AMIGA DOS

• Kurslar ve dersler

Kullanıcıya karşı dostça (user friendly) bir işletim sistemi olan CLI'yi incelediğimiz Amiga DOS kursumuzda, bu ay birkaç önemli DOS komutunu inceleyeceğiz. Bu komutlardan özellikle ED üzerinde duracak ve kullanımını geniş bir biçimde açıklayacağız.

DATE

Format: DATE tarih saat [TO veya VER isim] [tomorrow]

DATE, sistemin tarih ve saatini ayarlamakta kullanılır, komutu argümansız girecek olursanız sistemin tarih ve saatini verir.

Tarih seçeneğinin formu DD-MMM-YY'dır (gün-ay-yıl). Saat içinse HH:MM:SS (saat:dakika:saniye) formunu kullanmalısınız. TO ve VER seçenekleri o anki sistem tarih ve saatini herhangi bir dosya (veya fiziksel araç) içinde saklamanızı sağlar. Tomorrow seçeneği tarihi bir gün ilerletir.

örnek:

1> DATE l-Aug-90 13:30:00 
DELETE 
Format: DELETE isim [ALL] [Q ve- 
ya QUIET1

Belli bir directory veya sürücüdeki dosyaları silmek için DELETE komutu kullanılır. ALL ile bir directory'deki bütün dosyalar Q seçeneğiyle beraber isimleri ekranda gösterilmeden silinir.

Örnek:

1) DELETE RAM: si ALL Q DIR Format: DIR isim [OPT A] [OPT I] [OPT AI] [OPT D] [DIRS] [INTER] [FILES]

DIR komutu, disketteki directory'lerin içindeki dosyaların listesini verir. Ayrıca directory veya device adı belirtmedikçe o an içinde bulunduğunuz directory'deki dosyaların listesini alırsınız. Komutla birlikte değişik seçenekler kullanılabilir:

OPT A seçeneği listesini aldığınız directory içinde dosyaların yanısıra başka alt directory'ler varsa onların içindeki dosyaların da listesini verir.

OPT I seçeneği DIR komutunun özel aktif modunu (interactive mode) çalıştırır. Bu modda bilgisayar her bir directory veya dosyayı yazdıktan sonra soru işareti vererek durur. Soru işaretini şu şekillerde yanıtlayabilirsiniz.

RETURN tuşu: Hiçbir şey yapmadan diğer dosyaya geçer.

T (RETURN): Dosyanın içeriğini TYPE komutu vermiş gibi gösterir. Gösterimi dondurmak için boşluk veya herhangi bir tuşa, devam ettirmek için geri-silme veya CTRL-C tuşlarına basabilirsiniz. CTRL-C tuşu gösterimi keserek sizi aktif moda geri döndürür.

DEL (RETURN): Dosyayı siler. E (RETURN): Alt directory'ye girer ve buradaki dosya ve diğer alt directory'leri gösterdikten sonra aktif moda döner.

C (RETURN): Özel komut modu. Herhangi bir Amiga DOS komutunu burada çalıştırabilirsiniz.

Q (RETURN): Aktif moddan çıkar. OPT AI seçeneği OPT A ve OPT I seçeneklerinin her ikisini birden çalıştırır.

OPT D seçeneği sadece directory içindeki diğer alt directory'leri gösterir.

ALL, DIRS ve INTER sadece A, D ve I kısaltmalarının uzun şeklidir. FILES seçeneği sadece dosyaların gösterilmesini sağlar.

Örnek:

1> dir opt ai

DISKCHANGE

Format: DISKCHANGE sürücü 5 1/4 inç disket sürücü, RAD disk vb. sürücüler kullandığınız zaman bu komutu vererek Amiga'nın bu sürücüleri tanımasını sağlayabilirsiniz.

örnek:

1> DISKCHANGE DF3:

DISKDOCTOR

Format: DISKDOCTOR sürücü Hata mesajı veren bozuk disketlerdeki dosyaları kurtarmanın en kolay yolu DISKDOCTOR komutundan geçirmektir. Eğer "Disk unreadable" vb. mesajlar alırsanız, bu komutla disketinizi düzeltmeyi deneyebilirsiniz. Fakat read/write error'ler için DISKDOCTOR'un yapabileceği pek bir şey yoktur. Bazı disketler (özellikle bazı oyun disketleri) bozulmadan da hata mesajları verebilirler. Bu yüzden gerçekten bozulduğuna inandığınız disketleri düzeltmeye çalışın.

