Music-X

• Müzik ve ses

EDİTÖR NEDİR? : Bir müzik editörü, daha önceden kaydedilmiş bir sequence'in içerdiği verileri görebileceğiniz ve gerekiyorsa onlar üzerinde düzeltmeler yapabileceğiniz bir ortamdır. Editör üzerinde, isterseniz yeni bir sequence üretmeniz de olasıdır. Sequence'lar kaydedilmiş verileri ve onların kayıt zamanlarını içerirler. Olay (Event) diye adlandıracağımız bu veriler; nota değerleri, program değiştirme, tempo değiştirme mesajları gibi kavramlardır. Olaylar başlangıç zamanı, süre, MIDI kanal numarası, atak velocity, release velocity gibi değişkenlere sahiptirler.

Music-X, iki tür editör içerir. Her iki editör de aynı olayları farklı görünümler altında verir ve sahip oldukları farklı işlem özellikleri ile çok geniş ve esnek bir çalışma ortamı yaratırlar.

Editörler üzerinde yürütülen işler, Edit buffer'ında (tampon bellek) gerçekleşir ve siz kayıt etmedikçe orijinal sequence'i etkilemezler. Böylece hata yapmaktan çekinmeden çalışabilir, istediğiniz an, yaptığınız editasyondan tamamen vazgeçebilirsiniz.

Editör üzerinde görebileceğiniz ve düzenleyebileceğiniz olayları üç grupta sınıflayabiliriz. Parantezdeki kısaltmalar, olayların program içindeki sembolleridir;

1. Standart MIDI mesajları: Nota (NOTE), channel aftertouch (CAT), polyphonic aftertouch (PAT), kontrol değiştirme (CTL), program değiştirme (PGM), pitch bend (PBEN).

2. Sistem exclusive olayları (SYSX): Bunlar synthesiser üreten firmalar tarafından tasarlanmış ve özelleştirilmiş, yalnız ilgili enstrüman ve modelle ilgili ve onun anlayabileceği mesaj kalıplarıdır. Bu mesajları synthesiser'ların kullanım kılavuzlarında bulabilirsiniz.

3. Çeşitli yollarla sequencer kontrolları sağlayan Music-X olayları. Bunları kısaca tanımlamak istersek; Set Repeats (REPT): Sequence'i istenen sayıda yinelenecek döngüye sokmak. Stop (STOP): Yerleştirildiği zaman noktasına erişildiğinde Stop tuşuna basılmışçasına tüm sequence'ların susmasına neden olur.

Tempo Change (TEMPO): Sequence'in belli bir yerinde ya da değişik yerlerde farklı tempolara geçiş sağlar. Geçiş bir anda olabildiği gibi, belirlenen bir ölçü süresince eski tempodan yenisine yavaşça dönüşüm de sağlanabilir.

Time Signature Change (TSIG): Yerleştirildiği ölçüden itibaren parçanın farklı bir ölçüye dönüşmesini sağlar. Örneğin 4/4 başlayan sequence, dokuzuncu ölçü başına yerleştirilen TSIG ile 3/4'e, onyedinci ölçü başına yerleştirilen TSIG ile de 7/8'liğe dönüşebilir. Change Keymap (KMAP): Daha sonra göreceğimiz kullanıcı tarafından yaratılabilen ve saklanan dört değişik klavye düzeneğinden birini synthesiser'ınız için seçme olanağı verir.

Play Sequence (PSEQ): Yerleştirildiği zamanda sequence listesinde yer alan bir diğer sequence'in çalmaya başlamasını sağlar. Böylece sequence'ları zincirleme dizmek mümkün olabilir.

Mute Sequence (MSEQ): Çalma ya da kayıt esnasında MSEQ'in yerleştirildiği zamanda seçilen bir sequence'in ya da tüm sequence'ların susması sonucunu verir.

Solo Sequence (SSEQ): Belirlenen bir zaman boyunca belirlenen bir sequence dışındaki tüm sequence'ların sessiz kalmasını sağlar.

