Amiga ve Sesi üziğin
o we
Uygun yazılım ve donanımlarla, AMIGA'nızı çok çeşitli müzikler üretmekte kullanabilirsiniz. AMIGA'nın temel tasarımı çok gelişmiş sesler üretebilen devrelere sahiptir ve piyasadaki müzik yazılım ve arabirimlerini değerlendirmenize olanak verir. AMIGA'nın ses sisteminin nasıl çalıştığını ve eksikliklerini anlamak, destek ürünlerini seçmenizi ve daha iyi müzik üretmenizi sağlayacaktır. Yazının ikinci bölümünde MIDI'nin nasıl AMIGA'nın ses becerisini geliştirdiğini göreceksiniz. Bunun yanısıra size AMIGA müzik pazarındaki ürünleri -sayısallaştırıcılar, sintisayzırlar, editör yazılımlar gibi- tanıtmaya çalışacağız.
AMIGA'NIN SES YETENEKLERİ VE SINIRLARI
AMIGA donanımına dört ses kanalı yerleştirilmiştir: ikisi onun sol ses çıkışına, ikisi de sağ ses çıkışına bağlıdır. Bunları bir ses amplifikasyon sistemine bağlarsanız, (CD çalıcınızı bir amfiye bağlar gibi) bilgisayarınızla stereo sesler çıkartabilirsiniz. Bu sesler AMIGA'ya sayısal ses örnekleme (sampling) aracılığıyla verilir. Bu süreçte bilgisayar her tür sesi sayısal informasyona dönüştürür -depolayabileceği bir dizi bayta. Bilgisayar depoladığı datayı bir digital-analog dönüştürücü, bir amfi ve hoparlörler aracılığıyla yeniden sese dönüştürebilir. AMIGA'nın örnekleme (sampling)
yetenekleri, ona hemen hemen örneklenebilen her sesi çıkartma yeteneğine sahip yazılım kontrollü bir enstrüman niteliğini kazandırmıştır. Neden hemen hemen diye soracak olursanız, bu soruyu yanıtlamak için biraz akustik teorisine girmemiz gerekiyor.
DALGAYI YAKALAMAK
Fiziksel olarak, sesler titreşen bir nesne -bir gitar teli, bir hoparlör diyaframı- tarafından bir alan içinde (genellikle hava) yaratılan dalgalardır. Kulaklarımız bu dalgaları ses olarak yorumlar. Ses dalgalarını daha iyi kavramak için suya bir çakıl taşı attığınızı düşünün. Bunun oluşturduğu küçük dalgacıklar ses dalgalarına çok benzerler. Bu dalgalar ses için iyi bir imge olarak kullanılabilirler: genlik (amplitude) ve frekansın anlaşılmasında. Eğer havuzdaki bir dalga halkasının en üst noktasından yanındaki dalga çukurunun dibine kadar olan uzaklığı ölçecek olursanız, dalganın genliğini bulursunuz. Bir ses dalgasının genliğinin saptanması, size o sesin şiddetini verecektir. Şimdi havuza geri dönün ve bir dalganın doruğu ile öbürünün doruğu arasındaki uzaklıktan oluşan tam bir dalga çevriminin (cycle) bir yerden geçmesi için gereken süreyi ölçün. Bu size dalganın frekansını verecektir. Ses dalgalarında, frekansın yerini ses perdesi (pitch) alır. Frekans arttıkça duyduğunuz sesin perdesi de
Tim Tully yüksek olacaktır. Bir dalganın frekansı genellikle kiloHertz olarak ölçülür. Bir kHz'de titreşen bir dalga, saniyede bin dalga çevrimi tamamlıyor demektir. Ses dalgalarının biçimi de önemli bir yönleridir, çünkü dalganın biçimi sesin tonunu, tınısını belirler. Şekil 1'de iki basit dalga biçimini -kare biçimi dalga ve testere dişi biçimi dalga ve bir karmaşık dalga biçimini görüyoruz. Bu dalgaları bir amplifikasyon sistemi ve hoparlörden geçirecek olursak, kare dalga klarnete benzeyen tazan, karmaşık dalga da bir piyano notası gibi ses çıkarırdı. (Çünkü zaten örneklenmiş bir piyano notasıdır) ses dalgaları analog olgulardır- kesintisiz bir değişme halinde olurlar. Titreşen nesne havayı tekrar tekrar sıkıştırıp bırakarak dalgayı yaratır. Oysa AMIGA digital (sayısal) bir araçtır. Yalnızca ayrı ayrı sıfırları ve birleri anlar. Bir sesi kaydedebilmek için, onu sayısal bir olgu olarak görebilmesi gerekir. Bu sorunu çözmek için analog-digital dönüştürücüsü diye bir araç geliştirilmiştir. Bu araç bir ses dalgasını dinler, genliğini kaydeder -saniyede binlerce kere- ve bu ölçümleri bilgisayara tek tek digital sayılar olarak yollar. Bunlar depolanıp orijinal sesi çıkarmak üzere yeniden çalınırlar. Şekil 2'de bir dönüştürücünün basit bir sinüs dalgasındaki değişik noktaları nasıl örneklediğini görmektesiniz. Bir kere ses örneklendikten sonra, AMIGA ses datalarını standart bir dosya formatında depolar. Form 8SVX IFF'nin bir parçasıdır. Bunun iyi tarafı, herkesin yazılım tasarlarken uyabileceği bir standardın bulunmasıdır. Kötü tarafı ise, bu formatın örneklemeleri düzenlerken katı ve her zaman o kadar da müzikal olmayan sınırlamalar getirmesidir. Mimetics Corp. firması kendi ürettiği Sound-Scape serilerinde kullanılmak üzere kendi sample formatlarını hazırlamıştır. Bu AMIGA örneklemesinin esnekliğini artırmakla birlikte, diğer üreticiler arasında yaygınlık kazanamamıştır.