Diskdoctor'u çalıştırdığınızda, sizden hatalı disketi komutta belirttiğiniz sürücüye koymanızı ve RETURN'e basmanızı isteyen bir mesaj belirecektir. Diskdoctor daha sonra bu disketin silindirlerini tek tek okur ve yazım hatalarını Hard error on track X/SurfaceX olarak gösterir. En son olarak dosyaları ve directory'leri okuyup tekrar kaydeder ve "Now copy files and reformat this disk" mesajını vererek durur. Bu mesajı aldıktan sonra sürücünün ışığının söndüğünü görerek işlemin bittiğinden emin olun.

örnek:

1> diskdoctor df0:

ECHO

Format: Echo yazı-dizisi [NOLINE] BASIC dilindeki PRINT komutunun görevini yapan bu komutu kullanırken, yazı dizisi içinde boşluk varsa diziyi çift tırnak içinde vermelisiniz. Noline seçeneği echo komutundan sonra yeni bir satıra geçmeyi engeller.

Editör programlarının kullanım amacı herhangi bir dilde program yazma ve bu programları istenen şekilde düzenlemek için rahat ve uygun bir ortam oluşturmaktır. C64 gibi sekiz bitlik bilgisayarlarda editör, bilgisayar açıldığı anda ekranda hazırdır ve ayrıca bu editör programına ihtiyaç duymadan BASIC programlarınızı bu ekranda yazıp çalıştırabilirsiniz. Amiga'da ise aynı işlemi bir editör programı sayesinde gerçekleştirmek mümkündür. Amiga'da BASIC dilinde program yazmak istediğinizde AMIGA BASIC'i yükler ve aynı zamanda bir editör ortamı yaratan LİSTE penceresinde programınızı yazarsınız. Fakat amacınız yalnızca program satırları (kod) yazmaksa ve bu yazım işlemini kelime işlem programlarına yakın sayıda zengin özelliklerin sunulduğu bir ortamda yapmayı tercih ederseniz aradığınız bir editör programıdır.

ED (editör) komutu aslında oldukça basit ve esnek bir editör programıdır. Amiga için yazılmış diğer bazı ticari editör programlarındaki (CYGNUS ED, MicroEmacs vb.) üstün özelliklere sahip Emacs olmasa da ED ile oldukça pratik bir biçimde çeşitli dillerde program kodu yazabilirsiniz, örneğin AMIGA BASIC, C ve Assembler program kodlarını ED ile yazmak mümkündür, fakat çoğu zaman özel editörler hazırlandığından, ED'i asıl hazırlanış amacıyla yani DOS komutlarından oluşan CLI programları (batch dosyaları) ve kısa metinler yazmak için kullanmak isteyeceksiniz.

ED'i CLI'den iki yoldan çalıştırabilirsiniz.

1> ed dosya-adı [SİZE N] 1> run ed dosya-adı [SİZE n] ilk örnekte normal biçimde komut adını ve argümanını vererek ED'i başlattık. Eğer ED ile yeni bir şeyler yazacaksanız dosya adı yerine herhangi bir ad verin.

1> ed Ahmet Bilgisayar creating newfile mesajı vererek Ahmet adlı bir editör dosyası açacak ve komutları girmenizi bekleyecektir. Benzer şekilde;

1> run ed Ahmet yazdığımızda ED, RUN komutunun bir argümanı olur ve 'Ahmet' dosyasını açarken RUN tarafından herhangi bir program gibi çalıştırılır. Burada ikinci verdiğimiz örneğin önemli bir avantajı var. Bu şekilde ED, yeni ve ayrı bir pencerede bağımsız olarak çalışıyor. Mouse ile arka plandaki CLI penceresine klik ederek, ED'i o an için terk edip burada başka işlemler yapabilir ve tekrar ED penceresine klik ederek geri dönebilirsiniz. İlk örnekte ise ED'i tümüyle terk etmeden CLI penceresine geri dönemiyorsunuz. Bu özellik, Amiga'nın multitasking olmasından kaynaklanıyor.

