Sayfa 23

Enterlin

&

Koni alt kenarı

Koni üst kenarı bilmesi için, çizgisel olarak eşit değil, tüm yüzeye bakıldığında eşit aralıklı olması gerekir.

Resim 3. Enterlin, bir satırın koni alt kenarıyla bir alttaki satırın koni üst kenarı arasındaki aralıktır. Temel çizgi, belirler.

YÜZEYİN ESTETİĞİ

Tipografide sayfanın basılı ve basılı olmayan kısımlarının birbirine oranı daha çok önemli rol oynar. Çoğu yayınlar karşılıklı çift sayfalar içerir. Sayfayı hazırlayan kişinin sanatı, her iki basılı sayfayı hem birbirinden ayrı, aynı anda da bir bütün olarak gösterebilmekte yatar. Bu görevi büyük ölçüde sayfaların boş kenarları yerine getirir. Her iki sayfanın iç kenarları sayfaları birbirinden ayırırken, dış kenarları da bunları biraraya getirir. Bu nedenle iç kenarların dış kenarlara oranla daha dar olması gerekir. Tek bir bütünlük arzetmesi gereken bir afişte ise, farklı düzenleme kuralları geçerlidir. Bir sayfada alt ve üst kenarlardan eşit uzaklıkta yerleştirilmiş tek bir satır varsa, insan gözü bunu sayfanın ortasında değil biraz daha aşağıdaymış gibi algılar. Bu olgudan yola çıkarak, alt taraftaki boşluğun üsttekine oranla daha büyük olması kuralı türetilmiştir. Sayfa yüksekliği, sayfa genişliği, metin ve kenar alanlarının optimal olarak belirlenmesi amacıyla matbaacılık tarihi boyunca bir dizi matematik model geliştirilmiştir. Günümüzde hâlâ geçerli olan en eski kurallardan biri, sayfa oranlarının 2:3 olmasını öneren “altın kesim” kuralıdır.

BİR SÜTUNA İKİ ALFABE Çoğu durumda bir satır sayfanın tüm genişliğini kaplamaz. Sayfa dikey sütunlara ayrılır. Tipografide geçerli olan bir kurala göre, sütun genişliğinin hiçbir zaman 26'şar harflik iki alfabeden uzun olmaması gerekir. Bu da azami 52 harf eder. Bu kural, okuyucunun bir satırın sonuna geldiğinde, bir sonraki satırın başını bulmasını kolaylaştırmayı amaçlar. Baştan ve sondan bloklanmış yazılarda, sütunun çok dar olmamasına dikkat edilmelidir. Çünkü bölünmesi zor olan çok uzun sözcükler kullanıldığında göze hoş gelmeyen boşluklar doğabilir. Resim ve şekillerin genişlikleri, sütun genişliğinin katları kadar olmalıdır. Bu, dengeli bir görüntü sağlar. Bu nedenle iyi bir DTP programının, örneğin AMIGA'da üretilen IFF grafiklerinin boyutlarını değiştirebilmesi gerekir. Paragraflar da yazının okunmasını kolaylaştıran öğelerdir. Bunu sağlamak için paragrafın ilk satırı kullanılan yazı büyüklüğü kadar içeri çekilir. Buna girinti adı verilir. 12 puntoluk bir yazıda girinti de 12 punto olur (12*0,376 mm. = 4,512 mm.). Daha büyük bir paragraf aralığının seçilmesi, metnin paragraflara bölünmüş görüntü vermesinin daha da güçlenmesini sağlar. Sayfanın bilinçli bir şekilde, metin, çizimler ve beyaz alan arasında bölünmesiyle, farklı efektler yaratılabilir. Sayfa canlı, sakin, havalı ya da tıklım tıklım olabilir. Burada da geçerli olan, yayınla hangi etkinin yaratılmak istendiğidir. Tipografide mutlak kuralların olmaması, yayınların görsel olarak biçimlendirilmesinin basit olduğu anlamına gelmez. Baskı biçimleri ve bununla bağlı olarak yaratılan etkiler o kadar çeşitli ve birbirinden öyle küçük nüanslarla ayrılabiliyorlar ki, biçimsel (tipografik) olanakların yaratılabilmesi bir sürü bilgi ve uzun deneyimler gerektiriyor. Böylece yüzyıllar süresince deneyimlere ve insanın en uygun oranlara erişme özlemine bağlı olarak tipografinin kuralları oluştu. Eğer müzikle yakından uğraşıyorsanız, bir müzik enstrümanını layıkıyla çalabilmenin ne uzun çabalara ve egzersizlere mal olduğunu bilirsiniz. Aynı şekilde enstrümanın da öğrenilmesi ve bu enstrümana hakim olunabilmesi, büyük çaba ve deneyim gerektiriyor. Buna ek olarak hangi yazı türlerinin birbiriyle uyum sağladığını, hangilerinin ise uyumsuz olduğunu bilmek ve armoniyi öğrenmek de gerekiyor. Bunu sağlamak için bir kursa devam etmek ya da bu konuda yazılmış kitapları dikkatlice okumak yeterli olabilir. Masa Üstü Yayıncılık konusuyla uğraşırken tipografiye yeterince zaman ayırmanız gerekir. Tipografi konusunda ne kadar çok bilgiye sahip olursanız, sayfaları oluştururken o denli zevkle çalışırsınız. Ayrıca bastığınız sayfaların görünümleri de o denli profesyonelce bir hal alır.

Yazı konisi

Üst uzunluk

Orta uzunluk

Genişlik

Temel çizgi

Resim 4. Üst, orta ve alt uzunluklar, bir yazı türünün yazı konisini belirlerler.

AVA Te TO ij Kesmesiz harf grupları

AVA Te TO ij

Otomatik kesmeli harf grupları

AVA Te TO ij Manuel kesmeli harf grupları

Resim 5. Kesme, harfler arasındaki beyaz alanları ayarlar. DTP, bu işlemi otomatik

ya da manuel olarak yapabilir.