Sayfa 68

- STALL ikazı ekrandan silinene kadar burun aşağı kumandası verin, burun yükseklirken mouse ile düz uçuş durumunda kalın.

- Çakılmayın... Rüzgarrrrr! Programımızdaki rüzgar seçeneğinin kullanımını geçen sayımızda anlatmıştım. Ancak konumuza girmediği için rüzgarın uçuşa etkileri hakkında ayrıntılı bir açıklama yapmadım. Bu ay bu eksiğimizi de gideriyoruz. Fizik dersini sever misiniz, sevmez misiniz bilemem, ama hepiniz akıntı içerisinde yüzerken istediği rotadan sapan ve sapmayı durdurmak için ne yöne dönmesi gerektiğini size bulduran problem teknelerle veya yüzücülerle karşılaşmışsınızdır Uçağın rüzgarlı bir havada hareketi de aynı bu problemlerin mantığına göre gelişir.

Uçağımız da aynı akıntı içinde yüzen bir tekne gibi hareket eder. İçinde hareket ettiğiniz akıntı, yani rüzgar, eserken sizin de yeryüzüne göre kendisiyle aynı yönde aynı hızı almanızı sağlar. Uçağımızın kendi yön ve hızı ile rüzgarın yön ve hızının vektörel toplamı uçağın yere göre gerçek rotasını ve hızını verir. Şekil 2, bu konularla arası iyi olmayan arkadaşlarımız için bir başlangıç oluşturacaktır sanıyorum.

Rüzgar tam önden veya arkadan geliyorsa, sırasıyla rüzgar hızını kendi hava hızımızdan çıkartarak veya ekleyerek yer hızımızı bulmuş oluruz. Tam önden veya arkadan esen bir rüzgar pek vahim bir sonuç doğurmaz, çünkü uçağımızın rotası ve yönüne tesir etmez.

Ancak tam yandan veya rotamıza göre çapraz esen rüzgarlar için aynı şey pek söylenemez. Yandan alınan rüzgar "komponenti" yani rüzgarın size yandan etkiyen bölümü size rotanıza dik olan ve istenmeyen bir hız daha kazandırır. Bu yanal hızınız dolayısıyla rotanız da rüzgarın estiği tarafın tersine doğru sapar. Bu sapma sizin uçuş hızınız ile yan rüzgar hızı arasındaki fark azaldıkça artar.

Yanal rüzgardan dolayı meydana gelen rota sapması, seyir sırasında sizi iniş sırasındaki yaklaşmada olduğundan çok daha az etkiler; çünkü yaklaşma sırasında hızınız daha düşüktür ve yan rüzgarla hızınız arasındaki fark azalır.

Rotanızdan sapmayı önlemek için gereken düzeltme hareketi rüzgar içine doğru uçağı gerektiği kadar çevirmektir. Rüzgarın yönünü ve hızını bildiğinize göre (eee, simülasyona bu bilgiyi siz verdiniz...) ufak bir trigonometri ve fizik hesabı ile kaç derece rüzgar içine dönerseniz uçağınızın istediğiniz rotadan sapmadan uçacağını da kolayca bulabilirsiniz. Trigonometri ve fizik genelde sevilmeyen dallar olduğundan ve havada uzun hesaplar yapmak da pratik olmadığından pilotlar bu iş için özel programlı hesap makineleri, cetvelleri veya özel rüzgar düzeltmesi kartları kullanırlar. Dergimiz size ilk ikisini hediye edemeyeceğine göre, Tablo 1'deki grafiğin yardımıyla sizi rahatlatacağım. Tablo 1'deki verilere dayanarak gerekli rüzgar düzeltmesini sağlıklı bir biçimde bulabilirsiniz. Trigonometri ve fizik sevenler, programlı hesap makineleri kullanarak kendi uçuş bilgisayarlarını oluşturabilirler. Tablo 1'deki grafiğin kullanımı ise aşağıdaki gibi:

- Rüzgarın uçağınızın rotasına göre esiş açısını bulun. Tam yan rüzgar 90°, tam baş veya kıç rüzgarı 0° olarak alınır.

- Grafiğin sol alt köşesindeki derece değerleri üzerinde bu değeri bulun.

- Bulduğunuz değerden yukarı doğru çıkarak, 40-30-20-10 şeklinde işaretlenmiş olan rüzgar hızı eğrilerinin biriyle kesişme noktasını bulun. Bu rüzgar değerlerinin aralarındaki değerler için iki eğri arasındaki kesişme noktasını hayali olarak tespit edin.

- Grafiğin sağ tarafındaki hız eğrilerinden sizin kullanacağınızı seçin, ve grafiğin sol kısmındaki kesişme noktasının konumunu yatay olarak bu eğri ile kesiştirin.

- Bu yeni bulduğunuz kesişme noktasından aşağıya inerek rüzgar içine vermeniz gereken düzeltme sapmasını bulun.

- Bulduğunuz bu sapmayı soldan rüzgarlar için rota başınızdan çıkarın, sağdan rüzgarlar için ekleyin.