Şekil 1: Bir kare dalga, testere dişi dalga ve örneklenmiş piyano notasının dalga
Şekil 2: Basit sinüs dalgası, solda düşük oranda, sağda yüksek oranda örnekleme sonuçlarını görüyorsunuz.
AMIGA SES ÖRNEKLEYİCİLERİ
Ses örnekleyicileri (sayısallaştırıcılar) kendi ürettiğiniz sesleri AMIGA'ya verip çeşitli biçimlerde düzenlemenize ve yeniden çalmanıza olanak sağlamaktadır. Bunlar genellikle AMIGA'nın paralel portuna takılan bir dönüştürücü ve sample düzenleme yazılımlarından oluşmaktadır. İki iyi örnek, Datel Utilities tarafından üretilen Pro Ampler Studio ve SunRize Industries tarafından üretilen PerfectSound'dur. İkisi de standart IFF formatı kullanır. PerfectSound 25kHz'lik bir tempoda stereo sesleri sayısallaştırabilir. Datel'in bir mikrofon pre-amfisi içeren dönüştürücüsü üç mono girişinden birini kullanarak, stereo kanal işini yazılımlara bırakır ve sayısallaştırma hızını AMIGA'nın maksimum direkt bellek ulaşım hızı olan 28,867 kHz'lik bir tempoda götürebilir. Datel'in sayısallaştırma yazılımının ana gücü onun döngü (loop) özelliğidir. (Bellek tasarrufu için bir örneğin son bölümü tekrar tekrar çalınır devam eden bir ses etkisi yaratmak üzere. Bir örneklemede döngüye nereden başlanıp bitirileceğini saptayabilmek, sabır, yetenek ve iyi düzenleme yazılımları gerektiren bir uğraştır.) Diğer yandan, PerfectSound sesleri transpoze etmek ve onları değişik perdelerde düzenleyerek enstrümanlar oluşturmakta başarılıdır. İki program da bir sesi sayısallaştırmanıza, istemediğiniz kısımları çıkartmanıza ve daha sonra playback için depolamanıza olanak tanır. SunRize Industries başka bir ses düzenleme programı da üretmiş. StudioMagic daha gelişmiş bir düzenleme kapasitesine sahip ve MIDI bağlantılı bir sintisayzırın klavyesiyle IFF örnekleri çalmanızı sağlıyor. Applied Visions şirketi tarafından üretilen FutureSound sayısallaştırma tempolarını değiştirebilmenize izin veren ve ses dalgalarının grafiğini çıkartan iyi düzenleme yazılımlarına sahip bir sayısallaştırıcı programdır. Aegis'in AudioMaster II programında dönüştürücü değil, yalnızca düzenleme yazılımı bulunmaktadır ama başka sayısallaştırıcılar ile birlikte kullanılabilir ve hazır dosyaları yükleyebilir. AudioMaster II daha geniş örnekler için AMIGA kapasite arttırma RAM'ini kullanabilir ve daha hızlı sayısallaştırmaya olanak sağlar. Karmaşık örnek düzenlemelerine de olanak sağlar. Ama en cazip özelliği bir sesi perdesini değiştirmeden yeniden örnekleme yeteneğidir. Bu bellekten önemli ölçüde tasarruf sağlayan bir özelliktir. AMIGA dış dünyanın seslerini sayısallaştırmanın yanı sıra, IFF SMUS format dosyalarında suni sesler depolayabilir ve bu sesleri üretebilir. IFF sesleri yaratmak konusunda çok başarılı olan bir program The Other Guys şirketi tarafından üretilen Synthia programıdır. Ancak çok pahalı, profesyonel sintisayzırlarda bulunması mümkün olan özelliklere sahiptir. Sentez için standart toplama ve çıkartma yöntemleri kullanmanın yanı sıra, değişik tınılar ve efektler elde etmek için daha karmaşık yöntemler de kullanır. Synthia'yı kullanmayı öğrenmek ses sentezi, sinyal işlemleri, akustik ve AMIGA'nın bu konulardaki rolü üzerine bir kursa devam etmek gibi geliyor. Ama daha da önemlisi, bir kere programı kavradıktan sonra başka AMIGA müzik programlarında da kullanabileceğiniz geniş bir IFF-format enstrüman spektrumuna sahip olacak olmanız.
