BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM (CAD) PROGRAMLARI

• Kurslar ve dersler

Amiga'nın profesyonel uygulamaya yönelik yazılımları arasında Computer Aided Design (CAD) yani Bilgisayar Destekli Tasarım (BDT) yazılımları önemli bir yer tutmaktadır. Ülkemizdeki Amiga uygulamaları arasında ise Amiga pazarlamacılarının profesyonel kullanıcıya olan ilgisizliklerine paralel olarak bu programlar da maalesef yerlerini bulamadılar. Dynamic CAD, X-CAD, Ultra CAD, Draw 2000 gibi farklı eğilim ve yapılardaki değişik BDT yazılımları Amiga'nın grafik dünyasını geliştirirlerken, ülkemizdeki bilgisayar kullanıcıları bu yazılımların adlarını ya duydular ya hiç duymadılar. Ne işe yaradıklarını ise pek çok kişi tamamen bilmiyor.

Bu yazı dizimizde sizlere bu yazılımlara bir örnek olarak uygulaması ve öğrenimi oldukça kolay ve genel kapsamlı bir Amiga BDT yazılımı olarak Draw 2000'i tanıtma ve mümkün olduğunca kullanımı üzerine aydınlatıcı bilgiler vermeye çalışacağız.

BDT NEDİR? Genel olarak BDT kavramını biraz açmak istersek; türlü grafik ve teknik resim temelli mühendislik meslek dallarının ürün tasarlama ve teknik çizim süreçlerine yardımcı olmak amacı ile sürecin tümünde ya da belli bir bölümünde yer almak üzere hazırlanmış bilgisayar yazılımlarından söz ediyoruz demektir. Bu yazılımlar sağladıkları olanaklarla tasarımcı veya teknik ressamın işini kolaylaştırdığı gibi, pek çok sürecin pek çok angaryalı işini de kısa sürede hallederek iş gücü ve zaman boyutlarında tasarruf sağlamaktadırlar.

Dünyada kişisel bilgisayarlar üzerinde bu tarz bir uygulamanın yaygınlaşması, on-on beş yıl öncesine rast gelmekte. O yıllarda IBM uyumlu PC'lerde alternatifsiz olarak kullanılan AutoCAD, geçirdiği revizyonlarla bugün son derece geniş, fakat buna karşılık öğrenilmesi ve kullanılması da son derece zor ve karmaşık bir yazılım olarak güncelliğini korumakta.

Günümüzde ise artık gelişen bilgisayar teknolojisi ve özellikle de grafik temelli sistemlerin ortaya çıkışı ile BDT olayı ayrı bir önem kazandı ve birçok değişik sistem üzerinde birçok BDT yazılımı piyasaya girdi. Bu durum kullanıcının ufkunu genişlettiği gibi, kafasını da karıştırabiliyor doğal olarak. Bu noktada kullanıcının da ne istediğini iyi bilmesi gerekiyor. Çünkü almak istediği bir BDT yazılımı sırasında 5000-6000 dolarlara varan fiyatlarla satılmakta. İş kapasitesinin üzerinde çözümler sağlayan pahalı bir yazılıma lüzumsuz para bağlamak ya da işi ucuza bitireyim derken hiçbir işini tam olarak kotaramayacağı yetersiz bir yazılımla zaman harcamak gibi durumlara düşmemek gerekiyor.

Amiga BDT yazılımlarında da bu farkları gözlemek olası. Kimi yazılımlar elektronik devre tasarımında yetkinken, bazıları genel anlamda daha alt düzey tasarım olanakları vermekte, bazıları ise inşaat veya makine mühendisliğinde daha verimli uygulama ortamı bulabilmekte.

Tabii Amiga yazılımlarının her zaman olduğu gibi bir avantajı var; fiyat. Bildiğim kadarı ile hiçbir Amiga BDT yazılımı bin doları aşmıyor. En pahalılarından X-CAD Professional bile, ancak üç boyut paketi ile birlikte alındığında bin doların üzerinde.