Daha önce ED ile açtığınız bir dosyayı yüklemek isterseniz dosya adı yerine bu dosyanın adını girin. Dosya adları 30 karaktere kadar uzunlukta olabilir. Eğer dosyanız bir directory içinde yer alıyorsa bölü işaretini kullanın:

1> ed df0: disketler/oyun-listesi SİZE seçeneği ED ile yazacağınız dosya için ne kadar bellek ayrılacağını belirtmek için kullanılır. ED'i açarken bu seçeneği kullanmazsanız dosya için 40K bellek ayrılır. Eğer çok fazla belleğiniz yoksa ve kısa bir dosya yaratmak istiyorsanız şöyle bir komut verebilirsiniz:

1> ed oyun-listesi 10000 Oyun-listesi dosyası için 10K bellek ayırdık. Ayrılacak belleği bayt olarak belirtmemiz gerekmekte (minimum 5K). 20K ayırmak isterseniz 20000 yazın. ED'i çalıştırdıktan sonra kendinizi değişik bir pencerede bulacaksınız. Bu pencerede sağ mouse tuşunu dinlenmeye alabilirsiniz çünkü üst kısımda herhangi bir menü seçeneği yer almıyor. Gerçi bu durum ED'in fazla basit olduğu anlamına gelmiyor, sadece komutların (seçenekler)

Şimdi o yazıp RETURN'e basarsanız ED'den çıkıp CLI'ye geri dönersiniz. Tabii yazdıklarınızı kaydetmemişseniz bir hatırlatma seçeneği belirir ve Y tuşuna basarak çıkışı onaylamanızı ister. Tablo 2'de uzatılmış mod seçenekleri gösterilmekte.

veriliş şekli farklı.

ED'i kullanmaya başladığınızda herhangi bir doküman yüklememişseniz ekran boş ve kursor sol üst köşede olacaktır. CLI'nin kısıtlamaları da bu andan itibaren kalkmış oluyor. Şimdi yazı yazmaya başlayın. Satır sonlarında ED komutları veya kelimeleri bölmediğini, bir alt satıra aktardığını göreceksiniz. Ancak kursorla bir satırın ortasına gelip araya başka şeyler yazmaya başlarsanız (insert) satır sağa doğru ekranın dışına kayacaktır. Bu arada yazınızın kaybolduğunu zannetmeyin yalnızca ED uzun bir satır yaptı. Uzun satırın normal ekranda görülen kısmının sonuna doğru RETURN

ED'in kabul ettiği iki farklı komut türü var. Bunlardan birincisi direk mod. Direk modda, komutları yazı yazarken hemen verebilirsiniz. Bunlar genel olarak CTRL + TUŞ kombinasyonları halindedir. Ayrıca RETURN, TAB vb. tuşların fonksiyonları da direk moda dahildir. Şimdi ekrana bir şeyler yazın. CTRL + B tuşlarına beraber basın. Yazdığınız satırın silindiğini göreceksiniz. Böylece direkt modda bir komut vermiş olduk. Tablo 1'de bu komutların tam bir listesini görebilirsiniz.

Diğer komut türü ise uzatılmış mod'dur. Bu modda komutları ESC tuşuna bastıktan sonra yazarak ve ardından RETURN'e basarak girersiniz. Tamamı bir veya iki harften oluşan bu komutların sayısı direk moddakilere göre daha fazladır. ESC tuşuna bastıktan sonra ekranın en alt satırında bir yıldız işareti görünür.

Tablo 1: ED Direk Komutlar

KOMUT TANIM özel Tuşlar BACKSPACE Kursorun solundaki karakteri siler. DEL Kursorun altındaki karakteri siler. ESC Uzatılmış moda girişi sağlar. RETURN Kursorun bulunduğu yerden satırı bitirir ve yeni satıra geçer. TAB Kursoru tab boşluğu kadar sağa kaydırır. yukarı-ok Kursoru bir satır yukarı götürür. aşağı-ok Kursoru bir satır aşağı götürür. sola-ok Kursoru bir karakter sola götürür. sağa-ok Kursoru bir karakter sağa götürür.

