SES ve AMIGA

• Müzik ve ses
• Kurslar ve dersler

Yazmış olduğunuz programa ses de koymak istiyorsunuz. Herhangi bir konuşma ya da teybinizde kayıtlı bir parça, programın belli bölümlerinde tüm diğer kullanıcılarda diğer medyaların yapamayacağı etkiyi yaratır. Bu sesle uyarı, fondaki bir müzik olabilir ya da kırılan bir cam sesi. Bu sesleri Amiga ile nasıl kaydedip, kullanabileceğimizi işin DoReMi'sinden başlayarak anlatacağım.

Ses Nedir?

Ses herhangi bir ortamda yayılan basınç değişimlerinin bütünüdür. Bu değişimlere ses dalgası diyoruz. Ses dalgası sesin özelliklerini belirler. Eğer dalganın belirli bir frekansı (saniyede tekrarlanan dalga sayısı) yoksa ses dalgasını gürültü olarak işitiriz. Dalganın belirli bir frekansı varsa belli tonda müziksel bir ses, örneğin bir nota işitiriz. Dolayısıyla müziğin herhangi bir ses topluluğundan farkı, müzikteki seslerin belli frekanslara sahip sesler olmasıdır.

Ses dalgasının frekansı arttıkça ses tizleşir. Sesin şiddeti ses dalgasının yüksekliği ile doğru orantılıdır. Dalganın genel şekli ise sesin ton kalitesini belirler. Örneğin her müzik aletinin değişik bir dalga yapısı vardır. Piyano ve keman sesinin farklılıkları sadece bu aletlerin

SES ve

çıkardıkları dalga şekillerinin farklı olmasından ileri gelir.

Amiga Ses Donanımı

Bilgisayar, sesi herhangi bir analog aletten farklı bir şekilde üretir. Örneğin bir teypte ses tamamen analog olarak saklanır ve ses dışarı verilir. Bilgisayar sesi sayısal olarak tutar ancak sesi bir DAC (sayısal-analog çevirici) aracılığı ile analog hale çevirir ve dışarı verir. Böylece — sayısal olarak kaydettiğimiz — sesleri bilgisayardan dinleyebiliriz.

Amiga'da bu çeviricilerden dört tane vardır. Bu, multitasking olan Amiga'nın aynı anda dört sesi birden çalabilmesi demektir. Çevirici dalganın çok küçük bir zamanına karşılık gelen noktaları (örnekleri) teker teker alıp analog dalgalara çevirir. Örneklemede iki faktör önemlidir: örnekleme hızı ve bit rezolüsyonu. Hızlı örnekleme ve yüksek bit rezolüsyonu sesi sayısal olarak gerçek özelliklerine en yakın şekilde örneklemeyi sağlar. Bu noktaları işleyiş hızı çeviricilerin bulunduğu Paula çipinin DMA hızı olan 28867 örnek/saniye'dir. Bu hız 44100 örnek/saniyelik profesyonel örnekleyicilerle karşılaştırıldığında Amiga'nın bu alanda iddialı olduğunu belirtmek gerekir.

Amiga'nın dört çeviricisi (kanalı) birbirlerinden bağımsız olarak programlanabilir ve karmaşık ses ve müzik efektleri oluşturulabilir. Hatta kanallar birbirlerinin frekans veya ses şiddetini düzenlemek üzere kullanılabilirler. Bu da seste kullanıcının belirleyiciliğini yüksek bir seviyede tutar.

Örnekleyici

Örnekleyici ADC (analog-sayısal çevirici) ile analog sesi sayısal hale çevirir. Bu görev Amiga'nın kendi kanallardaki DAC çeviricilerin görevinin tam tersidir. Amiga'nın paralel portuna bağlanan örnekleyici analog bir aletin çıkışından -bu alet teyp, CD, mikrofon, vb. olabilir- sesleri alır ve örnekleyici programın özelliklerine göre sayısal olarak saklar. Ses bir kere örneklendikten sonra kesilir, ters çevrilir, filtre edilir, kısaca örnek üzerinde her türlü değişikliği yapmak mümkün olur. Daha sonra bu değişikliklerle ses Amiga'nın DAC'i aracılığı ile tekrar çalınabilir.

Örneklemede iki faktör önemlidir: örnekleme hızı ve bit rezolüsyonu (örneğin sayısal değerinin kaç bit olarak tutulacağı). Hızlı örnekleme ve yüksek bit rezolüsyonu sesi sayısal olarak gerçek özelliklerine en yakın şekilde örneklemeyi sağlar. Örnekleyici gelen sesten örnekleme hızı kadar örnek alır ve hafızada tutar.

Örnekleme sayısal Paula'nın DMA'ini atlayıp değerleri doğrudan 68000 mikroişlemcisinden göndererek daha hızlandırılabilir. Ancak bu sırada Amiga başka hiçbir işle uğraşamaz.

