Sayfa 21

Ben ve Jean Means

Beyin bugüne dek yaratılmış en şaşırtıcı nesnedir. Solunumu, kalp hı- Zını, sindirimi ve hücre onarımını otomatik olarak kontrol ettiği gibi, görüntü; ses, koku ve diğer duyusal bilgileri de değerlendirir. Aynı zamanda beyin mantık veya Sezgiyle düşünür ve konuşma yoluyla başkalarıyla iletişim kurar. Gerçekten beyin bilinen en güçlü “aynı anda birden fazla iş yapabilen (multitasking) ortamdır”. Ancak bizim bu harika bio-bilgisayarımız bozulduğunda, yaşam kalitesi, hattâ bazan yaşamın kendisi tehlikeye girer. Cerrahinin tek kurtuluş yolu olduğu bazı durumlarda tıp bilimi bir başka güçlü aynı anda birden fazla iş yapabilen ortama sahip oldu: AMIGA. UCLA Tıp Fakültesinde Anatomi Profesörü olan Dr.Ron Harper, temporal lob epilepsisiyle* ilgili Beyin Görüntüleme Araştırma Projesinde AMIGA'yı kullanmaya karar vermeden önce pekçok bilgisayarı denedi. Temporal lob epilepsisi beyinde derin nöbetlerle ve çeşitli otonomik ve organsal fonksiyon bozukluklarıyla giden bir hastalık. Daha kötüsü, tedavi edilmezse hastalık beynin tümüne yayılan genel nöbetlere dek varabilir. Eğer nöbetin beynin belli bir yerinden çıktığı saptanırsa, beyin cerrahı nöbet odağının kaynağını ortadan kaldırabilir. Geçmişte cerrahlar beynin derininde böylesi bir elektriksel faaliyetin ucunu yakalayabilmek için değerli beyin dokusunu tahrip etmek zorunda kalıyorlardı. Halbuki günümüzün gelişmiş, yarım milyon dolardan fazlaya malolan görüntüleme ay-

UCLA Tıp Fakültesi'nde AMIGA'lar oldukça yenilikçi bir araştırma programında beyin cerrahi tekniklerini mükemmelleştirmek amacıyla kullanılıyor.

Aygıtlarıyla derindeki beyin dokusu hakkında daha az zarar veren teknikler kullanılarak bilgi edinilebilmekte ve bu daha sonra AMIGA'da sayısallaştırılarak renkli resimlere dönüştürülebilmektedir. Dr. Harper'a göre “Bu sayısal beyin görüntüleri ameliyatın yararlı olup olmayacağını bilmemizi sağlıyor. Bir süre geçince beynin hastalığa tutulmamış yarısı hasta tarafın nöbet davranışını öğrenebilir. Bir kez böyle bir “yansıma” oluştu mu, diğer bedensel işlevleri etkilemeden bu denli beyin dokusu çıkaramayacağımızdan, ameliyat olanaksız hale gelir. Doktorlar ameliyat öncesi her bilgi kırıntısını değerlendirirler. Sonuçlar bu görüntüleme işlemleri öncesine göre düşünülemeyecek kadar iyi.”

BİLGİSAYARLA BEYİN GÖRÜNTÜLEME TEKNİKLERİ

Yakın zamana dek beyin cerrahının çalışabileceği teknikler, kemik yapıları en iyi gösteren Bilgisayarlı Eksen Tomografisi (Computerized Axial Tomography - CAT) ve kanamaya veya beyin hasarına yol açmaksızın yerleştirilmesi çok zor olan derine yerleştirilen elektrodlardı. Oysa DSA, MR ve PET taramaları (scan) gibi bilgisayarlı yeni görüntüleme teknikleri bu alanda devrim yarattı. Fark alınarak yapılan sayısal damar görüntüleme (Digital Subtractive Angiography - DSA) kan damarlarının görülebilmesini sağladı; manyetik rezonans görüntüleme (Magnetic Resonance Imaging - MRI) beynin yumuşak dokularını gösterdi; pozitron emisyon tomografisi (Positron

Emission Tomography - PET) radyoaktif işaretli glukoz moleküllerinin tutulmasını izleyen beyin faaliyetlerinin yerinin ve yoğunluğunun saptanabilmesini sağladı. Bu pahalı tarama aygıtlarında elde edilen bilgiler görüntüler halinde AMIGA gibi düşük fiyatlı bilgisayarlara aktarılabilir, böylece cerrah kendini ikna edebilecek kadar üzerlerinde çalışabilir. Mikrobilgisayar kullanmanın bir başka yararı da, her iki beynin farklı bir özelliğini yansıtan bu farklı taramaları birleştirmektir. Bu şekilde DSA, PET, MRI ve CAT taramaları tek bir görüntü halinde toplanabilir veya yanyana gösterilerek ayrı ayrı değerlendirmelerinden daha fazla bilgi sağlanır. UCLA Beyin Görüntüleme Projesi önünde her türden bilgisayar görüntülemede parlak bir gelecek olan AMIGA'yı tıbbi görüntüleme için ideal bir seçim olarak görmekte. Dr. Harper'a göre “Geleneksel CAT taramaları artık devrini yitiriyor. Zamana karşı savaşıyorsunuz, çünkü hasta, aşırı radyasyon dozundan korkmaya başlamanızdan önce yeterince x-ışını bombardımanıyla karşı karşıya gelmiş bulunur. Burada sorun hastanın ne kadar radyasyon alacağıyla, CAT taramanın ne kadar göstereceğidir. MRI'ın değeri işte bu noktadadır, çünkü hasta iyonlaştırıcı radyasyon yerine yalnızca manyetik alan altında kalmaktadır. Dahası, bu şekilde yumuşak dokuları resim biçiminde görebilmemiz olanağı vardır. Tümör varlığında olduğu gibi çevre dokuların yer değiştirmesini ve sıvı yapılarını görebilirsiniz.” “Böylesi görüntüleme çıkmadan önce, hata sınırı çok daha fazlaydı. Oldukça saldırgan yöntemlerle çalışıyoruz. Beyindeki boşlukları görebilmek için karıncıkları kontrast maddeyle doldurmamız gerekiyordu. Şimdi MRI ile bu artık gerekmiyor. Erken tanı çok önemli, eskiden hastada büyük bir işlev bozukluğu olunca şüpheleniyorduk; bu durumda da zaten beyin hasarı ileri düzeye ulaşmış oluyordu. Şimdi erken izleme ile bu sorunları daha önce yakalayabiliyor ve daha az saldırgan bir düzeltici ameliyat uygulayabiliyoruz. Ne zaman kesmeniz gerektiğini bilmek, ne zaman kesmemeniz gerektiğini bilmek kadar önemlidir; yalnızca alanı tarayıp neler olup bittiğini AMIGA'da görebiliyoruz.” Bu resimler şimdilik, beynin değişik düzeylerinden alınmış iki boyutlu dilimler halinde, ancak Kıta Çin'inden sinirbilimci Dr. Zhang beynin üç boyutlu gösterilebilmesi için AMIGA programlarıyla çalışıyor. Doktorlar, fonksiyon bozukluklarının nasıl oluştuğunu ve nasıl tedavi edilebileceğini görmek için AMIGA ile hastanın beyninde “Fantastik bir Yolculuk” yapabilecekler.