Sayfa 23

Selam Arkadaşlar; Bu ayki yazıma başlamadan evvel hepinizin yeni yılını kutlar, sağlıklı, mutlu, başarılı ve bilgisayarla dopdulu bir yeni yıl geçirmenizi temenni ederim. Hatırlayacağınız gibi geçen ay sizlere veda etmeden evvel bu ayki konumuzun kondansatörler olacağını belirtmiştim. İsterseniz vakit geçirmeden evvel yeni konumuza başlayalım. Kondansatörler: Kondansatör adını verdiğimiz elektroniğin bu yük depolamaya yarayan elemanı esasen iki iletken levha ve bu levhalar arasındaki bir yalıtkan malzemeden (dielektrik)

oluşur. Kondansatörü tanımlayan iki büyüklük vardır ki bunlar kapasite ve gerilimdir. Bu büyüklükler kondansatörün ne kadar yük depolayabileceğini belirler. Bu söylediğimizi basit bir ifade ile formüle edecek olursak; (Formül 1) olur. Burada; Q = C.U (Q = Coulomb (yük birimi), U = Volt, C = Farad (kapasite birimi))'dir.

Kondansatörlere daha ayrıntılı olarak değinmeden evvel şunu belirtmeliyim ki biz kondansatörleri sadece doğru akım özellikleri ve doğru akımda kullanımları bakımından ele alacağız. Zira oldukça basit görünen kondansatör konusu aslında elektroniğin en zor konularından birini teşkil eder. Kondansatörlerin doğru akımdaki ve alternatif akımdaki davranışları birbirinden tamamen farklı olup, kondansatörlerin bir de güç elektroniğindeki kullanımları vardır, bu ise hepsinden daha zordur. Aynı şekilde alternatif akımda kondansatörler, rezonans, tank ve tıkaç devreleri ile birlikte incelenir. Biz ise dijital elektronik olarak adlandırılan doğru akım ağırlıklı elektronik devreleri inceleyeceğimiz için kondansatörleri birer filtre gibi kullanacağız ve bazı sinyallerin alternatif akım bileşenlerini süzmek ya da parazitik sinyalleri önlemek amacıyla kullanacağız. Tabii bir de timer (zamanlayıcı) adını verdiğimiz devrelerin zaman sabitlerini ayarlamak için kullanacağız. Açıklama: Bilindiği gibi elektrik ve elektronik dünyasında tanınan başlıca iki akım türü vardır. Bunlar; 1) Doğru akım: Akımın yönünün değişmediği ve şiddetinin sabit olduğu akım türüdür. Genellikle uzun ve düz bir çizgi ile ifade edilir. Şiddeti değişmediği için ortalama ya da efektif değer diye bir şey söz konusu değildir. Doğru akım hakkında bilmeniz gereken diğer birkaç bilgi ise şöyle sıralanabilir. İdeal bir doğru akım kaynağı çok sabit bir gerilime sahip olup çekilen akımın değeri ne kadar az ya da fazla olursa olsun gerilimin değeri değişmez. Yine buna bağlı olarak regülasyon adı altında ortaya çıkan bir akım-gerilim bağlantısı son derece iyidir. Yani akım ile gerilimi sanki birbirinden bağımsızmış gibi davranır ve çekilen akım kaynak geriliminin değerini etkilemez. Tabii ki bu pratikte böyle değildir. Bir doğru akım kaynağından aşırı akım çekildiğinde kaynak geriliminin düştüğünü görürüz. Kısa devre (short circuit) yani devre direncinin mutlak sıfır olduğu noktada ideal doğru akım kaynağının gerilimi tamamen sabit kalır ve Ohm kanunundan dolayı akım sonsuz olur. (Ohm kanununda devre gerilimi E gibi bir değere sahipken devre direncinin değeri yerine sıfır yazılırsa devre akımının sonsuza ulaştığı görülecektir). Pratikte ise olay böyle olmaz, kaynağın akım kapasitesi büyük ise devreden büyük bir kısa devre akımı geçer fakat bu hiçbir zaman sonsuz olamaz ve kaynak uzun süre kısa devre durumunda kalırsa sistem sürüklenir ve kaynak tahrip olur.