GENLOCK'lar

Cem 'Spaztica' Gencer · Amiga Dünyası sayı 19, Aralık 1991 · sayfa 20, 21, 22

DeskTop Video alanında en çok kullanılan yan birimlerden biri olan genlock'ların ne olduklarını tam olarak anlamanıza yarayan bu yazı sayesinde, genlock'ların nasıl çalıştıklarını da öğrenebilirsiniz.

TV modülatörü yardımıyla bir Amiga görüntüsünü ya da animasyonu videoya kaydetmeye çalışanlar bilirler; TV modülatörü renkleri zayıflatarak çok soluk bir hale getirir. Bu şekilde yapılan bir kayıt videodan seyredildiğinde de sonuç pek tatmin edici nitelikte olmaz. Genlock'lar Amiga sinyallerini video sinyallerine kayıpsız olarak çevirir. Bu sayede de renklerdeki soluklaşma da yok olur.

Genlock'ların ikinci temel fonksiyonu, miksajdır. Profesyonel olarak video kayıtlarıyla uğraşanlar, iki görüntüyü kombine etmek ya da üst üste bindirmek için profesyonel görüntü mikserleri kullanırlar. Bu mikserler yardımıyla bir görüntüden bir diğerine geçiş de kolaylıkla yapılabilmekte. Fakat ev kullanımı için bu mikserlerin fiyatları hala bir hayli yüksek. Bu yüzden Amiga'daki bir görüntüyü bir video görüntüsü üzerine bindirip sonucu video kayıt cihazıyla saklamak istiyorsanız, genlock adı verilen yan birimden kullanmalısınız. Genlock'un görevi gayet basit; Amiga'nızdan gelen görüntü sinyallerini video kaynağından gelen görüntü sinyalleriyle birleştirir. Daha gelişmiş genlock'larda ise, fade in/fade out gibi bazı seçenekler de var. Fakat bizi ilgilendiren sadece genlock'ların temel çalışma şekilleri. Genlock'ları daha iyi tanıyabilmek için dilerseniz bu birimin içindeki işlem adımlarını sırayla inceleyelim.

İki video kaynağını miks edebilmek için, bunların her iki kaynağa ait senkron sinyalinin de diğeriyle uyuşması gerekmekte. Ancak her iki video sinyali de senkronize olduklarında bunları karıştırmak ya da üst üste bindirmek mümkün olmakta. Bu yüzden her genlock'ta bulunan iki temel birim, senkronize katı ve videomiks devreleridir. Şimdi her iki katı da inceleyelim:

* Senkronize devresi: Burada video kaynağının senkron sinyalleri değerlendirilmekte. Senkron sinyallerinin HSYNC ve VSYNC olduklarını daha önce de görmüştük. Bu iki sinyal de Amiga'ya iletilmekte ve video çipinin (Denise) dış video kaynağına göre senkronu sağlanmakta. Şayet girişte herhangi bir video sinyali mevcut değilse, genlock birimi görevi üstlenerek bu senkron sinyallerini kendi üretmelidir. Aynı işlem, video sinyali olup da sabit olmayan senkron sinyalleri olduğunda da yapılır. Bu senkronize sinyalleri sa-

Cem GENCER bit olmadığı zaman Amiga'ya iletilirse, Amiga'nın crash etmesine sebep olur. Zira Denise çipi bu senkron değişmelerinden çok kolay etkilenir.

Genlock'un takılı olup olmadığını, sistem ancak boot edilirken algılayabilir. ROM rutinleri video girişinde senkron sinyali olup olmadığını kontrol eder ve varsa Denise'in senkronunun bu dış sinyallerle yapılmasını sağlar. Senkron girişlerinde sinyal mevcut değilse, Denise kendi senkron sinyallerini üretecektir. Bu senkronize ayırımının komplike olmasından dolayı, boot edildikten sonra genlock'u kapayıp açmak mümkün değildir.