Ctrl+Tuş Kombinasyonları CTRL+A Kursorun bulunduğu satırın altına bir satır ekler. CTRL+B Kursorun bulunduğu satırı siler. CTRL+D Kursoru doküman başına 12 satır yaklaştırır. CTRL+E Eğer kursor ekranın üstündeyse, kursoru ekranın en altına götürür. Kursor ekranın en altındaysa, kursoru en üste götürür. CTRL+F Kursorun altındaki karakterin durumunu (büyük-küçük, küçük-büyük)

değiştirir. CTRL+G En son verilmiş uzatılmış mod komutunu tekrarlar. CTRL+H Kursorun solundaki karakteri siler. BACKSPACE tuşuyla aynı. CTRL+I Kursoru tab boşluğu kadar sağa kaydırır. TAB tuşuyla aynı. CTRL+M RETURN tuşuyla aynı. CTRL+O Kursorun bulunduğu yerden itibaren sağdan ilk boşluğa kadar olan yazıyı siler. CTRL+R Kursoru soldaki ilk boşluğa götürür. CTRL+T Kursoru sağdaki ilk kelimenin ilk karakterinin üstüne getirir. CTRL+U Kursoru dokümanın sonuna 12 satır yaklaştırır. CTRL+V Ekranı yeni pencere boyutlarına göre kontrol eder. ED penceresinde değişiklik yaparsanız bu seçeneği kullanın. CTRL+Y Satırın kursordan itibaren olan kısmını siler. CTRL+[ Uzatılmış moda girişi sağlar. ESC tuşuyla aynı. CTRL+] Eğer kursor satırın başında ise kursoru satır sonuna götürür. Eğer kursor satır sonunda ise kursoru satır başına götürür.

tuşuna basarsanız görünmeyen kısım alt satıra yazılacaktır. Uzatılmış modda, araya noktalı virgül koymak şartıyla iki ayrı komutu aynı anda verebilirsiniz, örneğin aşağıdakini yazarsanız;

(ESC) D;q Kursorun bulunduğu satır silinir ve ED'den çıkış mesajını alırsınız. Bunun yanında noktalı virgülü kullanarak daha karmaşık komutlar verebilirsiniz:

(ESC) T;RP E /güsel/güzel/ Yukarıda T komutu kursoru metnin en başına getirir. RP komutu da yanına gelen başka bir komutu argüman kabul edip tekrar ettiğinden, hatalı yazılmış olan 'güsel' kelimesini 'güzel' olarak değiştiren E /güsel/güzel/ komutu, metin boyunca tekrarlanır. Bütün hatalar düzeltildikten sonra başka hatalı kelime bulamayan ED, searchfailed mesajını vererek durur.

Kelime işlem programlarının çoğunda bulunan Cut ve Paste işlemlerini ED'de biraz daha değişik biçimde yapılmakta. Cut yaparken kesilmesini istediğiniz yazı parçasının başına gelin ve ESC tuşuna bastıktan sonra BS yazıp RETURN'e basın. Daha sonra kursoru yazı parçasının sonuna getirerek (ESC) BE yazın. Şimdi (ESC) DE yazarsanız BS (block start) ve BE (block end) ile seçtiğiniz kısmın silindiğini göreceksiniz. Paste için de, kursoru yazının ortasında bir yere getirin ve (ESC) IB yazın. Yaptığınız değişiklikleri (ESC) SA ile ED'den çıkmadan veya (ESC) X ile ED'i terk ederken kaydedebilirsiniz.

Yazdığınız programlar ve metinler, ED tarafından standart ASCII dosyası olarak kaydedilir. ASCII (American Standard Code For Information Interchange - Bilgi değişimi için Amerikan standard kodu) karakter seti artık hemen hemen bütün programlar tarafından standart olarak kabul edilmekte ve bu sayede ED dosyalarının diğer programlarla uyumluluğu sağlanmaktadır, isterseniz ED ile yazdığınız metinleri MASAÜSTÜ YAYINCILIK programlarından çağırabilir hatta başka bilgisayarlara bile (PC) özel programlar yardımıyla yükletebilirsiniz. Gelecek ay ED ile hazırlanan özel batch ve sıra dosyalarını inceleyeceğiz.