Mute Track (MTRK): Music-X'in Sequencer Sayfası'nda anlattığımız, yirmi track'ından belirlenen birinin belli bir süre susturulmasını sağlar.

Solo Track (STRK): Belirlenen bir zaman boyunca belirlenen bir track dışındaki tüm track'ların sessiz kalmasını sağlar.

BAR (ÇUBUK) EDİTÖR: Çubuk editörde notalar, renkli çubuklar halinde görülürler. Yukarıdan aşağı, tizden basa beş oktav notanın düşey vuruş ve ölçü sütunları üzerinde her tür olayın grafik olarak ifade edildiği pencerede (Grafik skor penceresi) mouse aracılığı ile çalışıyorsunuz. Skor penceresinde görüntülenen olaylar, bir kayıt ya da çalma esnasında zamana bağlı olarak görüntüye sağdan sola doğru akarak geliyorlar ve her şeyi zamanı içerisinde izlemek mümkün oluyor. Bunun dışında, isterseniz "Zaman kaydırma çubuğu" ile ölçüleri, sağa sola kaydırabiliyor ve skor üzerinde farklı bir zamana gidebiliyorsunuz. Düşeyde ise "Oktav kaydırma çubuğu" ile görüntüdeki beş oktavdan daha tiz oktavlara çıkmak ya da daha bas oktavlara inmek olası, çünkü çubuk editör toplam on oktav üzerinde işlem yapabiliyor.

Yukarıda sözü edilen olayların tümü, farklı grafik ifadelerle skor penceresi üzerinde yer alabiliyor. Fakat bu kadar çok sayıda olayın hepsini bir arada izlemek algılama ve düzenleme zorluklarına neden olacağından, bir seferde gösterilen olay sayısı yazılım tarafından sınırlanmış ve tercih olanağı verilerek kullanıcının o sırada izlemek veya edit etmek istediği olayları pulldown menüdeki maddeler arasından seçebilmesi sağlanmış.

Belli MIDI kanalları üzerinde hareket eden MIDI mesajları, her kanala atanmış olan renklerle birbirlerinden ayırt edilebiliyor. Skor penceresindeki her olay mouse ile hareket ettirilebiliyor, taşınabiliyor. Düzenleme işleri mouse ile tek tek yapılabildiği gibi, ekranın sağ yanında yer alan araç listesindeki (Tool List) yardımcı komutlarla toplu seçimler ve işlemler gerçekleştirmek mümkün.

Şimdi, Çubuk editördeki alet edevatımızın neler olduğuna bir bakalım.

SetSig: Edit edilen sequence TSIG içeriyorsa, ölçü ve vuruşları gösteren kolonların yeni TSIG'in yapısını almasını sağlıyor. Yani 4/4'ten 3/4'e geçildiğinde, ekranda dört vuruş sütunundan oluşan bir ölçülük yapı, üç vuruş sütununa dönüşüyor.

Add: Sequence'a yerleştirmek üzere kullanabileceğiniz tüm olayların bir listesini vererek seçim yapmanızı istiyor. Bu listeden seçilen bir olay, istenildiği kadar mouse aracılığı ile skor penceresine işlenebiliyor.

Insert: Add modundan tek farkı; araya katılacak olayın skorda kendisine yer açması. Yani skora ekleyeceğiniz bir vuruşluk nota, kendinden sonraki halihazırda mevcut bulunan tüm diğer olayları bir vuruş kadar ileriye itiyor.

Move: Mevcut olayların tek tek mouse ile yerlerinin değiştirilebilmesini sağlıyor. Bu işlemi olayı doğrudan mouse ile yakalayıp taşıyarak yaptığınız gibi, olayı ekranda seçtikten sonra sağa-sola ok tuşlarıyla zaman içerisindeki konumunu ve yukarı-aşağı ok tuşları ile de olaya ait diğer parametreleri düzenleyebiliyorsunuz.

Remove: Ekrandaki olayların mouse ile seçilerek teker teker silinebilmesini sağlıyor.