GRAMMY ÖDÜLÜNÜ KAZANAMAZ
AMIGA'nın örnekleme yetenekleri diğer kişisel bilgisayarlara göre çok fazla olmakla birlikte, sınırlıdır. Pek çok müzik programı AMIGA örneklemelerini hem basit enstrümanlar hem de ses ve konuşma efektleri için kullanmakla birlikte, ciddi müziksel uygulamalar donanım etkeni nedeniyle sınırlanmaktadır. Örneğin sesi örneklemek için kullanılan bit yolunun büyüklüğünü düşünün. RAM'da depolanan her örnek, ses dalgasının o anki genliğinin (amplitude) bir ölçüsüdür. Tek bir örnekte büyük sayıları (yüksek genlik) kaydedebilecek kadar bit yoksa, en yüksek ve düşük çalınabilir genlik arasındaki uzaklık azalacak ve playback sırasında seste bozulmaya (distortion) yol açacaktır. AMIGA 8 bitlik formatıyla, oldukça dar bir dinamik menzil (range) içinde biraz gıcırtılı sesler üretir. Şekil 3'te bu olgu gösterilmektedir. Örnekleme hızı da dikkate alınması gereken diğer bir olgudur. Dönüştürücü saniyede ne kadar çok örnek alırsa, sesi o kadar aslına yakın biçimde kaydedecektir. Şekil 2'de düşük hız ve yüksek hızda örneklenen ses dalgaları arasındaki farkı göstermiştir. Şekil 4'te de şekil 3'teki örnekler çalındığında ortaya çıkan dalgalar gösterilmektedir. Yüksek bir örnekleme hızında kaydedilen ses dalgası daha yüksek bir çözünürlüğe sahiptir ve bu nedenle daha sadık olarak kaydedilebilir.
Datel'in Sample Editör programı ses dalgasını mouse ile düzenlemenizi sağlıyor.
Audio Master II dalga formunu düzenlemek için çeşitli seçenekler sunuyor.
Bir müzik aracının çaldığı nota gibi belli bir frekansı olan bir ses bile kendi perdesi üzerinde belli frekanslara sahiptir. Akustiğe göre, bir ses örneklendiği zaman örnekleme hızının yarısından daha yüksek olan frekanslar çirkin sesler çıkaracaktır. Bu olguya “aliasing” denir. AMIGA'nın maksimum örnekleme hızı 28,267kHz civarındadır ve örnekleyebildiği en yüksek ses frekansı 14kHz ile sınırlıdır. Bu çok kötü değil ama compact disc alanındaki örnekleyicilerin 44.1 kHz'lik temposundan da çok geride. Aynı zamanda, düşük örnekleme hızının etkilerini gidermek üzere düşük frekansları bırakan bir filtreye sahiptir. Bu şekle ancak 4500 hertz'den düşük frekanslarda tam ses output alınır. Daha üst frekanslarda ses azalır ve 7kHz üstündeki frekanslar tamamen kaybolur. (Büyükler kadar, çocuklar da 20 kHz'e kadar olan frekansları duyabilirler.) Filtre ayrı örnekleme frekansları, çıkarmak istediğiniz en yüksek frekansla karıştığı zaman ortaya çıkan “aliasing” distorsiyonunu önlemek üzere yerleştirilmiş. Örnekleme frekansı ile örneklenen en yüksek frekansın kombinasyonu hem frekansların toplamını hem de farkını verir. Filtre ile, eğer örnekleme frekansı üretilen en yüksek frekanstan en azından 7 kHz daha yüksekçe distorsiyon en aza indirilebilir. AMIGA 500 ve 2000'deki ses filtresinin çalışmasını önleyerek, sistemin yüksek frekanslara tepki kapasitesini, teorik maksimumu olan 14,450 Hz'e kadar çıkartabilirsiniz. Ama bu “aliasing” distorsiyonunun geçmesine de izin verir. Burada gördüğünüz gibi filtreyi kullanmak bir türlü dert, kullanmamak bir başka türlü. AMIGA'nın müzik alanındaki sınırlarının en can sıkıcısı aynı anda sadece dört nota çalabilmesi olabilir. Çünkü en ucuz sintisayzır bile sekiz nota çalabilir. Dört ses doyurucu bir enstrüman oluşturmaz.