* Miks devresi: 'Senkronize devresi yardımıyla her iki video görüntüsü de (bunların biri Amiga görüntüsü!) tam olarak üst üste bindirildiği zaman, artık analog olarak bunları birbiriyle miks etmek mümkün oluyor. Mix işlemi, değişik genlock'larda farklı yapılır. Fakat bu miks çeşitleri 4 temel gruba ayrılmakta. Bazı kaliteli genlock'lar bu miks çeşitlerinden birkaçını birden kullanabilmekteler. Bu dört gruba kısaca bir göz atalım:

1. Color 0 Keying - Bu yöntemde Amiga yardımcı bir sinyal gönderir. Zero Detect pini yardımıyla Amiga o an gönderilen pikselde zemin rengi (0. renk) kullanılıp kullanılmadığını gösterir. Zemin rengi kullanılan yerlerde, Amiga'nın görüntü sinyali göz ardı edilerek buralarda sadece harici video kaynağının sinyali gösterilir. Bu yöntem hemen hemen bütün genlock'larda vardır.

2. Luminance / Chrominance Keying - Bu yöntemde genlock'ta bir ayarlama gerekmekte. Genlock üzerindeki değişik ayarlayıcılarla video kaynağındaki belli renkler filtre edilir. Bu boşalan yerlere de Amiga'nın görüntüsü bindirilerek miks yapılır. Bu yöntem, Color 0 keying'le hemen hemen aynıdır. İlk yöntemde video sinyali Amiga görüntü sinyalinin boşluklarındaki yerlerde gözükür. Bu yöntemde de tersi olmakta; video sinyalinin belli renkteki yerlerinde Amiga'nın görüntü sinyali gösterilir.

Bu yöntem TV stüdyolarında bluebox adı altında çok kullanılır. Bir sunucu mavi bir arka plan önündeyken kayıt yapılır. Daha sonra genlock yardımıyla mavi renk ayarlanılarak filtre edilir ve buraya başka bir görüntü (Amiga grafiği) bindirilir.

3. Fade - Fade yardımıyla her iki video sinyali de kısılıp açılabilir. Bu şekilde video kaynağından gelen sinyal zayıflatılırken Amiga sinyali artırılarak bir yok olma efekti sağlayabilirsiniz. Dilerseniz bir sinyali azaltırken diğerini 0'dan maksimuma getirebilir ve böylece görüntü geçişleri sağlayabilirsiniz. Kaliteli bazı genlocklarda fade işlemi zamanlayıcıya bağlanmış durumdadır (Auto-fader). Bu cihazlarda, görüntü kısma işlemi verilen süre sonunda başlatılır ve belirlenen süre kadar sürer.

4. Wipe - Bu yöntem daha çok bir kesme/yapıştırma işlemidir. Video sinyallerinden birinin bir kısmı kesilir ve yerine diğer video kaynağından gelen sinyal gösterilir. Bu şekilde harici video sinyalini aynen Amiga'nın ekranları gibi istenen yöne kaydırmak mümkün olur.

Miks yöntemleri bunlar; fakat hala miksajın nasıl yapıldığını öğrenemedik. Zira videoda miks işlemi ses miksi kadar kolay değildir. Bunun nedeni, iki video sinyalinden birinin RGB (Amiga) standardına göre olması, diğerinin de PAL-FBAS sinyali olmasıdır. Normal olarak bunlardan birini diğerine çevirmemiz gerekmekte. Amiga için üretilen birçok genlock'ta PAL-FBAS sinyal bir RGB splitter yardımıyla RGB normuna çevrilir. Bu iki sinyal miks edilmekte ve ardından da sonuç sinyal PAL-FBAS normuna çevrilerek video kayıt cihazına gönderilmektedir. Bu yöntemin kullanılma sebebi, devrenin daha ucuza mal olmasından herhalde. Diğer yöntemde Amiga sinyali PAL-FBAS'a çevrilir ve iki sinyal miks edilerek doğrudan çıkışa gönderilir.