Lock: Üstünde çalışılan sequence birden çok MIDI kanalı ile ilgili olayı içeriyorsa, seçim ve işlem yapmak zaman zaman kalabalık nedeni ile zorlaşabiliyor. Bu gibi durumlarda, o an çalışmayı ilgilendirmeyen kanallardaki olayları görünmez kılmak ve onları "kilitleyip" yürütülen düzenlemeden etkilenmemelerini sağlamak olası. Lock seçildikten sonra, skor penceresinin alt tarafında bulunan kanal seçim tablosunda kapatmak istediğiniz kanallar işaretleniyor. İşaretlenen kanalla ilgili tüm olaylar hemen görünmez oluyor. Bu olayları tekrar görüntüye getirmek için ise, aynı işlemi yinelemek yeterli.

Select: Select aletini kliklediğinizde seçim moduna geçiyorsunuz ve mouse ile skor penceresinde topluca seçmek istediğiniz olayları dikdörtgen çerçeveler içerisine alarak tanımlayabiliyorsunuz. Bu şekilde işaretlenen olayların ok tuşları ile grup halinde yerleri değiştirilebiliyor ya da pulldown menülerde yer alan silme komutu ile silinebiliyor, Copy komutu ile kopyası alınabiliyor. Cut komutu ile skor üzerinden kesip çıkartılıyor ve bir başka yere taşınabiliyor. Hatta yine pulldown module menüsündeki modül programlar yardımı ile daha özel ve çok kullanışlı bazı işlemlere tâbi tutulabiliyorlar. Söz konusu modüllerden daha sonra söz edeceğiz.

Mark: Select'ten farkı, olayların değil bir zaman diliminin işaretlenip yukarıda sözü edilen silme, cut, copy işlemlerine tâbi tutulmasını sağlıyor olması.

Select ve Mark aletleri ile cut ya da copy edilen olay veya zaman dilimi, bellekte ayrıca saklanıyor ve istenildiği kadar skor üzerine eklenebiliyor. Son olarak neyi kopya ettiğinizi unuttuysanız, pulldown menüden Show Clip komutu ile bellekteki klipi geçici olarak skor üzerinde görmeniz olası.

Unmark: Skor üzerindeki tüm seçim ve işaretlemeleri kaldırmayı sağlıyor. "Highlight" edilmiş tüm olaylar normale dönüyor.

Zoom+ ve Zoom-: Skor penceresine daha çok ölçünün sıkıştırılarak gösterilmesine veya tersine daha az sayıda ölçünün pencerede izlenir olmasına yol açıyor. Skor çok kalabalıksa ya da onaltılık, otuzikilik, altmışdörtlük gibi küçük nota değerleri ile çalışıyorsanız, daha hassas işlem yapabilmek için buna gereksineceksiniz.

Snap: Yukarıda anlattığım aletler, CAD (bilgisayar destekli tasarım) programı kullanmış olanların yabancı olmadıkları elemanlar. En çok da snap aleti editörümüzü bir CAD editörüne benzetiyor. Notalarınızı skor üzerinde hareket ettirirken veya yeni notalar yerleştirirken işlemin vuruş kolonları üzerinde başıboş bir şekilde değil de, o an kullandığınız nota değerine bağıl katiyetle yürütülebilmesini olanaklı kılıyor. Böylece tek tek ekrandaki pixelleri izlemek zorunda kalmıyorsunuz ve notanız hep doğru zaman noktalarında yerini buluyor. Snap modu açılıp kapatılabilen bir mod. Aktifken, işler yukarıdaki gibi sürüyor. Kapalı iken ise, notanızı çeyrek notanın 1/192'si hassasiyetinde serbestlikle yerleştirebiliyorsunuz.

Quiet: Bu da snap gibi opsiyonel bir mod. Skora nota eklerken ve notaları hareket ettirirken işlemdeki nota synthesiser'ınızdan seslendiriliyor. Bunu istemediğiniz takdirde, quiet seçimi ile sessizliğe kavuşabilirsiniz.