Bizim bu yazımızda söz konusu edeceğimiz Draw 2000 ise bu konuda temel ve aydınlatıcı olabilecek ve herkesin işine yarayabilecek genellikte ve kolaylıkta bir program, üstelik alınabilecek bir fiyata sahip.

PROJE MASANIZ DRAW 2000 Draw 2000, Amiga'nın olanakları ile donanmış bir çalışma ekranına sahip. Program çalıştırıldığında karşınıza standart bir pencere açılıyor. İş tezgahınız işte bu pencere. İlk etapta karşınıza sıkıcı bir durumu da birlikte getiriyor bu pencere; Avrupa versiyonu yazılmamış olduğu için program Amerikan NTSC standardında çalışıyor. Yani ekranın alt tarafı PAL sistem altında kullanım dışı.

Fakat hemen belirtelim; bu, üstesinden gelinemeyen bir sorun değil. Çünkü NTSC ekranlarda pencerelerle çalışan yazılımların ekran boyutlarını PAL ölçülerine getirip pencerelerin fullsize kullanılabilir olmasını sağlayan yardımcı programlar mevcut. Örneğin; İsrail'li Ari Freund bu sorunla çok karşılaşıp bıkmış olacak ki, 'OverScan' diye bir program yazmış. Ben OverScan'i uzun süre Draw 2000 ile kullandım ve herhangi bir sorunla karşılaşmadım. Draw 2000'den önce OverScan'i çalıştırırsanız programımız PAL bir yazılımmışçasına 640x256 veya 640x512 boyutlarında önümüze geliyor. Draw 2000'le işiniz bittiğinde, arzu ederseniz Memory Resident bir program olduğu için OverScan'i de bellekten def edebileceğiniz bir komut sağlamış Ari Freund. Eğer bayinizin OverScan hakkında bilgisi yoksa aklınızda olsun, bu programı Fred Fish'in disketlerinde bulabilirsiniz.

Ekranımızın genel görünümü ise şöyle: Çizim penceremizin boyutları sağ alt köşesindeki sizing gadget yardımı ile değiştirilebiliyor. Yine pencerenin sağ yanında ve altında aynı Workbench pencerelerinde olduğu gibi görüntüyü sağa sola ve aşağı yukarı kaydırabileceğiniz scroll bar'lar mevcut. Ayrıca gerek pencere, gerekse ekranın sağ üst köşelerinde back gadget ve front gadget'lar bulunmakta. Bunlarla ilerde de göreceğimiz gibi, birden fazla da olabilen çizim sayfalarımızı öne-arkaya atabiliyoruz, bir çizimden diğerine kolay-

tıkla geçebiliyoruz. Pencerenin üst satırında taşıma satırı var. Bu satır üzerinde çizim dosyamızın adı ve directory'deki konumu görüntüleniyor.

Ekranın menü satırında ise bir X.Y koordinat göstergesi ve uygulanmakta olan komutun adı, programın çeşitli modlarının o anda açık olup olmadıklarının kısa ifadeleri sürekli gösteriliyor.

İlk etapta hemen fark edeceğiniz hareket, bu koordinat göstergesinin mouse hareketleri ile değişimi olacak. Pencerede mouse ile gezdirebildiğiniz bir küçük kırmızı artı ve altında onunla birlikte gezen ve pencereyi enine boyuna kesen büyük artı şeklinde işaretleyici var. Büyük olanına programda "CrossHair" denmiş (Çapraz kıl). Koordinat göstergesi çizimlerimizin en önemli yardımcısı olacak. Yine menü satırı üzerinde zaman zaman belli bir komutu uygularken bize uzunluk ve açı cinsinden yardımcı bilgiler sürekli olarak verilecek.

Draw2000'in tüm komutları pulldown menülerde yer alıyor. En çok gereksinim duyulan yirmi adet çizim aleti (tools), aynı zamanda fonksiyon tuşlarına atanmış. Ayrıca çok kullanılan komutlar ve renk paleti klavyeden Help tuşu ile erişilebilen bir Fast Menü'de derlenmiş.

ÇİZİM ALETLERİ Pulldown menülerde soldan üçüncü sırada yer alan Tools altında, yirmi adet komut yer alıyor. Bunlar temel çizim elemanları.

