Sayfa 22

HARFLERİN ÖLÇÜLMESİ

Type ya da Letter olarak adlandırılan her bir harf, şu şekilde ölçülür:

Yazı konisi ya da yazı derecesi (punto), harfin yüksekliğini verir. Bu ölçü bir büyük harfin konisinin üst noktasında bir küçük harfin konisinin alt noktasına kadar alınır. Bu ölçü örneğin 10 punto tutuyorsa, 10 puntoluk bir yazı ya da 10 puntoluk bir yazı derecesi sözkonusudur. Kahnhk (ya da koyuluk) harfin genişliğiyle bağlantılıdır. Çok küçük ya da çok büyük yazılar, yani 8 puntonun altı ve 14 puntonun üstü, akan metinlerde, diğer bir deyişle kendine özgü bir bilgi içeriğine sahip metinlerde kullanılmamalıdır. Birçok amaç için en uygun yazı büyüklüğünün 12 punto olduğu uzun deneyimler sonucunda saptanmıştır. İki ya da daha fazla yazı türünün kullanılması, metnin şekillendirilmesini büyük ölçüde etkiler. 19. yüzyılin yaygın modası olan, bir metinde on ya da daha fazla yazıyı kaynaştırikinci yazı türü kullanılması yeterlidir. Aynı durum italik, altı çizili ve dişi yazılar içinde geçerlidir. ilke şudur: Az, daha çoktur. Tek tek harf ve karakterlerin oranları ve yazı türlerinin bileşiminin yanı sıra bu öğelerin kâğıt üzerinde yerleşimi de büyük önem taşır. Aynı metnin etrafında çok az (sıkışık) ya da çok fazla boşluk bırakılması (kaybolmuş gibi) çok farklı görsel etki yaratır. Aynı durum satır aralığının seçilmesi ya da yazının bloklanmış mı yoksa yanlarda serbest mi olacağının belirlenmesinde de geçerlidir. İki satır arasında bulunan punto uzaklığı, tipograflar tarafından aralık ya da anterlin olarak adlandırılır (Resim 3). Bu aralık da yazı büyüklüğüyle adlandırılır. 11 puntoda 10 puntoluk aralıktan bahsedildiğinde, koninin alt kenarıyla bir sonraki satırdaki koninin üst kenarı arasında ma, pek uygun değildir. İki ya da üç yazı türü yeterlidir. En sık kullanılan yazı türleri Times ve Helvetica'dır. Times, gazeteler, dergiler, broşürler ve diğer birçok kullanımlar için evrensel düzeyde kabul görmektedir. Bu yazı türü 1931 yılında London Times için yaratılmıştır. Orta uzunluğunun fazla olması ve güçlü kontrastı sayesinde, özellikle uzun metinlerde okumayı çok kolaylaştırmaktadır. Helvetica ise serifsiz bir yazı türüdür. Serif, harflerin ana çizgilerinin bitişlerindeki yatak, dikey ya da eğik küçük kısımlardır (Resim 2). Serifsiz yazılar seriflilere oranla daha çok bilimsel hissi verirler. Times ise daha çok klasik bir güvenilirlik hissi verir. Egzotik yazı türlerinin kullanımını da pek abartmamak gerekir. Çoğu durumda ana metin (basın-yayın jargonunda bodycopy olarak adlandırılır) için bir yazı türü ve gerekirse ara başlıklar, resim altları vb. için bir

Times Roman serifli bir yazı türüdür

Helvetica serifsiz bir yazı türüdür

Resim 2. En sık iki yazı türü, serifli Times ve serifsiz Helvetica'dır.

(Resim 4) 1 punto olduğu anlaşılır. Pratik bir kural olarak dizgiciler, yazı büyüklüğünün yüzde yirmisini aralık olarak kabul ederler. Aralığın daha dar olması metnin okunmasını zorlaştırır, “masif” hale getirir ve hazmedilemez hissi vermesine neden olur. Aralığın normalden fazla olması ise, okurda, yazıda yetersiz ya da zayıf bilgi verilmekte olduğu izlenimi yaratır. Bir satırın yazı çizgisi ya da temel çizgisi ile bir sonrakinin yazı çizgisi arasındaki dikey aralık satır aralığı olarak adlandırılır. Estetik nedenlerle harflerin birbirlerine yaklaştırılması, İngilizce olarak Kerning olarak adlandırılmış. Tüm harfler aynı aralıkla yerleştirildiği takdirde, A, V, T, L, Y gibi harflerle oluşan kombinezonlarda çok fazla beyaz boşluklar oluşur (Resim 5). Bu durum metnin okunaklılığını olumsuz yönde etkiler. Harf aralıklarının eşit ve ritmik olarak hoş ola-