Scroll: Yine bir opsiyonel mod komutu. Scroll seçilmiş ise, çalma ve kayıt durumunda skor sağdan sola doğru o an üzerinde bulunulan anın olaylarını size gösteriyor. Scroll'u kapatırsanız bu akışı da durdurmuş olursunuz. Grid (Set Grid Size): Grid seçildiğinde, ekranda notaların snap ile yerleştirileceği birim grid ölçüsünü ve nota uzunluğunu belirleyeceğiniz bir pencere açılıyor. Yalnız bu pencere sequence'in mutlak ya da bağıl oluşuna göre farklı. Mutlak sequence için her iki değere de birden yüzdoksanikiye kadar değer veren birer sürgü. Bağıl sequence için ise, bildiğimiz standard nota değerlerine göre seçim yapabiliyorsunuz. 1’likten 128'liğe kadar notalar, istenirse yarım değer artırılmış, üçlü, beşli hatta yedili çeşitlemeleri ile seçilip kullanılabiliyor. Böylece çalışmanızı yürütürken notalarınızın skor üzerindeki konumunu doğru seçmek ve zaman içinde yeralışlarını çok iyi algılamak mümkün oluyor.

Params (Play Parameters Window): Sequence'in seslendirilmesi ile ilgili değişkenlere yer verilen bir pencere. Değişkenlerin ilki, skor bir Tempo Change olayı içermiyorsa tempoyu ayarlayacağınız bir sürgü.

- Daha sonra çalma esnasında senkronize eşliğini duymak istediğiniz bir diğer harici sequencer veya davul makinesi varsa, bu ilişkinin sağlanması için işaretleyebileceğiniz "Enable Sync" seçeneği ve salt üzerinde çalışılan sequence'ın değil tüm hazırlanmış diğer sequence'ların da seslendirileceğini bildirebileceğiniz "Play in Context" seçeneği yer alıyor.

Yani bu seçimle, parçanızın bütününü ya da yalnız edit edilen sequence'i dinliyor olabilme olanağı doğuyor. Bir diğer değişken ise, "Start" sürgüsü. "Play in Context" durumunda parçanın başlama ölçüsünü tayin etme olanağı veriyor. Bir diğer deyişle; yaptığınız her değişikliği duymak için, parçayı her seferinde baştan dinlemek zorunda değilsiniz. Ayrıca pencere bir bellek ve bir ölçü bildirim göstergesi de içeriyor.

Repeat: Aletlerimizden sonuncusu, bu seçimli tekrar tuşu. Aktive edildiğinde sequence sonuna varıldığında tekrar baştan alınarak çalınmaya devam ediyor. Bunun REPT olayı ile bir ilgisi yok, yalnızca bir editasyon kolaylığı.

Ekran üzerinde ayrıca bir sequence numarası, bir zaman, bir grid ve bir de edit edilen notanın uzunluğu ile ilgili bilgi veren gösterge var.

Sequencer Sayfası'ndaki gibi "Pause", "Play", "Record" ve "Stop" tuşları ile çalma ve canlı kayıt işlemlerini bir teyp kayıt cihazı gibi kontrol edebileceğiniz tuşlar da mevcut.

ÇUBUK EDİTÖRDE KAYIT

İŞLERİ Canlı kaydın Sequencer Sayfasında olduğu gibi bol seçenekli olmadığını belirtelim. Fakat "Step Recording" işlemi, özellikle amatör kullanıcıların ve klavyeli enstrüman alışkanlığı olmayanların, yarı canlı bir kayıt gerçekleştirebilecekleri çok büyük bir kolaylık. Çünkü bu uygulama esnasında klavyeden bastığınız nota ekrana yansıdıktan sonra, siz ikinci notayı basana kadar zaman akmıyor ve editör sizi bekliyor. Akorları bile parmaklarınızı tuşlara sıra ile basarak (bir sonraki notayı basmadan bir önceki parmağı tuştan kaldırmamak koşulu ile) kayda girebiliyorsunuz.

