Sayfa 69

Görerek uçuş şartlarında nasıl belli yunuslama açılarında uçağı tırmandırıyor veya süzebiliyorsak, aynı işlemi IFR kullanımda yapay ufukla gerçekleştiririz.

Açık konuşmak gerekirse, FS'nin yapay ufku grafik olarak yetersiz kalacakmış gibi gözüküyor. Bunun sebebi çok az sayıda noktacık ile oluşturulmuş şeklinden kaynaklanıyor. Eğer normal bir uçuşta uçağa yavaşça yunuslama kumandası verir ve kumandanın sonucunu hem görsel hem de yapay ufuktan seyrederseniz, yapay ufkun biraz kaba kaldığını ve bunun için de hassas bir mouse kumandası ile kullanılması gerektiğini rahatça kavrayabilirsiniz. Yaklaşık her 3°ye karşılık gelen yunuslama açısı, yapay ufkun 1 grafik satırlık hareketine karşılık geliyor.

İşin IFR tekniği söz konusu olduğunda ise yapay ufkumuzun hassas olmaması yeterliliğini azaltmadığı gibi, işimizi de oldukça kolaylaştırıyor. Yapay ufukla uçarken hatırda tutulması gereken birinci kural, her zaman için yapay ufka aşırı konsantre olup aşırı ve kaba kumandalar vermemektir. Gerçek bir uçağın yapay ufku oldukça hassastır, ama zaten kumanda vermek sizin göz ve eliniz arasında gelişen bir olay olduğundan sizin hassasiyetiniz önemlidir.

Yapay ufukla ve etrafınızı görmeden uçarken (mesela birazdan bulut içinde uçuşta yapacağımız gibi) temel ve sürekli kontrol edeceğimiz alet yapay ufuktur. Yapay ufuk kullanılarak uçağı sabit bir yunuslama ve yatış açısında tutarız. Bu sabit uçuş durumunda hangi hızla ne yöne uçtuğumuzu, hangi yükseklikte olduğumuzu ve düz mü, süzülerek mi veya tırmanarak mı uçtuğumuzu ise sırasıyla hız göstergesi ve yön jiroskobu, altimetre ve varyometremizden kontrol ederiz.

IFR uçuş kurallarını uygulayabilmek için çalışmamız gereken temel egzersizlerle yapay ufukla uçarken, istediğimiz durumu diğer aletlerle kontrol etmeyi öğreneceğiz.

Aynı görerek şartlarda olduğu gibi, uçağımızın yapay ufuktaki hangi yunuslama açısında hangi gaz konumunda ne hızla uçtuğunu bilmemiz gerekiyor. Tablo 2'ye bir bakış ile bu konudaki pratik bilgileri alabilirsiniz (Tabii bunlar Cessna 182 için...). Buna benzer tabloları kendiniz de yaparsanız, size büyük kolaylıklar sağlar.

Yapay ufukla uçuş tekniği olarak bu ay, düz uçuş ile sabit varyo tırmanış ve süzülüşleri ile bu hareketlerin dönüşlerle birleştirilmesini göreceğiz.

Yapay Ufukla Düz Uçuş... Yapay ufukla düz uçuş çalışırken, ilgin çevre görüntüsünü kapatmayacağız. Bu, sizin yapay ufkun mantığını ve mouse koordinenizi kolaylaştırmanızı sağlayacak. Daha sonra bulut koyarak veya gece karanlığında uçmayı deneyebilirsiniz.

Uçağımızla kalkmadan evvel, yapay ufkun uçak yerde ve düz dururkenki halini aklınızın bir köşesine not edin. Diğer tüm tanımlamalarımı bu konuma göre yapacağım. Bu konumu hatırlamak için suni ufkun ortasındaki işaretlemeleri de kullanın.

Çalışmamıza 3500'te ve 100 knots hızla başlayacağız. Tablo 2'den bakarak bu yükseklikte yaklaşık 1500 RPM'in düz uçuşta 100 knot hız verdiğini görebilirsiniz. İlk olarak görerek şartlarda 3500'e tırmanın, (iniş takımları kapalıyken) 1500 RPM'e gazı ayarlayın. Sonra artık dışarı bakmayı kesin ve yapay ufka konsantre olun.