Daha kolay anlaşılması için grafik kendi üzerinde noktalı olarak çizilmiş bir örnek de taşıyor.

İniş ve meydan turu esnasında ise rüzgar daha büyük problemler çıkarır. Meydan turunda ve özellikle de son yaklaşma bacağında hesap makineleri ile uğraşamayacağınız muhakkak. Bu durumda gene mantık aynı, düz rotada ilerlemek için rüzgar içine burnunuzu biraz vereceksiniz, ama bu biraz daha tahmini olacak ve ara sıra piste ve diğer referans noktalarına bakarak da meydan turunu daraltıp genişletmediğinizi kontrol etmeniz gerekecek. Bunu da kendi tecrübeleriniz ile kazanacaksınız. Ayrıca belirtmeliyim ki, özellikle son yaklaşma bacağında rudder ile eleron kumandalarını birbirinden ayırmanız gerekecek.

Uçağın Hızı

Yan rüzgar inişinde başarılı olmanın püf noktası hız kontrolü, esas bacak planlaması ve esas bacaktan son yaklaşmaya dönüşün düzgün gerçekleştirilmesinde:

- Hızınız demin anlattığım rüzgar ve uçak hızı farkından dolayı normale göre biraz fazla olmalı. Olmalı ki hem yan rüzgardan daha az etkilenin, hem de ileri doğru yer hızınız normale daha yakın olacağından daha iyi süzülün.

- Rüzgar yan bacağında rüzgarı önden veya arkadan alacağınız için esas bacağı da doğrudan etkilemiş olacaksınız. Rüzgarı bu bacakta önden alıyorsanız, biraz daha uzun bekleyip rüzgar altına dönün ve arkadan alıyorsanız da tam tersi daha erken...

- Esas bacaktan son yaklaşmaya dönüş tüm inişlerde önemlidir, çünkü bu dönüş sonunda pist güzel hizalanmamışsa ve siz de kararlı kumandalar vermezseniz, tüm son yaklaşma bacağı boyunca uçakla boğuşursunuz. Aynı rüzgar yan bacağında olduğu gibi rüzgarın hızı sizin esas bacak sürenizi etkiler. Rüzgarı arkadan alıyorsanız, daha seri bir biçimde iniş öncesi kontrolleri yapın ve son yaklaşma dönüşüne de daha sert girmeye hazırlanın. Çünkü vaktiniz normalden az olacak. Tersi durumda ise acele etmeyin ve dönüşü de daha yumuşak yapın.

- Aynı kısa inişlerde olduğu gibi "T" göstergeci ile bir viraj üzerinde uçtuğunuzu ve onu takip ettiğinizi düşünüp son yaklaşmaya tam oturun.

- Son yaklaşmada ise yön değişikliklerini rudder ile yapın ve ya yan rüzgar içine burnu vererek ya da Sideslip manevrası ile (hatırlayın...) süzülme hattını tutturun. Burnu toplamaya başlamadan evvel piste paralel olun ve sonra yere dokunun (Gerçek bir uçakta piste paralel olmadan konarsanız iniş takımlarını kırabilirsiniz mesela...). Rüzgar içine dönüp inmek daha kolaydır. Buna krep tekniği de denir.

Türbülans ...

Rüzgar seçeneğimiz dahilinde bildiğiniz gibi türbülans da verebiliyorsunuz. Türbülans bir benzetme yapılırsa asfalt yoldaki taşlara benzer. Üzerlerinden geçtikçe sarsılırsınız.

Uçağımız da aynı şekilde farklı hava hareketi bölgelerine girdikçe sarsılır ve bu sarsıntılar sonucu da yatışlara girer. Bu yatışların şiddeti direkt olarak türbülansın şiddetine bağlıdır. Yatış demek, dönüş demektir. Bu da türbülanslı bir havada düz rotamızı muhafaza etmek için uçakla boğuşacağız ve çevreden aldığımız referans noktalarını iyi takip edeceğiz demektir.

Özellikle yan rüzgar inişleri sırasında hafif türbülans da koyarsanız, en zor iniş şartlarını elde etmiş (!) olursunuz. Haydi mazohistler, iş başına!... Hımmm, mırrr, görerek şartlarda uçuşla ilgili anlatacaklarım şimdilik bu kadar. Eksik gördüklerinizi veya merak ettiklerinizi dergimize mektup göndererek mutlaka sorun, çekinmeyin... Yapay Ufukla Uçuş... Hava manevraları yaparken veya önümüzdeki aylarda başlayacağımız IFR uçuşlar esnasında kullanmamız gereken temel alet, yapay ufuk veya diğer adıyla durum jiroskobudur. Yapay ufuk, herhangi bir şekilde gerçek ufkun görülemediği veya yorumunun doğru olarak yapılamadığı durumlarda kullanılan ve uçağın yunuslama ve yatış eksenlerindeki pozisyonunu gösteren bir alettir.

TABLO 1 - RÜZGAR ÖNLEME KARTI