Bu işlemi başlatmak için, önce grid ölçünüzü uygun bir değere ayarlamanız gerekiyor. Sonra Pause tuşuna, ardından Record tuşuna basıyorsunuz ve kayıt başlıyor. Her notayı girdikten sonra, ekrandaki "Step" tuşunu kliklemeniz gerekiyor. Eğer pulldown menüden "Auto Step" seçimini yapmışsanız, buna da gerek yok; çünkü her basılan notadan sonra editör, yeni nota için otomatik olarak yerini alıyor. Yanlış girilen nota için ise, "Back" tuşuna basarak işlemi geri alabiliyorsunuz. Kaydı sonuçlandırmak için, Stop tuşunu kliklemeniz yeterli.

Gördüğünüz gibi geçen ay gayet detaylı tasarlanmış bir sequencer sayfasından sonra, şimdi de aynı derecede ayrıntılı ve pek çok kolaylık içeren kompleks bir editörü tanıdık. Üstelik bu da yetmiyormuş gibi, bir ikinci editör sayfasına daha sahibiz.

EVENT (OLAY) EDİTÖR

SAYFASI Olay editörünü, çubuk editörden farkları ile tanıtacağız çünkü birçok işlem her iki editörde farklı tekniklerle de olsa aynı. Çubuk editörün grafik yapısından kaynaklanan kolay algılanır ve kullanılırlığı, olay editöründe pek yok.

Ekran tasarımı, yine çubuk editöre benziyor; fakat Skor penceresinin yerine yukarıdan aşağı zamana göre sıralanmış olayların listesini veren ve neredeyse bir kelime işlemci editörü gibi çalışan bir pencere var. Liste, bir takım sütunlara bölünmüş. Bu sütunlar sırası ile; olay sıra numarasını gösterir sütun (Event), olayın zamandaki yerini bağıl ya da mutlak gösteren sütun (Time), olayın atandığı midi kanal numarası sütunu (Ch), olay tipini tanımlayan sütun (Type) ve olayın veri dökümü (Data). Listenin solunda da uzun bir listede alt sayfalara hızlı erişim için bir kaydırma çubuğu var. Yine bir alet listesi ve çalma/kayıt kontrol tuşları, kanal no. seçim tuşları, olay tipi seçim tuşları ve göstergeler ekranı tamamlıyor.

Her satırda yer alan sayısal ve nota değerleri klavyeden yazılarak, + ve - tuşları ile ya da sağ alt köşedeki sürgüler ile ayarlanabiliyor. Kursor'unuzu satırlar üzerinde yukarı-aşağı, sola-sağa ok tuşları ile veya mouse yardımı ile gezdirebiliyorsunuz.

Alet listesinde farklı iki madde dikkati çekiyor;

Dup: Kursorun üzerinde durduğu satırın bir kopyası olan yeni bir satır üretiyor.

Remove: Kursorun üzerinde bulunduğu satırı (olayı) listeden siliyor.

Çalma ve kayıt işlerinin de çubuk editörden farkı yok.

Her iki editörden de pulldown menüdeki "Exit" komutu ile sequencer sayfasına çıkış sırasında yapılan değiştirme ve çalışmanın (eğer yapılmışsa) akıbeti ile ilgili olarak, size edit buffer'ının değiştirilmiş olduğu ve bu değişikliği kaydedip etmeyeceğiniz soruluyor ve dört seçenek sunuluyor;

1. CANCEL, çıkışın iptali 2. DISCARD, yapılan değişikliğin iptal edilip çıkılması

3. HOLD, sequence değiştirildiği hali ile edit buffer'ında saklansın fakat sequence belleğine kaydedilmesin ve sequencer sayfasına dönülsün, bu durumda tekrar dönüp editasyona devam edilebilecek ve sequence'in orijinal hali bozulmayacaktır ve aynı zamanda sequencer sayfasında anlatılan PREVIEW tuşu ile sequence'ın bu değişik versiyonu ile orijinali parça içinde karşılaştırılıp denenebilecektir.