İlk miksaj yönteminde harici video sinyali iki defa dönüştürüldüğünden biraz zayıflar. Fakat Amiga sinyali çok az zayıflar, zira Amiga sinyali sadece bir defa dönüştürülür. İkinci metodda zayıflama, hemen hemen hiçe yakındır. Fakat demin de belirttiğim gibi devrenin maliyeti bir hayli yükselir. PAL-FBAS modunda miks yapan genlock'ların fiyatları bu yüzden 2500 DM'dan başlamakta. Genlock çeşitlerine şöyle bir bakacak olursak 3 temel grup yapabiliriz:

1- Modülatörler: Bunlar en basit genlock sayılırlar. Görevleri, RGB sinyali PAL-FBAS sinyaline dönüştürmektir. Commodore'un üretmiş olduğu TV modulator sinyali bir hayli zayıflatmakta. Bu yüzden piyasada değişik birkaç tip modulator vardır. Bunlar güçlü bir sinyal üretirler. Fakat bu sınıftaki genlock'ların miksaj için hiçbir ek fonksiyonu yoktur.

2- Miks fonksiyonlu genlock'lar: Bunlar gerçek genlocklardır. İki çeşitleri mevcuttur. İlki, Amiga içine takılabilen tipteki genlock'lardır. Bunlar A-2000'de bazen sorun çıkarabilirler. Nedeni de Amiga 2000'in içindeki video slotunun zaten işgal edilmiş olmasıdır. Bu yüzden video slotundaki kartla genlock arasında seçim yapmak gerekir. Bazı kaliteli genlock'lar ek bir parçayla seçim işleminin şalter vasıtasıyla yapılmasını sağlamaktalar. İkinci tip genlock'lar harici genlock'lardır. Bunların tek ufak dezavantajı da sinyal yolunun biraz uzamasıdır. Eğer sinyali 1 metreden fazla bir uzaklığa aktaracaksanız, bunu güçlendirmenizde fayda var. Aksi halde sinyaliniz bir hayli zayıflar ve kötü sonuç verebilir.

3- Profesyonel sistemler: Bunlar video ile alakalı akla gelecek her türlü yan birimi de içeren pahalı cihazlardır. Digitizer, sinyal güçlendirici, senkronlayıcı ve time base corrector devreleri gibi birçok birimin tek bir kutuda toplanmış halidir. Bu çeşite en basit örnek olarak Video Toaster'ı gösterebiliriz. Böyle bir cihazla video sinyali üzerinde istediğiniz oynamaları yapabilir, miksajı daha değişik şekillerde (döndürerek ekran getirme, çeşitli wipe fonksiyonları vb.) yapabilirsiniz. Şayet devamlı geliştirmek istediğiniz bir sistem düşünüyorsanız, bu cihazların pek faydası olmaz. Profesyonel çalışmalarda her geçen gün yeni sistemler yaratıldığından cihazı devamlı değiştirmeniz gerekebilir. Çoğu zamanda isteğinize tam anlamıyla cevap verebilen bir sistem bulmanız bir hayli güç olur. Bu sebeple tüm video yan birimlerini ayrı ayrı alıp bunları teker teker değiştirmeniz ve geliştirmeniz daha kolaydır.

Genlock'ların çalışma şeklini daha kolay anlayabilmek için Şekil I ve II'yi incelemenizi öneririm. Daha da detaylı bilgi için RGB ve PAL-FBAS standartlarını anlatan bir kaynağa başvurmanız gerekmekte. Umarım bu yazı sayesinde genlock'ları daha iyi anlayabilirsiniz.

İsmi: Maxi-Gen Efektler: Miks, video, Amiga, Invert S-VHS'de kullanılabilir mi?: Hayır SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: Evet Amiga versiyonları: A-500, A-1000, A-2000, A-3000 Ekstralar: Stüdyo mikseriyle kullanılabilir. Fiyatı: 2798 DM Firma/adresi: Merkens EDV, Fuchstanzstr. 6a, 6231 Schwalbach, Almanya

İsmi: Alladyne Efektler: Fading, 6 wipe efekti, RGB sinyal işlemcisi S-VHS'de kullanılabilir mi?: Evet SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: Evet Amiga versiyonları: A-500, A-1000, A-2000 Ekstralar: 22 fonksiyon tuşu, dahili RGB-Splitter Fiyatı: 1798 DM Firma/adresi: Lamm Computersysteme, Schönbornring 14, 6078 Neu-Isenburg 2, Almanya İsmi: VCG-Series Efektler: Miks, video ve grafik, Super Impose, Inverse Impose S-VHS'de kullanılabilir mi?: Evet SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: Yok Amiga versiyonları: A-500, A-1000, A-2000, A-3000 Ekstralar: Stüdyo mikserleriyle birlikte çalışabilir. Fiyatı: 2998 DM Firma/adresi: Lamm Computersysteme, Schönbornring 14, 6078 Neu-Isenburg 2, Almanya