Tablo 2: ED Uzatılmış Mod Komutları (/y/ yazı karakteri dizisi yerine geçmekte. Yazı karakteri dizisi herhangi bir yazı (ör: /Ahmet/) olabilir.)

KOMUT TANIM A /y/ Yazı dizisini kursorun bulunduğu satırın bir altındaki satıra yazar. B Kursoru dokümanın sonuna götürür. BE Kursorun bulunduğu yeri blok sonu olarak işaretler. BF /y/ Kursorun bulunduğu yerden dokümanın başına kadar olan kısımda yazı dizisini arar. BS Kursorun bulunduğu yeri blok başı olarak işaretler. CE Kursoru satırın sonuna götürür. CL Kursoru bir karakter sola götürür. CR Kursoru bir karakter sağa götürür. CS Kursoru satırın başına götürür. D Kursorun bulunduğu satırı siler. Alttaki satırları yukarı taşır. DB Blok başı ve blok sonu işaretçileriyle belirtilen yazı parçasını siler. DC Kursorun altındaki karakteri siler. E /y1/y2/ y1 dizisini y2 dizisiyle değiştirir. EQ /y1/y2/ E ile aynı fakat y1 bulunduğunda değişim için Y/N onayı bekler. EX Sağ paragraf boşluğunu uzatır. F /y/ Kursorun bulunduğu yerden dokümanın sonuna kadar olan kısımda yazı dizisini arar. I /y/ Yazı dizisini kursorun bulunduğu satırın bir üstündeki satıra yazar. IB Blok başı ve blok sonu işaretçileriyle belirtilen yazı parçasını kursorun bir altındaki satıra yazar. IF /y/ Bir dosyanın içeriğini kursorun bulunduğu satırın üstüne yazar. Dosya adı /y/ olarak verilir. J Kursorun bulunduğu satırın altındaki satırı üstteki ile birleştirir. LC Büyük ve küçük harfleri, yazı dizisi arama işlemleri sırasında farklı olarak kabul eder. M n Kursoru n nolu satıra götürür. N Kursoru bir sonraki satırın başına götürür. P Kursoru bir önceki satırın başına götürür. Q Dokümanı kaydetmeden ED'i terk eder. Dokümanın kaybolacağını hatırlatan bir uyarı mesajı verilir. RP Komutları tekrarlar. Tekrarlanacak komut RP'in yanına yazılır. S Kursorun bulunduğu yerden satırı ikiye böler. SA Dokümanı CLI'dan verdiğiniz ED komutuyla belirtilen dosya adıyla kaydeder. SB Blok başı ve blok sonu işaretçileriyle belirtilen yazı parçasını ekranın üst kısmından itibaren gösterir. SH Dosya adını, tab uzaklığını, paragraf ayarlamalarını, yazı parçasının ilk ve son satırlarını ve buffer doluluğunu gösterir. SL n Sol paragraf boşluğunu n değeri olarak ayarlar. Bundan sonra yazılanlar yeni ayarlamaya göre yazılır. Ancak önceden yazılmış olan metin yeni paragraf boşluğuna göre düzenlenmez. SR n Sağ paragraf boşluğunu n değeri olarak ayarlar. Bundan sonra yazılanlar yeni ayarlamaya göre yazılır. Ancak önceden yazılmış olan metin yeni paragraf boşluğuna göre düzenlenmez. ST n TAB boşluğunu n değeri olarak ayarlar. T Kursoru dokümanın başına götürür. U Kursorun bulunduğu satırda yapılan değişiklikleri eski haline getirir. (D) ile silinen satırlar bu özelliğin kapsamı dışında kalır. Ayrıca kursorun satır üzerinden ayrılmamış olması gereklidir. UC Büyük ve küçük harfleri, yazı dizisi arama işlemleri sırasında benzer olarak kabul eder. WB /y/ Blok başı ve blok sonu işaretçileriyle belirtilen yazı parçasını /y/ adlı dosyaya kaydeder. X Dokümanı diskete kaydederek ED'den çıkar.