıyorsunuz, çünkü hasta, aşırı radyasyon dozundan korkmaya başlamanızdan önce yeterince x-ışını bombardımanıyla karşı karşıya gelmiş bulunur. Burada sorun hastanın ne kadar radyasyon alacağıyla, CAT taramanın ne kadar göstereceğidir. MRI'ın değeri işte bu noktadadır, çünkü hasta iyonlaştırıcı radyasyon yerine yalnızca manyetik alan altında kalmaktadır. Dahası, bu şekilde yumuşak dokuları resim biçiminde görebilmemiz olanağı vardır. Tümör varlığında olduğu gibi çevre dokuların yer değiştirmesini ve sıvı yapılarını görebilirsiniz.” “Böylesi görüntüleme çıkmadan önce, hata sınırı çok daha fazlaydı. Oldukça saldırgan yöntemlerle çalışıyoruz. Beyindeki boşlukları görebilmek için karıncıkları kontrast maddeyle doldurmamız gerekiyordu. Şimdi MRI ile bu artık gerekmiyor. Erken tanı çok önemli, eskiden hastada büyük bir işlev bozukluğu olunca şüpheleniyorduk; bu durumda da zaten beyin hasarı ileri düzeye ulaşmış oluyordu. Şimdi erken izleme ile bu sorunları daha önce yakalayabiliyor ve daha az saldırgan bir düzeltici ameliyat uygulayabiliyoruz. Ne zaman kesmeniz gerektiğini bilmek, ne zaman kesmemeniz gerektiğini bilmek kadar önemlidir; yalnızca alanı tarayıp neler olup bittiğini AMIGA'da görebiliyoruz.” Bu resimler şimdilik, beynin değişik düzeylerinden alınmış iki boyutlu dilimler halinde, ancak Kıta Çin'inden sinirbilimci Dr. Zhang beynin üç boyutlu gösterilebilmesi için AMIGA programlarıyla çalışıyor. Doktorlar, fonksiyon bozukluklarının nasıl oluştuğunu ve nasıl tedavi edilebileceğini görmek için AMIGA ile hastanın beyninde “Fantastik bir Yolculuk” yapabilecekler.

BEYNİ GÖRÜNTÜLEYEN BİLGİSAYARLAR

Şu anda araştırma projesi için beyin görüntüleme işlemi pahalı bir MicroVax bilgisayarında yürütülmekte. Dr. Harper bunu AMIGA'yla değiştirme çabası içinde. Vax'ı seçme nedeni uzmanlaşmış programların varlığıydı, oysa Vax 80.000 dolara mal olmuştu. Dr. Harper, “Buna bağlanarak, başvuru kitaplarına 700 dolar, metin işlemciye 2.500 dolar ödemek gibi diğer büyük maliyetlere de alışmanız gerek. Ayrıca size verilen destek de kelimenin tam anlamıyla çok zayıf” diye ekliyor. Bizim gittiğimiz günde Beyin Görüntüleme Projesi MicroVax'ı ilk kez bir hastayı derine yerleştirilen elektrodlara hazırlamak için kullanıyordu. Dr. Harper heyecanla, “Ameliyatta sıra sıra sayılar göstermezsiniz. Sinyalleri cerrahın sadece bir göz atmakla yaptıklarının sonucunu bilmesini sağlayacak bir hale çevirmeniz gerekmektedir. Bu en iyi biçim ve renklerle yapılabilir. Şimdilerde eğilim pahalı özel-amaçlı makinelere doğru, oysa doğru programla AMIGA da aynı işi yapabilir, hem de çok daha ucuza mal olarak.” AMIGA yakında UCLA laboratu-

AMIGA'larla beynin içine girmek mümkün hale geldi. Pek çok alanda olduğu gibi, AMIGA kendini tıp alanında da kabul ettirdi.