Birinci sırada da temel çizim elemanlarının en temeli olarak LINE (çizgi) komutu yer alıyor. Çizgi çizme işi mouse'un sol tuşu ile ekranda istenen koordinatların işaretlenmesi şeklinde gerçekleşiyor. Çizginin son köşesini işaretlerken aynı noktada çift klik işlemi bitirmeyi sağlıyor. Eğer işlem sürerken çizgiyi çizmekten vazgeçerseniz, sağ tuşu bir kez kliklemeniz yetiyor (Bu her çizim aleti için geçerli iptal yöntemi). Eğer Line komutunu verdikten sonra 'Escape' tuşuna basarsanız, ekranın üstünde çizgiyi vereceğiniz nümerik değerlerle çizebilmenizi sağlayan bir pencere açılıyor. Pencerenin üst satırında işlem için sizden beklenen veriler sırası ile tanımlanıyor ve bir alt satırda bu değerleri girmeniz bekleniyor. Genelde diğer çizim aletlerinde de göreceğimiz gibi ikinci satırın başında yer alan X ve Y değerleri, mouse'unuzun Esc tuşuna basıldığı anda bulunduğu koordinatın X ve Y değerlerini otomatik olarak almakta ve bunları gerekmiyorsa değiştirmekle uğraşmıyor sadece devamındaki değerleri yazıyorsunuz. Çizgi komutu için bu değerler çizginin boyu ve açısı. Eğer Esc tuşunu kullanmamışsanız, menü satırı üzerinde de mouse'unuzun bir önceki işaretlenmiş noktaya göre uzaklık ve açısal durumu (L=xx.xx Angle=xx.xx) biçiminde gösterilecektir.

Menüdeki ikinci komut RECTANGLE (Dikdörtgen). Oluşturulma biçimi ise dörtgenin diyagonal iki köşesinin sol tuşla işaretlenmesi şeklinde. Bu sırada menü satırında da dörtgenin genişlik ve yüksekliğinin değişimi izleniyor. Esc ile girilme yöntemi ise başlangıç köşesine göre genişlik ve yükseklik değerlerinin verilmesiyle oluyor.

POLYGON (Çokgen) komutunun çizgiden farkı ise sırayla işaretlenen polygon noktaları çift klikle bitirildiğinde, programın başlangıç ve bitiş noktalarını bağlayarak çokgeni kapatması. Esc ile de her köşenin X ve Y değerleri sırayla girilerek çokgen çizilebiliyor.

FREEHAND (Serbest el), adından da belli olduğu gibi kalemle çizim yaparcasına sayfada serbest formlar yaratma olanağı veriyor. Bu noktada BDT yazılımlarının genel karakteri ile ilgili bir bilgiyi de aktarmakta yarar var. BDT yazılımlarında doğrusal olmayan her tür eleman eğri, yay, daire, yazı, veya serbest el skeçler aslında çok küçük çizgi parçacıkları ile oluşturulurlar. Bunun birinci nedeni işlemin hep koordinatlara bağlı yürütülüyor olması; diğer ve asıl neden ise, bu yazılımların asıl hedefi olan çıktı cihazları olarak Plotter'ların (Çizici) çalışma prensibinin düz çizgi çizmeye dayalı oluşudur. Bundan hareketle Draw2000 de, bu gibi elemanları küçük çizgilerle kurmaktadır. Serbest el komutu da sol tuşa basılı tuttuğunuz sürece ekrana serbest çizgiler çizecektir. Fakat mouse'u hızlı hareket ettirdiğinizde göreceksiniz ki, yer yer uzun düz çizgiler de oluşmakta. Ne kadar ağır çizerseniz Serbest el işlemi o kadar sık köşeler ve küçük çizgilerle daha hassas eğriler elde etmenizi sağlayacaktır. ARC (Yay) aleti sayfaya daire parçaları çizmenizi sağlar. İlk klik yayın merkezini, ikinci klik yayın başlangıç noktasının açısal doğrultusunu, üçüncü ise yayın bitiş noktasını merkeze göre açısal doğrultu ve yarıçap değerini vererek belirler. Esc ile uygulandığında da merkez koordinatı, birinci açı, yarıçap ve ikinci açı kullanıcıdan beklenir. Teknik bir saptama daha: BDT yazılımlarında açı sistemi genel olarak trigonometrik açı sistemidir. Yani sıfır doğrultusu saat üç yönü, 90 derece saat 12 yönü, 180 derece saat 9 yönü, 270 derece ise saat 6 yönüdür. Yay komutunda da bu durum göz önüne alınarak önce küçük olan açıyı vermeniz gerektiğini unutmayın. Yani açı sistemi ile birlikte yay, saatin ters yönünde oluşur.

