Sayfa 57

Tekrar <p> tuşuna basıp programa geri döndük. Uçağımız hiz kazanmaya başladı değli mi? Şimdi uçağın kumanda konsolunun Üst kısmında, içinde sayılar bulunan ekrancığa bakın. Bu şeffaf ekran, HUD'dur. Pilotun göz hizasındaki bu şeffaf ekran sayesinde pilot, uçağın burnunun yönünü, uçağın hızını ve irtifası ile © an hangi silahı kullandığını kolaylıkla ve alttaki konsola bakmadan anlayabilir. Şimdi bu ekranın or ta sol kısmındaki gittikçe yükselen sayılara bakın, bu da deniz mili, yani KNOT cinsinden hızınız(7 KNOT 1,852 KM/saal'tir). Hızınızın 150 KNOT civarına ulaşmasını bekleyip jostick'inizi hafifçe geri çekerek veya klavyedeki ok tuşlarını kullanarak uçağın burnunu hafifçe kaldırın ve tekerleklerin yerden kesilme sesinin gelmesini bekleyin. Sonra da <g> tuşuna basarak iniş takımlarını kapatın. Bu sırada HUD'un orta sağın da yer alan sayının da yükseklIğiniz olduğunu belirtelim. Bu yükseklik, foot cinsindendir. Havacılıkta hemen tüm yükseltiler foot olarak alınır (yaklaşık 3 feet bir metredir). Şimdilik bir kaç bin feet'e kadar yükselin ve sonra uçağın burnunu yüksekliğin sabitleştiği. konumda — durdurun. e

Havadayız ... Manevralar ... Evet, artık havadayız. Simülasyonlarda zaten en basit iş havalanmaktır. Artık havada uçağın davranışlarını ve ona nasıl manevralar yaptırabileceğimizi görelim. Burada anlatacaklarımı aynen uygulamak yerine mantığını kavrayın ve kendi istediklerinizi sağlayana dek çalışın. İlk olarak, uçağın hızının önemini ve hızın uçuş sırasında nasıl etkilendiğini ve bunun neler doğuracağını görelim. Daha sonra da uçağa yön vermeyi ve havada hareket etme mantığını göreceğiz. Önce oyuna dönün ve hızınızın yüksele yüksele en sonunda hemen hemen durmasını seyredin. Büyük ihtimalle ve uçağına göre 700 Knot'in üzerinde bir hızdasınız. Şimdi motor gücünün hızla bağlantısını anlayabilmek için yavaş yavaş motor gücünü kapayın ve her kademenin hız üzerinde yaptığı değişikliği kontrol edin. Afterburner kapanınca, ilk olarak çok büyük hız kaybedeceksiniz, daha sonra ise her yatay kademe hızı yavaş yavaş azaltacak. Şimdi biraz daha motor gücü verip hızınızı 450-500 knot'ta sabitleyin. Bu arada hassas motor gücü ayarı için ana klavyedeki +/- tuşlarını kullanın. (Alman klavyelerde ? ve <>'un bulunduğu yan yana iki tuş). Sonra da burnunuzu çok olmayacak şekilde yukarı kaldırın ve irtifa kazanmaya başlayın. Eğer burnunuzu yeteri kadar kaldırdıysanız, hızınız yavaş yavaş düşmeye başlamıştır. 5000 feet'e kadar tırmanmaya devam edip, daha sonra burnunuzu önce düzeltin ve hızınızın gene aynı motor gücünde sabitlenmesini bekleyin. Bu sefer aynı güçte hızınız biraz daha yüksek olacaktır. Şimdi burnunuzu yavaşça ve azıcık aşağı indirip irtifa kaybetmeye başlayın, şöyle saniyede 50-70 feet kaybetseniz yeter, hızınızın artmasını seyredin. 2000 feet civarında sabitlenin. Bu sefer hızınızın düşmesini seyredin. Şimdi bu yaptıklarınızın teoride ne anlam taşıdığını, havacılığın temel hız-yükseklik-sürtünme-itme kurallarını öğrenelim. Hava bir gazdır. Bir gazın içinde hareket eden her cisim, hızının karesine bağlı bir oranda bir etkisi ile karşılaşır. Bir uçağın belli bir hızda gidebilmesi için, motorun itmesinin havanın sürtünmesine eşit olması lazımdır. Siz motorun itmesini artırınca uçak, sürtünmesini karşılayabileceği maksimum hıza kadar çıkar ve bu maksimum hızda seyreder; siz motor gücünü düşürürseniz, bu sefer de hava