varındaki MicroVax'ın yerini tamamen alacak ve AMIGA'nın ucuz fiyatıyla UCLA'deki her asistan, araştırma öğrencisi ve beyin cerrahı kendi AMIGA'sıyla çalışabilecek. AMIGA'yla rüyaları gerçek olan Dr. Harper “Dünyada hâlâ birkaç ucuz şey var. Biri UCLA'deki tıp fakültesi eğitimi; diğeri AMIGA. Düşük maliyetli workstation olarak AMIGA olay yaratacak bir kelepir!” diyor. Dr. Harper Mac II'yi de düşünmüş, ama AMIGA'ya göre çok daha pahalı bulmuş. Yine 7.000 dolarlık DEC basic workstation düşünmüş, ancak çalışma arkadaşı Dr. Fysinger “Tüm sistem ekleriyle bir workstation'un kaça mal olacağını Allah bilir” diyor, “AMIGA'yı böyle büyük yapan sadece ana ünitenin ucuzluğu değil, aynı zamanda ek birimlerin uygun fiyatlı olması. AMIGA'nın fiyatıyla boy ölçüşemezsiniz.” İyi bir tıbbi görüntüleme için AMIGA'da biraz daha fazla bir çözümleme eksik. Bu x-ışını görüntüleri için gerekli. Bir de her pikselde sekiz bitlik görüntü eksik. Dr. Harper PET tarama gibi uygulamalar için piksel başına altı bitlik görüntülemeyi yeterli buluyor, ama daha hızlı bir yardımcı işlemciyle birlikte piksel başına sekiz bit harika olurdu, diyor.

AMIGA'DA TIBBİ DONANIM VE YAZILIM

NES network sağlayan yeni Ameristar Board, AMIGA'yı düşük maliyetli bir tıp bilgisayarı yapmış. Tıbbi veri sistemlerine ve aygıtlara bağlantı için ethernet zorunlu bir protokol: bu size tüm yardımcı işlemcilerle konuşabilme olanağı sağlıyor. Örneğin, Dr. Harper'ın kullandığı Mag Res (manyetik rezonans) makinelerinin tümünde ethernet bağlantıları var ve bununla görüntüyü yakalayıp AMIGA'ya aktarabiliyor. Manyetik Rezonans Görüntüleri 512x512 pixel'den oluşuyor. Böylece aktarımda yalnızca resmin altında küçük bir bölüm kaybediliyor. Harper “Yarım milyon dolarlık bir tarayıcıdan bir çırpıda görüntü aktardığınızı düşünürseniz, AMIGA'nın fiyatı hiç kalır.” diyor. Harper şimdi sisteme bir Mimetics Frame Buffer (görüntü tamponlayıcı) ekleyerek video bandından görüntü aktarmayı düşünüyor. Harper'da AMIGA programlarından oluşmuş bir servet var. AMIGA 1000'inin yanında son programlarla dolu kocaman bir kutu duruyor. Bu kıskanılacak derlemeden en çok Deluxe Paint II, Easy Grafik Tableti, J Forth ve konferansları için slaytlar hazırladığı Liquid Light Imprint sistemi kullanıyor. En önemli uygulama programı sanırız, çoğunlukla Vax PDP 11'den program aktarmakta kullandığı J Forth'dur. Harper “kütük yapıları farklı, AMIGA'ya nakletmek biraz çalışma gerektiriyor, ama buna değer. AMIGA şaşırtıcı derecede hızlı; bazı uygulamalar PDP 11'dekine göre sekiz kat daha hızlı çalışıyor. J Forth gibi harika bir programla AMIGA bize çok uygun geliyor”, diyor. Bir başka uygulama programı DigiPaint'i “muhteşem bir paket” olarak değerlendiriyor “Kopya koruması olmayan disketi harddiske kaydedebiliyorsunuz. El kitabındaki sayfalarda sözcükler soran kopya koruma yöntemleri pek mantıklı değil. DigiPaint'te bunu gördüğümde hayal kırıklığına uğradım; bu kullanışlılığı engelliyor.” Proje AMIGA'ya doğrudan görüntü aktarımı için DigiView kullanıyor; sistemleri iki EBV 2.500 vatlık ampul ve C-mount 35 mm mercekten oluşuyor. Eşit olmayan aydınlatma halen bir sorun; bunun için diffuser'lar (yayıcı) eklemeyi düşünüyor. Dr. Harper Easy'ı slaytları temizlemekte kullanıyor; resimleri filtrelemeye zamanı olmadığı halde, bir BBS'den (Bulletin Board System - modemle haberleşme sistemi) kaydettiği serbest kenar izleme ve Fourier dönüşüm programını bu amaçla kullanıyor. Bu yazılımla öğrencilerin kenar izleme, yüksek frekans veya düşük geçişli süzme yöntemleriyle resimleri temizlemelerini sağlıyor. Araştırma projesinin amaçlarından biri üç boyutlu beyin görüntüsü yapmak. Dr. Harper VideoScape veya Sculpt 3D'yi görmemiş ama Forms in Flight'tan çok etkilenmiş. “79 dolara çok komik. Bir demo gördüm ve hemen koşup aldım. Bu tür şeylerin mikrolar üzerinde yapılabildiğini görmek çok şaşırtıcı” diyor. Proje araştırmacılarından biri kalp, akciğer ve beyin faaliyetleri hakkında otomatik olarak harddiskte aktarım sağlayacak bilgi derleyici bir program geliştiriyor. İlerde AMIGA nelerin olup bittiğini daha iyi görebilmek için bu bilgileri işleyebilecek. Eldeki tüm yazılım ve donanımla, Dr. Harper AMIGA'dan çok hoşnut. “Anlamlı olarak AMIGA'dan daha iyi görüntü elde edebilmek için Sun workstation veya Pixar rendering makinesi gibi bir şey gerekli” diyor.