Düz uçuş için, bu hızda yapay ufku tutmamız gereken pozisyon yerdeki düz konumunun bir ekran satırı yukarısı. Bu pozisyona gelince yapay ufuk sanki uçağınız çok hafif sola yatmış gibi bir görüntü verecek, aldanmayın, bu bir grafik hatası.

Uçağınızı bu pozisyonda tutmaya devam edin. Diğer çalışmalara geçmeden evvel en önemli konu, yapay ufka kaba kumanda vermemeyi öğrenmek. Aşağı veya yukarı, yapay ufuk kaçtığında hemen ani mouse kumandası vermeyin. Uçağımız zaten oldukça dengeli uçtuğundan yavaş yavaş ve milim milim verilen mouse kumandası birkaç saniye sürse bile yükseklik fazla değişmez. Ama kaba bir kumanda verirseniz, bunun düz uçuşa zararı çok daha büyük olacaktır.

TABLO 2

Yükseklik RPM Hız

1000’-5000’

1250 1400 1500 1600

80 Kn 90 Kn 100 Kn 110 Kn

Yapay ufku düz uçuş pozisyonunda tutmaya eliniz alışınca, ilk olarak hız göstergesi ve varyometre ile ilgilenmeye başlayın. Biliyorsunuz, ufak bir hız değişikliğinde bile gerçek ufuk açısı yavaşça değişir. Eğer siz 1500 RPM ile 100 Kn. uçabiliyorken uçağınız 90 Kn. gösteriyorsa, bunun sebebi yapay ufkun hassasiyeti yetmediği için fark etmeden hafif bir tırmanışa gireceksiniz demektir.

Bunu engellemek için, belli gazlarda tutmanız gereken hızları iyi bilmeniz ve yorumlamanız gerekiyor. Varyometreyi yalnızca tahminimizin doğruluğunu ispat için ve seyrek olarak kullanacağız.

Eğer bulunduğunuz durumdan değişik düz uçacaksanız aşağıdakileri takip edin:

- Hızınız çok fazla ise gazı kesin, burnu düz uçuş durumunda tutarken istediğiniz hıza gelmesini bekleyin. İstediğiniz hız yaklaşırken motoru gerekli RPM'ye açın.

- Hızınız az ise tam tersi, gazı gerekenden biraz fazla açın, hız istenene gelirken gerekli değere kesin.

- Yapay ufukta gerekli yunuslama açılarını tutun ve hız değişimleri sırasında irtifanızın sabit olup olmadığını altimetre ve varyometre ile tespit edip ufak mouse kumandaları verin.

Son olarak da hafif tırmanışlar veya birkaç hava manevrası yaptıktan sonra birden düz uçuşa dönmeyi ve yapay ufukla uçmayı deneyin. Bu sizin gaz-hız değerlerine güveninizi ve alışkanlığınızı artırır.

Sabit Süzülme veya Tırmanışlar... Sabit süzülme veya tırmanışlar için bu sefer de gaz-hız-varyo değerlerini bilmeniz gerekiyor.

Sabit varyo (bu terim sabit süzülme veya tırmanış oranı anlamına gelir...) ile süzülmek veya tırmanmak için:

- Eğer tırmanacaksanız ilkin gerekli değere gazı açın. Burnu hafif (bir iki ekran satırı) yukarı kaldırıp o anki hızınızı koruyun veya istediğiniz tırmanış hızına getirin. Uçağınızın hız değişimi sabitlenene kadar yapay ufku takip edip gerekli düzeltmeleri verin. Daha sonra da istediğiniz varyoda olup olmadığınızı varyometre ile kontrol edin. Bir kural olarak tırmanıştan çıkış kumandasını istediğiniz yüksekliğe tırmanış oranınızın 1/10 kadar kala verin (mesela 1200 fpm. tırmanışı düzeltirken 120 feet kala ters kumanda vermeye başlamalısınız).