4. STORE, Edit buffer'ı üstünde çalışılan sequence üzerine kaydedilip çıkılacaktır. Böylece değişiklik kalıcı kılınmış ve sequence'in eski hali iptal edilmiş oluyor.

Editör sayfalarında pulldown modül menüsünde yer alan önemli üç modül programdan söz edelim biraz da. QUANTIZER MODULE Quantizer, bir sequence'daki olayların zamanlamasının grup halinde değiştirilmesi veya düzeltilmesine yardımcı oluyor. Quantizer seçmiş olduğunuz bir ideal grid değerine göre işlem yapıyor, olayların zaman içindeki konumlarını otomatik olarak grid'in en yakın katlarına oturtuyor. Bu işi notalarla ilgili olarak farklı seçimlerle gerçekleştirmek mümkün oluyor. Notaların sırf başlangıç noktaları, sırf uzunlukları, sırf bitiş noktaları ya da bunların ikili kombinasyonları için quantizasyon gerçekleştirmek olası. Ayrıca işlem tüm sequence'daki olaylara veya sadece seçilmiş olan olaylara uygulanabiliyor.

VELOCITY SCALING

MODULE İki tür velocity söz konusudur. Attack Velocity, notanın klavyeden ne kadar hızlı basıldığını gösteren değerdir. Release Velocity ise, basılı tuşun ne kadar hızlı serbest bırakıldığını gösterir. Program içinde iki tür velocity seçenekli ve işlem tüm sequence'a ya da yalnız seçilmiş notalara uygulanabiliyor. Seçilen notaların velocity değerlerinin yeniden düzenlenmesini sağlıyor. Seçim bölgesinin başlangıcında ve sonunda yüzde kaç düzeyinde velocity değer değişimi istediğinizi sürgülerle ayarlıyor; hatta isterseniz, vurgulara biraz doğallık katmak için belli bir yüzde ile rastlantısallık da uygulatabiliyorsunuz. Program bu değerlere bağlı olarak sequence'in veya seçtiğiniz notaların velocity değerlerini değiştiriyor. AFTERTOUCH SCALING MODULE

Aftertouch mesajı, klavyeden tuşa ne kadar sert basıldığını gösterir. Parametreler ve çalışma mantığı, velocity scaling module ile aynıdır; fakat onda olduğu gibi scale aftertouch olayı iki değişik türde seçilebilmekte.

Channel aftertouch: sol elle bir akor basarken sağ elle bastığınız bir tuşa uyguladığınız baskıyı değiştirdiğinizde, elde ettiğiniz tepkideki değişim sol elin bastığı akor seslerinde de kendini hissettirdiğinde gözlenir.

Her notanın farklı efektler vermesi durumu ise Polyphonic aftertouch'ın görüntüsüdür.

Gördüğünüz gibi, belki başlangıç için karmaşık gelebilecek fakat biraz pratikle ve programın size sunduğu uygulama kolaylıkları ile kısa sürede keyifle güzel şeyler üretmenizi sağlayacak yapıda geniş ve tüm MIDI olanaklarına hakim bir yazılım Music-X.

Amatör bir müzisyene de, profesyonele olduğu kadar yardımcı olunmuş. Müzik her ne kadar bir yaratıcılık olayı ise de, güzele erişmek için ağır işçilik gerektiren bir sanat dalı olduğunu da unutmamalı. Music-X, olayın işçilik yönünü önemli ölçüde hafifletirken değişik algılama ve keyifli bir çalışma ortamı sunarak, işinizi kolaylaştırıyor. Gerisi artık sizin yaratıcılığınıza ve çabanıza kalıyor.

Buraya kadar, programın sequencer işlevlerini açıklamaya çalıştık. Önümüzdeki sayıda ise, MIDI ufkunuzu daha da geliştireceğini düşündüğüm destek amaçlı diğer sayfalarına bakacağız.