sürtünmesi motorun itme gücünün izin verdiği en düşük noktaya kadar uçağı yavaşlatır. Siz uçağın burnunu kaldırıp onu yükselmeye zorlarsanız, uçak hem yerçekimine karşı hareket eder ve hem de hava sürtünmesi biraz artar; bundan dolayı uçağın hızı yavaş yavaş düşer. Uçak alçalmaya başladığında ise, aşağı düşen bir cismin hızlanması gibi hız kazanır. Burada etkili faktörlerden en önemlisi, yerçekimi-motor itmesi-hava sürtünmesi üçlüsüdür. Bundan başka önemli bir faktör de, uçağın burnunun ufka göre açısıdır. Eğer uçak burnunu çok yukarı dikerse, uçak kanatların kaldırma gücüyle değil, motorun itme gücüyle havada durmaya çalışır ve eğer motorun itme gücü uçağın ağırlığından az ise, uçak büyük bir hızla yavaşlar ve hatta “STALL” olur (Bu kavramı birazdan göreceğiz, sabır...). İşte bu yüzden sık sık dikine tırmanan uçakların motorlarının maksimum itme güçleri hemen hemen kendi ağırlıkları kadardır. Bir savaş uçağında pilot genellikle böyle dikine yükselme durumunda kalacaksa, afterburner'larını kullanıp motor gücünü maksimuma getirir. Uçaklar, yüksek irtifada daha hızlı gider (tabii belli bir noktaya kadar), çünkü yüksekteki hava daha az yoğundur ve bundan dolayı sürtünmesi azdır. Onun için, yakıt tasarrufu gerektiğinde yüksek irtifalardan uçmak gereklidir. Ama uçağın da çıkabileceği maksimum bir yükseklik vardır. Bu yüksekliğin üzerinde hava o kadar az yoğundur ki, ne uçağı taşıyabilir, ne de motor gerekli havayı yakabilir. Bir de "Stall" veya perdövites olayı vardır, yani uçağın havada tutunamaması. Uçak havada durabilmesini ve manevra yapabilmesini tamamen havanın içinde hızla hareketine borçludur. Eğer uçağın hızı belli bir değerin altına inerse, uçak, tipine göre yavaş veya hızlı burnunu aşağı düşürür (mesela bizim uçaklarımızda 120 KNOT civarı). Eğer yeterli yükseklik varsa, bu tehlikeli durum biraz aşağı süzülünüp hız alınarak atlatılır, ama eğer çok alçaktaysanız ve mesela piste inmeye çalışıyorsanız? Stall, daha sonra karşımıza önemli bir olay olarak Flight Simulator'da çıkacak. Bu oyunda ise, bir zorunlu iniş faktörü var, gerisi gereksiz. Hızın uçağı yukarı kaldıran ilişkisinin kullanımının önemli olduğu bir nokta da inişlerdir. Deneyerek de görün, uçağın hızını 170 knot'ın altına düşürüp sabitlerseniz, uçağınızın burnu ufka göre düz ve belki biraz yukarıda olduğu halde yükseklik kaybedeceksiniz. Bunun sebebi, hızınızın az olmasından dolayı uçağın burun açısının yeterli kaldırma kuvvetini sağlamamasıdır. Yukarıdaki ilişkiler, uçuş bilgisinin ilk en önemli kısmıdır. İkinci en önemli kısmı ise, uçağın manevra yapmasıdır. Gelin de Fighter Bomber'daki uçak kumandalarına bir göz atalım. Fighter Bomber'da uçağın manevralarını, bir gerçek uçaktaki kontrol levyelerine karşılık gelen 6 tuşla veya joystick ve 2 tuşla kullanırsınız. Bir normal uçakta, üç ana grup kumanda yüzeyi vardır: uçağın burnunun dengesini, yukarı aşağı hareketini kontrol eden elevatör (kuyruk kanadı), uçağın sağa veya sola yatmasını sağlayan eleronlar (ana kanadın her iki ucundaki hareketli parçalar) ve uçağın sağa veya sola yatmadan yatayken sağa sola dönebilmesini sağlayan kuyruk stablize dümeni veya başka adıyla rudder (kuyruktaki dikey kanat). Biz joystick'le veya klavyedeki ok tuşlarıyla uçağın elevatör ve eleron kumandalarını veririz, dikey stablize kumandasını ise Amerikan klavyede "<" ve ">" tuşları, Alman klavyede ise "," ve "." tuşlarıyla sağlarız.