AudioMaster II (Aegis) bu şekilde örnekleme yapan bir örnekleyici-editör programdır ve piyasada Amiga'nın 28000 örnek/saniyelik hızını aşan tek programdır. Piyasadaki tüm örnekleyiciler mono veya stereo ses için bir örnekleme çipi kullanırlar. Eğer örneklenecek ses stereo ise örnekleme hızı otomatik olarak yarıya iner. Amiga sesi Form 8SVX IFF (Interchange File Format) standardında saklarlar. Ses vuruş veya devamlı ses olarak tutulur. Ses efektleri ve konuşma gibi frekansı değiştirilmeyecek sesler vuruş olarak saklanır. Müzik aleti olarak kaydedilen sesler ise devamlı ses olarak saklanır. Çünkü bu seslerin bir oktavdaki değişik notalara karşılık gelen değişik frekanslarına ihtiyaç duyulur. Örnekleyiciler bir, üç veya beş oktava kadar sese olanak sağlarlar. Piyasadaki programların hemen hepsi 8SVX IFF sesi kullanırlar. Bu da değişik programların birbirlerinin seslerini kullanabilmelerini sağlar.

II (Aegis) yazılımı - Sound Designer dışında diğer tüm örnekleyicilerin donanımları ile çalışabilir.

Ses dalgasını editör ekranı ile örneklenen dalgaya; kesme, yapıştırma, ekleme, silme, kopyalama, karıştırma, sıfırlama fonksiyonları uygulanabilir. Aynı zamanda bu editörle yankı, sayısal gecikme gibi efektler de uygulanabilir. Enstrümanlar oktava kadar saklanabilir.

MIDI nedir? MIDI "Musical Instrument Digital Interface" kelimelerinin baş harflerinden oluşan bir kısaltmadır ve anlamı "Müzik Enstrümanlarının Sayısal Arabirimi"dir. Bilgisayar haberleşmesinde standartlaşmış bir seri iletişim yöntemi olan MIDI yalnızca sayısal elektronik müzik enstrümanlarında kullanılmaktadır. MIDI fiziksel bir nesne değildir. Bir iletişim protokolü, tüm sentezleyici, örnekleyici ve müzik yazılımı yapımcıları tarafından kullanılan evrensel bir dildir. Enstrümanların, MIDI iletişimi yapabilen uygun arabirime sahip bilgisayarların, yazılımın, efekt aletlerinin birbirleriyle bağlanıp iletişim kurmalarını sağlar. MIDI sayesinde her sentezleyicinin ve örnekleyicinin bir keyboard'a sahip olmasına gerek kalmaz. Tüm cihazlar MIDI ile birbirine ardarda bağlanabilir ve bir tane keyboard'lı alet varsa tüm enstrümanlar aynı anda buradan kontrol edilip çalınabilirler.

MIDI ile bağlanabilen cihazların üstünde MIDI IN, MIDI OUT ve MIDI THRU bağlantıları bu cihazların diğerleri ile iletişim kurmalarını sağlar. Bu bağlantılar aracılığı ile cihazlar birbirlerine veri veya mesaj gönderirler.

esas olarak tek bir iş için yaratıldı: bir sentezleyicinin keyboard'undan çalıp başka bir sentezleyiciden ses almak. MIDI mesajları enstrümana ne zaman, hangi notayı, nasıl çalacağını ileterek bu görevi yapar. Fakat MIDI şu anda çok daha fazlasını yapıyor. Program Değişimi komutu bir tuş ile birçok enstrüman sesini bir anda değiştirebilir. MIDI senkronize sinyalleri, enstrümanların senkronizasyonunu sağlar ve böylece zamanlama hataları ortadan kalkmış olur. Ayrıca birkaç bilgisayarın her biri örnekleme yaparken bu örnekleri birbirlerine aktarıp kullanmalarını sağlar. MIDI daha birçok yeteneğe sahip ve bunlarla elektronik müzik endüstrisini tamamen değiştirmiş durumda. MIDI öncesi zamanlarda müzisyenler analog sentezleyicilerin önünde oturup nasıl çalıştıklarını anlamaya çalışırlardı. Şimdi ise MIDI müzisyenleri MIDI sistemlerinin önünde oturup müziği tamamen kontrol altına alabiliyorlar. A.M.A.S. (Advanced MIDI Amiga Sampler) 40K stereo ve 90K mono örnekleme hızına sahip bir örnekleyici donanımı içerir. Aslında örnekleme ne kadar hızlı olursa olsun Amiga bunu 28K hızla çalar ancak A.M.A.S. örneklemeyi çok kaliteli bir şekilde yapar. A.M.A.S.'ın ses örnekleyicisi Amiga'nın arkasındaki paralel porttan, MIDI bağlantısı ise seri porttan yapılır. Stereo ses örneklemesi için iki girişi ve bir de mikrofon girişi vardır.

MIDI menüsü herhangi bir MIDI keyboard'undan veya Amiga'nın alfanümerik tuşlarını keyboard gibi kullanarak ses girişine imkan tanır. A.M.A.S.'in dezavantajlı yanı sesi sadece vuruş IFF dosyası olarak bir oktav saklayabilmesi ve böylece örneklerin üç ya da beş oktavlık enstrümanlar olarak kullanılamamasıdır.

Ses bir kere örneklenip IFF halinde saklandığı zaman artık yapılacak iş Amiga'nın Audio Device'ını kullanarak bu örneğin mesela Play-Sample gibi bir fonksiyon aracılığı ile programın istenildiği yerde çağrılmasıdır.