CIRCLE (Daire), merkezinin ve yarı çapının iki nokta ile belirlenmesi ile çiziliyor. Bu işlem sırasında menü satırında yarıçapın değişen değeri gösteriliyor. ELLIPSE komutunun ise dikdörtgenden bir farkı yok. Diyagonal köşelerini işaretleyerek oluşturduğunuz dörtgenin içine sığan elips kolayca elde ediliyor. Ekrana herhangi bir yazı yazmak istediğinizde TEXT komutunu kullanıyorsunuz. Yazı, çiziminizin neresine yerleşecekse kursorunuzu mouse'un sol tuşu yardımı ile o noktaya yerleştiriyorsunuz ve yazmaya başlıyorsunuz. Return tuşu ile satırbaşı yapmak, sol tuşla başka bir yeri işaretleyip yazınıza o noktadan devam etmek mümkün. İşiniz bittiğinde sağ tuşla kursoru yok ediyorsunuz. BackSpace tuşu ile yazdığınız satırda geriye doğru silmek de mümkün. Yazı karakterinin büyüklüğü ise Options menüsündeki Font Size komutu ile değiştirilebiliyor. Komutu uyguladığınızda, karşınıza çıkan Font Size penceresinde yazı karakterinin enini ve boyunu ayarlıyorsunuz.

Draw2000'in otomatik ölçülendirme tekniği ise gösterim şeklinin sabit olması nedeni ile pek kullanışlı değil. DIMENSION komutu ile sayfa üstünde işaretlenen iki noktanın arası otomatik olarak ölçülüp aralarındaki mesafe ekrana yazılıyor.

BDT yazılımlarının en önemli kolaylıklarından olan önceden hazırlanmış çizim sembollerinin, şablonların gerektiğinde tekrar tekrar çizilmesine gerek bırakmadan tek bir komutla çağrılıp istenen noktaya yerleştirilmesi işini Draw2000'de PART komutu yapıyor. Part'ların kullanılabilmesi için yaratılmış olmaları veya ilgili part dosyasının disk üzerinden yüklenmesi gerekiyor.

Yaratma işlemi Edit menüsündeki GROUP komutu ile gerçekleşiyor. Komutu seçtikten sonra daha önce ekranda bir defaya mahsus özene bezene çizdiğiniz şablonunuzu işaretleyeceğiniz iki nokta ile bir dikdörtgen içine alıp tanımlıyorsunuz. Daha sonra program size oluşturduğunuz Part'ın adını soruyor. Onu da yazdıktan sonra, artık şablonunuz tamam oluyor. Tools menüsüne şimdi girip Part komutunu verdiğinizde, bu sefer şu anda bellekte mevcut bulunan, stoktaki Part'ların listesi veriliyor size. Buradan istediğiniz Part'ı seçip çiziminize yerleştiriyorsunuz. Hatırlanması gereken bir husus; birçok elemanın bir araya gelmesi ile oluşan part, artık tamamen tekil bir eleman olarak davranıyor; ta ki yine Tools'daki EXPLODE komutu ile part'ı parçalayıp elemanlarına ayırana kadar. Yani modifiye etmek istediğiniz bir Part'ın iç elemanlarına müdahale edebilmenizin ön koşulu onu önce Explode etmek oluyor.