Şimdi, manevra nasıl yapılır, biraz onu inceleyelim. Artık yüksekliğinizi ayarlamayı biliyorsunuz. onun için bunun üzerinde durmuyorum. yalnızca uçağı nerede ve ne zaman hangi kumandalarla kullanmaniz daha uygundur bunu anlatacağım. Uçağı belli bir rotaya sokmak için nasil dönüşler yaptırırız? Uçağın burnunu sağa veya sola üç şekilde döndürürüz. Eğer ya pacağımız dönüş acil değilse, tembel temel döneceksek, kuyruk stablizeyi kullanıp keyfimizi ve uçağın dengesini bozmadan hassas bir şekilde istediğimiz rotaya gireriz. Hassasiyet burada önemli, çünkü bir uçağı çabuk ve hassas kumanda gerektiren durumlarda (mesela bir iniş sırasında) diğer kumandalarla döndürürseniz, işler kolaylıkla arap saçına dönebilir. İkinci dönüş, biraz sağa veya sola yata rak yapılır. Uçak biraz sağa veya sola yatınca rudder'la olduğundan biraz daha çabuk döner, ama uçağı istediğiniz açıda durdurmanız daha zordur. Bu manevranın en iyi kullanımı. istenen rotaya kabaca yaklaşmak ve sonra hassas açıyı rudder'i kullanıp düzeltmektir. Bu arada dönüşü daha da hızlandırmak için yana yatıkken rudder'i kullanabilirsiniz; fakat dikkat edin, yana yatık olduğunuz için burnunuz yalnız sağa / sola değil, aynı zamanda yukarı / aşağı da hareket eder ve yana çok yatıksanız, kullanmak yüksekliğinizin değişmesine yo) açabilir. Eğer yana yatarak dönerken uçağı fazla eğiyorsanız, dönüşü bitirdiğinizde, uçağı birden yatay du- Tuma getirmek için joystick'e veya tuşlara abanmak sizi birten ters tarafa yatırabllir. Bunun için, tuşlara veya joystick'inize nazik ve kontrollü davranın. Aşırı hareket ve kumanda fayda yerine karışıklık getirir. Son dönüş tipi. hava savaşlarında ge rekli olan ani dönüşlerdir. Ani dönüşlerde, uçağı 90 derece gibi yana yatırır ve burnu yukarı kaldırma kumandası verip hızla istediğimiz yöne dönmemizi sağlarız. Bu arada dikkat edin, uçak genellikle tam 90 derece yana yatmaz ve burnu mutlaka dönüş sırasında ufuk çizgisinin üzerinde veya al tında kalarak uçağın yüksekliğini de değiştirmenize sebep olur. Bunu lehinize kullanip, aynı anda hem dönüp hem de yüksek lik değiştirebilirsiniz. Uçağın yükselmesi veya alçalması tamamen hızınıza ve bur nun ufuğa göre açısına bakıyor. Ayrıca eğer aniden döndüğünüz yönün tersi yöne dönmeniz gerekirse, uçağı türnden döndürmek yerine ilkin burnu aşağı verip dönüşü durdurun ve sonra da ters yöne dönün.