Sonuç olarak AMIGA'nın oyunlarda gereken ses efektleri, konuşma ve benzeri sesleri çıkartmakta son derece yeterli bir araç, ama dışarıdan hiç yardım almadığı takdirde ancak basit müzik üretebilen basit bir enstrüman olduğunu söyleyebiliriz.
MIDI İMDADA KOŞUYOR
AMIGA müzisyenlerinin bildiği gibi, AMIGA basitçe eğlendirici müzik çalmanın ötesinde gücü olan bir makinedir. Bunun nedeni de MIDI: Musical Instrument Digital Interface (Müzik Enstrümanları Sayısal Arabirimi). 1983 sonlarına doğru geliştirilen MIDI 31.25 Kilobaud'da informasyon taşıyan seri bağlantılı bir arabirimdir. Basitçe söylenecek olursa, bir mikro işlemci temelli sintisayzırın bir diğerini kontrol etmesini sağlar. Böylece bir MIDI kablosuyla bağlı diğer bir klavye aynı notaları on oktavlık bir spektrumda çalarken bir klavyeyi kullanabilirsiniz. Buna ek olarak, MIDI yalnızca, hangi notaların çalınacağını değil, onların nasıl çalınacağını da iletir. Bu amaçla çeşitli kontrol düzenekleri vardır: Nota Hızı, Program Değişikliği, Kontrol Değişikliği gibi. MIDI'de 16 kanal vardır ve her biri kendi sintisayzırlarına ve örnekleyicilerine ayrı bir informasyon kümesi yollayabilir. Bu on altı ayrı performansın aynı anda gerçekleşmesi demektir. MIDI bu fonksiyonlarıyla AMIGA gibi bilgisayarların oldukça iyi kalite müzik üretebilecek ev kayıt stüdyolarının kontrol merkezi olmasını sağlamıştır.
SEQUENCER (SIRALAYICI)
Hiç kuşkusuz sıralayıcılar MIDI yazılımlarının en popüler olanlarıdır. Bunlar bir müzisyenin bir ya da daha fazla MIDI enstrümanı çalmasına olanak sağlarlar; sintisayzırlar, örnekleyiciler, ritm makineleri gibi. Aynı zamanda bilgisayarın bu performansı kaydedip aynı MIDI enstrümanlarında bilgisayarın çalıştırdığı bir otomatik piyano gibi yeniden çalmasını sağlarlar. MIDI, AMIGA sıralayıcılarının en güçlü ve güvenilir olanı Dr. T's Music Software şirketinin KCS modelidir (Keyboard Controlled Sequencer) Klavye Kontrollü Sıralayıcı. Uzun zamandır C-64 ve Atari ST'de popüler olan KCS'nin yeni AMIGA versiyonu oldukça gelişmiş bir beste aracı. KCS yüklenmiş bir AMIGA'ya bir ya da daha fazla sintisayzır ya da başka MIDI enstrümanı bağlarsınız; bu enstrümanlarla olan performansınızı kaydedecek ve istediğiniz zaman yeniden çalacaktır. Kaydedilmiş performansları farklı enstrümanlara vererek piyano, yaylılar, perküsyon ve bas da dahil olmak üzere komple bir beste oluşturabilirsiniz. Bu süreçte, sıralayıcı çaldığınız notaları gösterip onları düzenlememize fırsat verecektir. KCS birçok yönden benzersiz bir araç. Yaptığınız müziği tekrar tekrar dinleyip beğendiğiniz bölümleri bestenize dahil ederken, beğenmediklerinizi çıkartmanıza olanak tanıyor. KCS Programlama Varyasyon Editör oluşturduğunuz bir sıralamayı kopye edecek ama sonra onu değiştirecektir. Bu değiştirme işlemini
Şekil 3: Bu dalganın dinamik alanı onu alan 8-bitlik örnekleyicininkini aştı. Doruk ve vadilerin nasıl düzleştiğine dikkat edin; bu da distorsiyona neden olmaktadır.