Yaratıp kullandığınız bu şablonun daha sonra başka çizimlerde de kullanılabilmesi için onu bir diskete kaydetmeniz gerekiyor. Bunun için de Project menüsündeki SAVE AS/Part komutundan faydalanıyorsunuz: Bu şekilde ürettiğiniz şablonlarla kuracağınız kitaplık, işlerinizi önemli ölçüde kolaylaştıracaktır. Gereksinim duyduğunuz şablonu bulunduğu disket ya da harddisk üzerinden yükleyip defalarca kullanmanız mümkün. Yükleme işlemi de yine Project menüsünde OPEN/Part komutu ile oluyor.

Tools menüsündeki temel çizim elemanları aslında burada tamamlanıyor. Diğer komutlar ise daha ziyade elemanların tekil olarak yeniden düzenlenmeleri ile ilgili.

Örneğin DRAG komutu bir kenarından işaretlenen elemanın sayfa üstünde yerinin değiştirilmesi (taşınması), CLONE komutu ise elemanın bir kopyasının başka yere çıkarılması olanaklarını veriyor.

ROTATOR (döndürücü) ise bir elemanı seçip, işaretlediğiniz merkez noktasının çevresinde döndürebilmenizi sağlıyor. SIZER ile işaretlenen Part, X ve Y'de doğru orantılı olarak büyültülüp küçültülüyor.

Ekranda üst üste çizili iki elemandan alttakine bir müdahalede bulunmak istediğinizde, örneğin taşımak, küçültmek istediğinizde seçiminiz hep üstteki elemana olacaktır. Draw2000, bu gibi durumlarda seçim önceliğini üstteki elemana veriyor. Ama bu durumu çıkmazdan kurtarmak ve üstteki objeyi alta yollayabilmek için de BACK komutu konulmuş.

COLOR komutu ise göründüğünden daha çok işlevi olan bir komut. Daha ilerde göreceğimiz çeşitli opsiyonlar seçilip çizilmiş elemanlara uygulanabiliyor color komutu ile. Örneğin çizgi rengi değiştirilip doldurma tercihi yapıldıktan sonra color komutunu ekrandaki bir dörtgene uygularsanız dörtgenin o rengi alıp içinin de doldurulduğunu göreceksiniz. Bu işlem çizgi tipi, çizgi kalınlığı ve Smoothing tercihi için de geçerli.

Bir objenin parametreleri ile ilgili bilgi alıp bu parametreleri değiştirerek onu modifiye etmek isterseniz STATS komutunu kullanabilirsiniz. Stats, seçilen elemanla ya da işaretlenen köşesi ile ilgili parametreleri bir pencerede açıyor ve isterseniz bunları değiştirip 'Modify' tuşuna basıp objeyi değiştiriyorsunuz. Tabii bu parametreler her objenin oluşumunu sağlayan farklı yapıları içeriyor.

Tools'daki son komut HOOK (kanca). Adından da anlaşılacağı gibi, çizilmiş dörtgen ve çizgilere kanca atmayı sağlıyor. Elemanın bir köşe noktasını seçtiğinizde o köşe CrossHair'a takılıp peşinizden geliyor ve kendisini başka bir yere sabitlemenizi bekliyor. Kanca atılan yer bir çizgi (kenar) ise o noktada aynı zamanda yeni bir köşe de oluşturmuş oluyorsunuz.

Gördüğünüz gibi Tools'daki düzenleme komutları genellikle hep önce bir elemanın seçilmesini ve sonra da ilgili işlemin yapılmasını isteyen iki kademeli işlemler içermekte.

Draw2000 bu işler için, bir takım uzman BDT yazılımlarında olduğu gibi kompleks opsiyonlar ve işlem silsileleri gerektirmeden, mümkün olan en basit ve temel teknikle çalışılmasını sağlıyor. Bu durum kullanıcıya önemli bir kolaylık sağlamakla birlikte zaman zaman karmaşık yapıda bir elemanın oluşturulmasında yetersizliğe de neden olabiliyor.

Önümüzdeki sayıda yazımıza elemanların grup halinde editasyonu ve çeşitli opsiyonel, tercihi komutlarla devam edeceğiz.