İsmi: Mini-Gen Efektler: ? S-VHS'de kullanılabilir mi?: ? SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: Evet Amiga versiyonları: A-500, A-1000, A-2000, A-3000 Ekstralar: Stüdyo mikseriyle çalışabilir. Fiyatı: 398 DM Firma/adresi: Merkens EDV, Fuchstanzstr. 6a, 6231 Schwalbach, Almanya.

İsmi: Ves-Two Efektler: Fading, Wipe, invers S-VHS'de kullanılabilir mi?: Evet SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: Evet Amiga versiyonları: A-500, A-1000, A-2000 Ekstralar: Dahili RGB splitter ve video işlem birimi Fiyatı: 1998 DM Firma/adresi: Videocomp, Bernerstr. 17, 6000 Frankfurt 56, Almanya.

İsmi: G100-Component Efektler: Sadece harici var. S-VHS'de kullanılabilir mi?: Evet SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: Evet Amiga versiyonları: A-500, A-1000, A-2000 Ekstralar: Sadece stüdyo mikseriyle beraber çalışır.

Betacam SP ile kullanılabilir. Fiyatı: 5149 DM Firma/adresi: Videocomp, Bernerstr. 17, 6000 Frankfurt 56, Almanya İsmi: Euro-Genlock Efektler: Fading S-VHS'de kullanılabilir mi?: Evet SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: Evet Amiga versiyonları: A-500, A-2000 Ekstralar: Komple software kontrollü Fiyatı: 1198 DM Firma/adresi: Printtechnik, Nikolaistr. 2, 8000 München 40, Almanya.

İsmi: Digi-Gen Efektler: Harici ve Amiga sinyallerinin kısılması

(fading), 32 wipe efekti. S-VHS'de kullanılabilir mi?: Evet SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: Evet Amiga versiyonları: A-500, A-1000, A-2000 Ekstralar: Renk işleme birimi, dahili RGB splitter, sinyal dönüştürme, test görüntüsü üreticisi. Fiyatı: 998 DM Firma/adresi: Hagenau Computer, Alter Uentroper Weg 181, 4700 Hamm 1, Almanya

İsmi: Y-C-Genlock Efektler: Fading, invers S-VHS'de kullanılabilir mi?: Evet SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: Evet Amiga versiyonları: A-500, A-1000, A-2000 Ekstralar: Dahili RGB Splitter ve PAL modulator, video kopya koruması kaldırıcılı Fiyatı: 1150 DM Firma/adresi: Electronic Design, Detmoldstr. 2, 8000 München 45, Almanya

İsmi: PAL-Genlock Efektler: Fading, invers S-VHS'de kullanılabilir mi?: Hayır SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: ? Amiga versiyonları: A-500, A-1000, A-2000, A-3000 Ekstralar: Dahili RGB Splitter ve PAL modulator, video kopya koruma kaldırıcılı Fiyatı: 598 DM Firma/adresi: Electronic Design, Detmoldstr. 2, 8000 München 45, Almanya

İsmi: AL-Genlock Efektler: Wipe S-VHS'de kullanılabilir mi?: Hayır SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: Evet Amiga versiyonları: A-500, A-1000, A-2000 Ekstralar: Dahili ses mikserli Fiyatı: 798 DM Firma/adresi: Alcomp, Glescher Weg 22, 5012 Bedburg, Almanya.

İsmi: AG-5 Efektler: miks, video, grafik gösterimi. S-VHS'de kullanılabilir mi?: ? SYNC yaratıcısı/düzelticisi var mı?: Evet Amiga versiyonları: A-500, A-1000, A-2000, A-3000 Ekstralar: Stüdyo mikseriyle kullanılabilir. Fiyatı: 875 DM Firma/adresi: Merkens EDV, Fuchstanzstr. 6a, 6231 Schwalbach, Almanya

UNLOCK

TÜRLER

K A R

I L A Ş T

I R M

A L A R

İ R M

L A R