Mimetics şirketinin Pro MIDI Studio sıralayıcısı AMIGA'nın multitasking yeteneklerini değerlendirmeye yönelik bir “müzik ortamı” olarak sunuldu. Değişik fonksiyonları olan bir dizi bağımsız modülden oluşuyor. Bir otomatik piyano notaları çaldıkça gösterirken bir sıralayıcı dış MIDI enstrümanlarını sıralamak için MIDI datasını kaydedecek ve çalacaktır. SoundScape bir dizi başka programla dosya alışverişinde bulunabilir. Bunlar arasında Intelligent Music şirketinin M ve Electronic Arts şirketinin Deluxe Music Construction Set programları da bulunmaktadır. SoundScape oldukça iyi olmakla birlikte, daha sonra gelen sıralayıcıların gölgesinde kalmıştır. Programın modüler yaklaşımı ona video için ses ve müzik üretimi konusunda potansiyel sağlamıştır ve geleceği de bu yönde yatmaktadır. Aslında bir sıralayıcı olmakla birlikte, Aegis'in Sonix programı hem sıralayıcı, hem örnekleyici hem de sintisayzır fonksiyonlarını bünyesinde toplayan bir joker programıdır. Sintisayzırların sesleri oluşturmak için kullandığı tek çevrimlik basit dalga biçimlerini uyartıp düzenleyebilir, bunları AMIGA'nın SMUS dosya formatında depolayabilir ve onları “enstrüman” olarak kullanmak üzere sesleri yükleyebilir ve hem örneklemeleri hem de SMUS enstrümanlarını bir beste oluşturmak üzere sıralayabilirsiniz. AMIGA sesleri yeterli olmazsa, Sonix MIDI enstrümanlarından sekiz track kaydedip çalabilir ve başka işlemler yapabilir. Son zamanlarda piyasaya son derece kaliteli yeni MIDI sıralayıcıları çıktı. Örneğin Dynamic Studio'nun yeni versiyonu, orijinalinin bir sıralayıcı ile davul (ritm) makinesini bütünleştirme fikrini daha da geliştiriyor. MicroIllusions tarafından üretilen Music-X çok iyi düzenleme olanakları sunan ama oldukça pahalı bir yeni ürün.
Şekil 4: Düşük örnekleme temposunun (sol) ve yüksek temponun (sağ) sonuçları.
SON NOTLAR
İncelediğimiz kategorilerin dışındaki birkaç programın incelenmesi de gerekiyor. Intelligent Music şirketinin bir “algoritmik beste aracı” olarak nitelenen M programı bestecilere birçok kolaylıklar sağlayabilecek bir program. AMIGA'nın çaldığınız melodinin sınırsız varyasyonunu türetmesini sağlayabiliyor. Bütün bunlara ek olarak müziğinizi bestelediğinizde elinizde yazılı notalar olmasını isteyebilirsiniz. (Yoksa orkestralar bu müziği çalmayı nasıl başaracaklar?) Electronic Arts şirketi tarafından üretilen “Deluxe Music Construction Set” ve Dr. T's Music Software tarafından üretilen “The Copyist Professional” piyasada bulunan en önemli nota yazma programları. İkisi de gayet güzel görünen notalar yazabiliyorlar. AMIGA'nın ses yeteneklerini ve MIDI'nin onları artırma kapasitesini kavramak ve piyasadaki AMIGA müzik yazılım ve araçlarıyla biraz haşır neşir olmak AMIGA ile güzel müzikler üretebilmeniz için yeterlidir. Hadi iş başına! 13
C64 için Püf Noktaları
YILANLAR CANLANIN na dönüştürmeniz bile mümkün.
C-128'in 40 sütunluk modda çizgi çizme komutlarını denerken, kıvrımlı ve kıvranan bir dizi çizgi yaratabilirsiniz. Bunları biraz daha geliştirerek canlı bir yıla-
Yılanlar Canlanın programı C-128 oyunlarında çeşitli uygulamalar için potansiyele sahip. Bir sprite olmadığı için sprite komutlarından bağımsız olarak işleyebilir. Programla oynayarak yılanda değişiklikler yapabilirsiniz.
