Sayfa 24

Örneğin kısa devre sonucu oluşan elektrik arkından yararlanılarak geliştirilmiş ve özel olarak bu iş için tasarlanmış olan kaynak makinaları dahi uzun süre kısa devre konumunda bırakılırsa ortaya çıkan büyük ısı bir müddet sonra makinayı tahrip eder. Kimbilir belki birgün üzerinde yürütülen çalışmalar sonuçlandırıldığında süper iletkenler kaynak makinaları ve daha birçok yerde kullanım alanı bulacak ve belki de bunu takip eden yıllarda ideal akım kaynakları elde edilebilecek. İdeal doğru akım kaynağı ile bilinmesi gereken son şey, son literatüre göre dünya şartlarında henüz bir ideal doğru akım kaynağının bulunmadığı ve doğru akıma yakın akım veren kaynakların çok sınırlı olduğudur. Buna örnek olarak kimyasal piller ve aküler gösterilebilir.

2) Alternatif akım: Yönü ve şiddeti zamana bağlı olarak değişen akımdır. Bu yüzden vektörel olup fazör adı verilen vektörlerle ifade edilir. Bu arada bütün işleri karıştıran ve insan beynini zorlayan karışıklıklara sebep olur. Gerçekten alternatif akım anlaşılması ve açıklanması zor bazı olayları da beraberinde getirir. Üretilmesi ve taşınması (bir yerden bir yere iletilmesi) doğru akıma kıyasla daha kolay olduğu için tercih edilir. Bu yüzden evlerde ve endüstrilerde kullanılan akım alternatif akımdır. Doğru akımın gerekli olduğu yerlerde redresörler ve kollektörler vasıtası ile doğrultularak kullanılır. Tabii ki burada sözü edilen doğru akım daha yukarıda bahsettiğim doğru akımdan farklıdır. Alternatif akımı doğrultmak suretiyle elde edilen akım tam doğru akım olmayıp halen birtakım alternatif akım bileşenleri içerir ve regülasyona ihtiyaç duyar. Regüle edildiğinde sabit bir gerilim kaynağı teşkil eder fakat yine de yüzde yüz bir doğru akım değildir. Alternatif akımın değeri zamanla sürekli değiştiği için herhangi bir anda ölçülen değer ani değer, alternatif akımın bir saykılında (cycle) ya da bir alternansında aldığı değerlerin ortalamasına ortalama değer adı verilir.

Ölçü aletleriyle ölçülen değer ise efektif değerdir. Alternatif akımın bir de tepeden tepeye gerilim (peak to peak) terimi kullanılır. Bu alternatif akımın pozitif saykılının maksimum değeri ile negatif saykılının minimum değeri arasındaki potansiyel farktır. Eğer alternatif akım simetrik ise (şebeke geriliminde olduğu gibi) tepeden tepeye gerilim pozitif alternansın maksimum değerinin iki katına ya da negatif alternansın minimum değerinin iki katına eşit olur. Yukarıda belirttiğimiz gibi kondansatörlerin filtre (süzme) gibi bir işlevi vardır. Mesela alternatif akım redresör vasıtası ile doğrultulduğunda elde edilen gerilimin dalga şekli doğruya pek benzemez fakat devreye yüksek kapasiteli bir kondansatör paralel olarak bağlanırsa bu dalga şekli bozulması (distortion) bir miktar önlenebilir. Burada bir açıklama yapmak gereğini görüyorum. Formül 1'de sözü geçen Farad çok büyük bir kapasite birimidir. Özellikle elektronikte kullanılan kapasiteler çoğunlukla mikrofarad, nanofarad ya da pikofarad mertebesindedir. Bunu anlamanıza yardımcı olması amacı düzlem kondansatörlere ait bir formül vermekte fayda görüyorum. C = (E.A) / d

C = Farad, E = Yalıtkanın bağlı dielektrik katsayısı, A = Kondansatör levhalarının yüzey alanı (m²), d = Kondansatör levhaları arasındaki uzaklık (m)

Bu bağıntıyı dikkatle inceleyip Farad büyüklüğünde bir kapasite için değerler hesaplamaya çalışırsanız yüzey alanı ve levhalar arasındaki uzaklığın büyük değerler aldığını görürsünüz. Evet arkadaşlar!!! Bu aylık da bu kadar, gelecek ay kondansatör bağlantıları ve kondansatörlerin devredeki kullanımları üzerinde duracağız. Gelecek sayıya kadar hoşçakalın!!!