Sayfa 15

Bilgisayar ve Göz:

Günümüzde farklı zemin ve yazı renklerine sahip bir sürü var. Fakat insan gözü açısından tüm kombinasyonlar uygun değil. Özellikle neye dikkat etmeliyiz?

Ev bilgisayarlarının çoğu televizyona bağlanabiliyor. Böylece televizyonun tüm renk olanaklarından yararlanmak mümkün oluyor. Aslında bilgisayar her zaman aynı yazı-zemin-kenar renk kombinasyonunu verir, fakat Commodore 64'te de olduğu gibi, belli tuşlara basılarak bu kombinasyon değiştirilebilir. Kişisel bilgisayarlarda (PC'lerde) ise televizyondan daha üstün özelliklere sahip (ve monitör olarak adlandırılan) ekranlar makineyle birlikte verilmektedir. Bu monitörlerin ışığı genellikle tek renklidir. Önceleri renk konusunda pek tercih yapma imkânı yoktu. Bu renk çoğunlukla yeşildi, seyrek olarak sarı da olabiliyordu, bazı büyük bilgisayar terminallerinde mavi, plazma ekranlarda ise kırmızı renk kullanılıyordu. Günümüzde bazı ekranlarda sarı ile yeşil veya beyaz arasında seçim yapmak mümkün. Televizyon, monokrom monitör veya renkli monitör; tüm bu seçenekler için aynı soru geçerli: Hangi “çalışma rengi” en doğrusu? Şüphesiz monitör rengi oldukça önem taşıyor. Renk, gözlerin verimliliğini, görüntülenen karakterlerin bilgi içeriğini ve hatta insanın ruhi durumunu etkiliyor. Renklerin ne gibi etkiler yarattığını belirleyebilmek için, evdeki bilgisayarımın başında farklı yazı ve zemin rengi kombinasyonlarıyla denemeler yaptım. Karım ve çocuklarım için, benim makine başında yeşil hayalet rengi bir suratla oturuşum oldukça ilgi çekiciydi. Renk, ekranda yüzüme yansımaktaydı.

Görme siniri

Ağ tabaka (retina)

Camsı cisim

Göz kası

Gözbebeği

“A Saydam tabaka

Bağ tabaka

Nihayet kırmızı zemin üzerinde siyah yazıda karar kıldım. En hoşuma giden kombinasyon bu oldu. Fakat: Bu kombinasyon gözler için en sağlıklı olanı mıydı? Değilse, ben neden bu iki rengi seçmiştim? Bu defa soruna bilimsel açıdan yaklaşmaya çalıştım. Tüm dünyada birçok enstitü bilgisayar ergonomisi ile uğraşıyor. Bu çalışmalarda ekranın renk yapısı üzerine araştırmalar önemli bir yer tutuyor. Üniversitelerin araştırma bölümleri de DIN normu gibi çözümlere ulaşmak için aralıksız çalışıyorlar. İlk öğrendiğim, en iyi kontrastın hiçbir renk içermemesi gerektiği oldu. Gazetelerde ve kitaplarda olduğu gibi, beyaz zemin üzerinde siyah yazı en iyi okuma atmosferini oluşturuyormuş. Bunu derhal evdeki bilgisayarı televizyona bağlayarak denedim. Sonuç, dergimizin çoğu okuyucularının da katılacağı gibi dehşet vericiydi. Ekran o kadar şiddetli parlayıp titriyordu ki, biraz sonra başım döndü. Gözlerim ağrımaya ve sulanmaya başladı. Bu konuda yazılmış literatüre daha derinlemesine daldığımda, bir köşede kendi halinde bir ufak cümleye rastladım: Monitör, doğru resim tekrarlama frekansına sahip olmalı, bu olmadığı takdirde başka renk kombinasyonları denenmeliydi. Yani mesele pek o kadar basit değildi.

Fosforlar Uzun Süre

Işımalı

Ekranların iç yüzeylerinde fosfor olarak adlandırılan ışıldayıcı bir maddeden oluşan bir tabaka bulunuyor. Aslında bu biraz şans-

sız bir adlandırma; çünkü bu maddenin, adaşı olan kimyasal elementle uzaktan yakından bir ilişkisi yok. Daha da şaşırtıcı bir nokta: Ekran fosforları, ışıma yeteneği nedeniyle fosfor elementini de içeriyorlar. Bu fosforlar, demetlenmiş elektronlar aracılığıyla ekran tüpü içerisinde ışık verir hale getiriliyorlar. Ortaya çıkan ışığın rengi, fosforun yapısına bağlı oluyor, fakat bu renk çeşitli filtrelerle değiştirilebiliyor. Fosforların ışıma yeteneği bağlamındaki talepler, televizyon gereçlerinde ve bilgisayar monitörlerinde temelden farklıdırlar. Televizyon ekranında ışıma süresi olabildiğince kısa olmalıdır. Çünkü tek tek resimlerin “dağılmasının” engellenmesi, dolayısıyla insan gözünün böyle bir dağılmayı fark etmemesi gerekir. Bilgisayardaki çalışma ise bunun tam aksidir: Tek tek yazı karakterleri mümkün olabildiğince uzun bir süre aynı noktada kalmalıdır. Bu nedenle profesyonel bilgisayar monitörlerindeki fosforların ışıma süreleri televizyondakilerden çok daha uzundur.