PROGRAM ADI © YILANLAR CANLANIN
REM YILANLAR CANLANIN060010ORAPHIC 2.KB.YBXB>R OR XB<L OR YET ORYB>8 THEN 4060830 THEN
60640 THEN000350 IF 0>366 THEN
00060
60070 1
60080 ORAN TO
00080 ORAN TO XB.YB
6011600136 LOOP<ı4s>
<1086>
<018>
<136>
<255>
<013>
<178>
<043>C-64 TUŞ CLICK SESLERİ
Bu program ile programlarınızı biraz daha renkli hale getirebilirsiniz. Bu programı çalıştırdıktan sonra, herhangi bir tuşa basarak monitörünüzden bir click sesi alabilirsiniz. Her tuşa basılışta yalnızca bir tek click sesi çıkması için bir bağlama rutini de eklenmiştir.
cısı>
<013>
©0030 PRİNT “KEY CLİCKER 49152 <148)>
41.20.3.169.182.100040 DATA 120.16:41.21.3,88.1
00050 DATA 252.3.
<ces2>234.174.187141.252.3.786 <193>.0.224
©0070 DATA 49.224.169.15,141.24.212.160.0.200.192.255.208.251.169.0.141.24 <230>
00080 DATA 212.96.168 <133)SPİRAL EKRAN TEMİZLEYİCİSİ
Bu interrupt-güdümlü C-64 ekranı temizleme yardımcısı bellekte siz ona ihtiyaç duyana kadar kalabiliyor. Ondan sonra onu çalıştırmak için SYS 49152'yi program modunda ya da direkt modda yazmanız yeterli olabiliyor. C-64 metin ekranı bundan sonra spiral bir dalgalanma hareketiyle temizleniyor. Program yeniden yerleştirilmeye uygun, bu nedenle onu başka makine dili yardımcılarıyla kullanabilirsiniz.
PROGRAM ADI 1 SPİRAL EKRAN TEM.
©0000 REM SPİRAL EKRAN TEMİZLEYİCİSİ
60010 PRİNT RELOC
ATABLE
FOR TO
©0030 IF THEN PRİNT “DATA HATAS
1*18TOP
60040 FOR Tsi TO <R
VSORE >"
©0030 PRİNT 49152 TO
CLEAR SCREEN,
©0060 FOR Tel TO 2261PRİNT *<RVSON) <R
<143>
.142.61.3.162.0.142.60.“00100 DATA 202.208.240.172.61,3.169.32.1
43.251.172.60.3.145.251.198.2.16.21a
©0116 DATA .808 .204,160.38,173.62
133.253,173.63
DATA 253
3.133.)
00130 DATA
103.621 <004>
08140 DATA 62.3.56.1' *233,40.141.6
<200>
00150 DATA 162.255.202©0160 DATA 200.159.96C-128 İÇİN HIZLI DOSYA DİZİSİ OKUYUCUSU
Bu program bir makine dili rutini kullanarak, bir diskteki bir dosyanın okunmasını ve ekranda gösterilmesini sağlıyor. Ekranı noscroll (akışı durdur) tuşuyla herhangi bir noktada dondurabilir ve run-stop tuşuyla programı durdurabilirsiniz. Program burada yazıldığı gibi, satırlar yeniden numaralandırılmadan ya da sentaksta değişiklik yapılmadan yazılmalı ve her kullanışında diskten yeniden yüklenip run edilmelidir.
PROGRAM ADI * HIZLI DOSYA OKUYUCUSU
REM HIZLI DOSYA DİZİSİ OKUYUCUSU
00001 JASI INPU
TÖORİVE <168>
IF AND AND DCİB THEN
ÖPEN ASTELSETEND cısa>
60003 FOR TO 7188:READNEXT CHRSC14)18YS 7176 <233>
60004 DCLEARECD)
00005 DATA 162.2.32.190.255.32.207.255.32
DATA 225.255.240.4.163.144.240.241.
76.231.255BİR HIZLI OKUYUCU DAHA
Birbirini izleyen dosyaları okumak için hem C-64 hem de C-128 modlarında işleyen bir program daha sunuyoruz. Özellikle kelime işlemcisi dosyalarını tanımakta yararlı olacak bir program.
PROGRAM ADI: HIZLI OKUYUCU
80 REM HIZLI OKUYUCU
© İNPUT “ENTER <cesa>
©0020 OPEN
00030 GET ASILIR THE
N 238
00040 CLOSE 2