DİĞER AMIGA ARAŞTIRMA GELİŞTİRME UYGULAMALARI

Beyin Görüntüleme Projesi aynı zamanda, Londra Üniversitesiyle birlikte Ani Bebek Ölümü Sendromu üzerinde çalışıyor. Londra çalışması 16'sı sonradan ölen 700 bebekteki yaşam bulgularının elde edilmesiyle sonuçlandı. Araştırma ekibi Vax PDP 11'de sağlıklı kontrol grubuyla beraber bu 16 bebeğin bant kayıtlarını analiz ediyordu, ancak şimdi bilgiyi AMIGA'ya aktarma işlemiyle uğraşıyorlar. Harper “PDP 11'de yalnızca 64 K belleğimiz var; AMIGA'da 9 Megabayta çıkabiliyoruz, hattâ 68020 çipi kullanırsak 16 Megabayta çıkabiliriz. Bu bir cennet, PDP 11 grafik kartı hemen hemen 2.400 dolar, 600 dolar da monitörü” diyor. PDP 11'de 512 X 512'lik blitter çipi olmayan bir görüntüde yalnızca 16 renk var ve Harper “AMIGA yaklaşık aynı çözünürlüğü maliyetin küçük bir parçasıyla sağlıyor. Pek çok AMIGA'yı Ameristar kartını kullanarak Ethernet yoluyla birbirine ve bir harddiske bağlayabiliriz ve booom!.. uçarak gideriz. Asıl önemli olan diller, network yapabilme ve yardımcı işlemci kartları. Bunlar makinenin yeteneklerini artırıyor.” diye açıklıyor. UCLA Anatomi Bölümü de bir AMIGA ve DigiView programı aldı ve bunu bilgisayara aktarılmış slaytlarla gross anatomi öğretmekte kullanıyorlar. Deluxe Paint II ile profesörler slaytları gölgeleme, dikkat çekilecek yerlerin dairelerle işaretlenmesi şeklinde değiştiriyor, 3 boyutlu çizim paketlerini eklem ve kas hareketi gibi anatomi canlandırmalarında kullanıyorlar. Dr. Harper “Hareketlerini sözcüklerle anlatmanın çok zor olduğu bazı kaslar var ve hareketsiz görüntüler de bunu sağlayamıyor. İstediğiniz kası ve eklemi birlikte hareket ederken veya iki kası zıt şekilde çalışırken göstermektir. Buna 3-D canlandırma mükemmel uyar” diye ekliyor. Gross anatomi öğretmeninin yapısıra, AMIGA gelişim biyolojisi öğretmede paha biçilmez bir araç olacak. Harper “Ceninin gelişmesini veya kalbin gelişmesini göstermek istediğimizde elbette harika renkli grafikleriyle AMIGA'yı kullanacağız. Ve renkli bir animasyon makinesi için bu fiyat çok çekici” diyor.