- Eğer süzülecekseniz, ilkin gazı gerekli değere kesin. Hızınızın istenen değere azalmasını beklerken, burnu düz uçuş durumunda tutun. Gereken hıza düştüğünüzde yavaşça burun aşağı kumandası verin ve hız saati ile varyometreyi de çapraz kontrole alarak süzülün. Tırmanışta olduğu gibi varyometrenin 1/10'u kadar yükseklik kala süzülüşten çıkış kumandası verin. Süzülmeler sırasında 500 fpm'dan daha hızlı süzülmemeye çalışın.

- Her iki durumda da tam istediğim varyo ile tırmanacağım veya süzüleceğim diye mouse'la abartılı hassaslıkta kumanda vermeyin (çünkü yapay ufkun hassasiyeti ile sınırlıyız). 50 RPM gibi ufak gaz değişiklikleri ile hatalarınızı düzeltebilirsiniz.

- Sabit bir tırmanış veya süzülüş ile ilgili gaz-hız-varyo değerinden eminseniz, gazı hareket içerisinde bir kez ayarlayın ve sonra hareket sonuna kadar dokunmayın. Tırmanış veya süzülmeyi varyometre ile değil yapay ufuk ve hız saati ile kontrol edin.

Dönüşlerin Birleştirilmesi ... Yukarıda anlattığım uçuş tekniklerini kaptıktan sonra bunları dönüşlerle ve özellikle de "Standart Dönüş" denilen ve dakikada 180° (3° saniye) dönüşe karşılık gelen dönüşlerle birleştirmeye çalışacağız.

Standart dönüş, dönüş koordinatörü cihazımızda, temsili uçağın sol ve sağ kanat altlarına çizilmiş çizgilerle belirtilmiştir. Standart dönüş yapmak için uçağımızı, bu temsili uçağın kanadının istediğimiz dönüş yönündeki çizgi ile çakışacak şekilde yatırılması gerekir. Yatış açısı hıza göre değiştiğinden tam bir değer verilemez.

Nümerik Klavye Kontrolleri: R Sol ön çapraz kabin bakışı ]: Flaplar aşağı

1: Frenler T: Ön ileri kabin bakışı <: Sola rudder 2: Elevator, burun yukarı Y: Sağ ön çapraz kabin bakışı >: Sağa rudder 3: Gaz kesme F: Sol kanat altı bakışı 1: Manyeto şalteri sola 4: Sola eleron G: Aşağı bakış 2: Manyeto şalteri sağa 5: Eleronları ortala H: Sağ kanat altı bakışı 9: Burun yukarı trim 6: Sağa eleron V: Sol arka çapraz bakış 0: Burun aşağı trim 8: Burun aşağı B: Arkaya bakış U: İniş takımlarını aç/kapat 9: Gaz verme I: Karbüratör ısıtıcını aç/kapat 0: Sola rudder N: Sağ arka çapraz bakışı Kursor tuşları: Bakışı kaydırma O: 3-D grafik gölgelemesini aç/kapat : Sağa rudder DEL: Bakışı ortalar P: Pause Görüntü ile ilgili Kontroller: F9: Uzağa kaba zoom L: Gece uçuşu için kabin ışıklandırması F1: Ana görüntü penceresini aç/kapat F10: Yakına kaba zoom Z: Otomatik pilot açık/kapalı F2: İkincil görüntü penceresini aç/kapat -: Uzağa hassas zoom Q: Uçuşu kayıt F3: Harita penceresini aç/kapat +: Yakına hassas zoom A: Gen yükleme S: Gözlemci uçaktan bakış Backspace: 1 x zoom'a döner WWI ACE'e Özgü Kontrol Kumandaları: (Beobachter/Observer) TAB: Ses efektlerini açar/kapar Shift+W: Savaşı başlatma X: Kokpit bakışı HELP: Online yardımcı imleci açım Shift+E: Skor bildirimi D: İzleyen bakış (Track) Ana Kontroller: Shift+X: Bomba atma C: Kule (Turn/Tower) [: Flaplar yukarı Space: Makineli tüfek ile ileri atış