Renkli bilgisayarlar tıbbi bilgi kütüphanemize ekleniyor; AMIGA tıp öğrencilerine, doktorlara geleneksel öğretim yöntemlerinde bulunmayan bir şekilde fizyolojinin kavramlarını gösterecek.

Dr. Harper'ın sözleriyle “Bu yalnızca bir evrim değil, bir devrim. Ucuz yazılım ve donanım, tıp çalışanlarına daha önce hiç görmedikleri şeyleri gerçekten kullanabilme olanağını verdi. Sanırım hastalıklara yeni yollarla bakabileceğiz. Beyni daha ayrıntılı görebilirsen, onu tedavi etmek konusunda daha iyi fikrin olur. AMIGA'yla geleneksel yöntemlerle çözümsüz olan sorunları çözmeye çalışıyoruz.”

(AMIGA World / Ocak 1988'den çeviren Dr. Afif Say)

* Nöbetler halinde gelen anlık bilinç ve bellek yitimi, kol ve bacakların amaçsız hareketleri ve bazen olmayan şeyleri algılamayla karakterize edilen beynin fonksiyon bozukluğuna bağlı bir hastalık. (Çevirenin Notu)

** Amerika'daki AMIGA'lar NTSC sistemi kullanmakta ve görüntü 640 X 400 pikselden oluşmaktadır. Oysa Avrupa'da ve dolayısıyla ülkemizdeki AMIGA'lar PAL sistemi kullandığı için görüntü 640 X 512 pikselden oluşuyor. Böylece bu AMIGA'larda hiç kayıp olmayacaktır. (Çevirenin Notu)

DUYURU

Sayın AMIGA Kullanıcısı,

Çağımızda üretilen elektronik cihazların kullanımı gelişkinlikleri ölçüsünde dikkat gerektirmektedir. Sahip olduğunuz AMIGA teknik açıdan gerekli bütün önlemlere sahip olmasına rağmen yine de kullanırken bazı hususlara dikkat etmeniz gerekmektedir. AMIGA bildiğiniz üzere birçok cihazla (printer, plotter, MIDI, çizim tableti, RF modulator, GEN-LOCK v.b.) birlikte çalışabilmektedir. Bu cihazlar sisteme gerilim uygulandığında AMIGA tarafından kontrol edilmekte ve AMIGA tarafından bir iç düzenleme yapılmaktadır. Bu nedenle AMIGA çalışır durumdayken herhangi bir cihazı irtibatlamak ya da yine AMIGA çalışır durumdayken önceden irtibatlanmış bir cihazı devreden çıkarılması sonucu meydana gelen arklar (küçük elektriksel atlamalar) bilgisayarınızda ciddi hasarlara neden olabilir. Teknik servisimize gelen AMIGA'ların arızalarının %90'ı bu tür hatalı uygulamalar sonucunda oluşmaktadır. Bu nedenle AMIGA'nızı daha uzun ömürlü ve daha sağlıklı bir şekilde kullanabilmeniz için aşağıda belirtilen hususlara uymanızı tavsiye ederiz. 1) AMIGA'nızı çalıştırmadan önce tüm cihazlarla olan irtibatının doğruluğunu ve sağlamlığını kontrol ediniz. (monitör, mouse, power supply, varsa printer vb. bağlantılarını). 2) Özellikle AMIGA'ya power supply birimini irtibatlarken power anahtarının kapalı durumda olmasına ve güç kablosunun prizden çekili olmasına dikkat edin. 3) AMIGA'nızı TV ile kullanıyorsanız AMIGA çalışır durumdayken RF modülatörün irtibatlı olduğu konnektörden oynamamasına özen gösterin. 4) Eğer AMIGA'nıza yazılı çıktı almanızı sağlayacak bir printer veya bir plotter gibi bir cihaz bağlayacaksanız satın alacağınız cihazın markasına ve interface tipine (paralel veya RS232 seri olmasına) dikkat edin ve yine AMIGA kapalı durumda iken irtibatlayıp önce yazıcınızı son olarakta AMIGA'nızı çalıştırın. 5) AMIGA'nız disketten okuma ya da diskete yazma işlemi yaparken yani disket sürücünün yeşil ışığı yanarken kesinlikle disketi çıkarmaya çalışmayın ve cihazı kapatmayın, aksi takdirde diskete zarar verebilirsiniz. 6) Kullanım veya yazılım hatası nedeniyle sistem kilitlendiğinde veya multitasking olmayan bir programdan çıkmak istediğinizde AMIGA'nın power supply'ı üzerindeki ON-OFF anahtarını açıp kapatacağınıza “CTRL” + “COMMODORE” + “AMIGA” tuşlarının üçüne birden basarak AMIGA'nın “BOOT” etmesini yani ilk açıldığı duruma gelmesini sağlayabilirsiniz. İlginize şimdiden teşekkür eder, AMIGA ile çalışmalarınızda başarılar dileriz. NOT: AMIGA ile ilgili tüm teknik problemlerinize ve sorunlarınıza teknik Destek Departmanı AMIGA servisimizle telefon ile arayarak çözüm bulabilirsiniz. TEL: 145 13 30'dan (203)

TEKNİK DESTEK DEPARTMANI AMIGA SERVİSİ

Çeviren: Engin ERYILDIZ

AMIGA için hazırlanan C-64 emülatörleri hiç şüphesiz ilginç bir konu. Bu yazımızda ReadySoft firmasının yazdığı The 64 Emulator ve Software Insight Systems tarafından hazırlanan GO-64! adlı emülatör programlarının özellikleri ve karşılaştırmalı testleri ele alınacaktır. Ancak burada, bu yazının, bir eleştiriden çok, bir ön izlenimler yazısı olduğunu belirtmekte fayda var; zira her iki firma da yazılımlarının üzerinde çalışmaktalar ve bunun sonucu olarak gelişmiş versiyonların yazılacağına muhakkak gözüyle bakılmakta.

EMÜLASYONUN OLUMLU VE OLUMSUZ NOKTALARI

AMIGA için neden bir C-64 emülatörü? Hiç şüphesiz ki bu soruya verilebilecek en açık cevap: AMIGA'ya terfi etmiş olan birçok C-64 sahibi, ellerinde mevcut bulunan 64 yazılım ve donanım yatırımlarını kaybetmek istememektedirler. Bazı popüler 64 programları AMIGA için mevcut değildirler ve birçoğu da hiçbir zaman olmayacaktır. Ayrıca emülasyon genelde ilginç bir olaydır - AMIGA'da, 64'ün başlangıç mesajını görmek, insanı gerçekten büyüleyen bir etki yaratabilir. Diğer taraftan, niçin AMIGA'yı 64'e çevirip, yeteneklerinin pek çoğunu kaybettirmek gibi bir soru akla gelebilir. Emülatörler yavaşlıklarıyla nam salmış durumdadırlar ve hiçbir emülatör yüzde yüz bir uyumluluk sağlamaz. Ancak, eğer bir AMIGA almak için 64'ünüzü sattıysanız veya iki bilgisayarınız arasında her ne kadar yüzeysel de olsa bir bağlantı kurmak istediğinizde bir emülatör şüphesiz ki en geçerli çözüm olarak gözükmektedir. Her iki emülatörde, paralel çıkış vasıtasıyla bir 1541 veya 1571 disket sürücüyü AMIGA'ya bağlamanıza olanak veren bir ilave parça mevcut. (Aslında bu parçanın temini, The 64 Emulator'da isteğe bağlı, ancak şiddetle tavsiye edilmekte!) Eğer bir AMIGA 1000'e sahipseniz, GO-64 emülatöründe, AMIGA'nızın paralel çıkışını 500 ve 2000'lerle uyumlu hale getirecek özel bir kabloya ihtiyacınız olacaktır. The 64 Emulator'da iki farklı disket sürücü arabirimi bulunmakta -biri AMIGA 1000'ler, diğeri daha yeni modeller için olmak üzere. Bu arabirimlere, diskten 64 yazılımlarını yüklemek istediğinizde ihtiyaç duyacaksınız. Bu ürünlerin hiçbiri, C-64 yazılımlarını, AMIGA 1010 inç sürücüsünden yükleyebilme özelliğine sahip değil.