X-CAD

• Grafik ve çizim

X-CAD programı sayesinde AMIGA'da profesyonel Bilgisayar Destekli Tasarım

yapan bilgisayarlar arasına katıldı.

zu. X-CAD, son derece ayrıntılı, fakat biraz gayrı sistematik hazırlanmış bu kılavuzla birlikte satılıyor. Kitap, programı öğretmekten ziyade bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor, ki bu tür programlarda bu nitelik oldukça önemli. Her komuta, doğru yazılışının ve varsa ön ya da arka işaretinin verildiği, en az bir sayfa ayrılmış. Çizimlerde, bir komutun tüm resim ya da seçilmiş noktalar üzerinde nasıl bir etkisi olduğu açıkça anlaşılabiliyor. Ayrıca kullanımla ilgili her tereddüdü kesinlikle ortadan kaldırmak üzere, her komutun işlevi net bir şekilde açıklanmış. Aslında kitap, bir giriş ve bir detaylı anlatım bölümüne ayrılmış olmasına rağmen, her iki bölüm arasında -komutların son derece detaylı tanımlarına kadar- hemen hiçbir fark gözlenemiyor. Herhalde burada biraz el kitabı süslemesi daha iyi giderdi; ama belki diğer dillerdeki baskılarda bu durum değişir. Kullanıcı açısından bir diğer dezavantaj ise, kilit olarak kullanılmış olan dangılın varlığı. Aslında programın ambalajında, çalıştırmak için dangıla gerek olmadığı belirtiliyor olmasına rağmen, içinden böyle bir alet çıkıyor. “No-Dongle-Option”, programın detaylı bir demosuyla kısıtlı. Eğer dangılı takmazsanız, program boot ederken bu demo kendiliğinden çalışmaya başlıyor. Programın bu konuda haklı olduğu söylenebilir, çünkü AMIGA'nızda dangılın takılı olmasıyla doğan multitasking kısıtlanması, yani aynı sırada bir başka programın çalıştırılamaması, pek bir önem taşımıyor. Zaten X-CAD çok fazla bellek gerektiriyor ve bu program kullanılırken başka bir programa pek gerek olmuyor. X-CAD'in karmaşıklık düzeyi, onu donanım açısından zorunlu asgari talepleri olan programlar kategorisine yükseltiyor. 1.5 MByte belleğin altında yeteneklerinin pek azı kullanılabilen programın tümüyle kullanılabilmesi en az 2.5 MByte bellekte mümkün. Mutlaka gerekli olan ikinci disket sürücü yerine bir hard disk kullanılması çok daha yararlı. Çünkü hard diskin varlığı, ara yükleme işlemlerini hissedilir derecede hızlandırıyor. Son olarak da, tüm AMIGA kullanıcılarının yakından tanıdığı titreme sorununu ortadan kaldıracak uzun süre ışımalı bir monitör gerekli. Çünkü X-CAD, yalnızca interlace modunda çalışıyor (Resim 1). Tabii, çizimlerin çıkışının alınabilmesi için, bir plotter ya da iyi bir yazıcı gerekli. Plotter, DIN A0'a kadar herhangi bir büyüklükte olabilir, bir ya da birden çok kalemli olabilir, diğer bir deyişle olabilecek tüm alternatifler X-CAD tarafından beslenebilir. X-CAD'le sürdürülecek uzun süreli bir çalışmada, daha kolay çalışabilecek bir giriş gerecine gerek duyulabilir. Bu iş için bir grafik tablet ya da ışıklı kalem uygun olabilir. Kullanıcı, X-CAD'deki tüm menüler değiştirilebildiğinden ya da yeniden oluşturulabildiğinden, bu konuda herhangi bir ürün konusunda sınırlama yok. İleride bu konuya yeniden değineceğiz. X-CAD, iki disket halinde satılıyor. Bu disketleri daha sonra yardımcı dosyaları kullanarak bir hard diske aktarmak ve oradan çalıştırmak mümkün. Bu sayede hem ana programın yükleme süresi kısalıyor, hem de çalışma sırasındaki hız artıyor. Çünkü zaman zaman kullanılan alt komutlar ve rutinler belleğe daha hızlı aktarılabiliyor. X-CAD'in yüklenmesinden sonra, program kendini bir PAL ekranıyla

COMMODORE sunuyor. Ekranın üst tarafındaki beşte birlik kısımda, bir sürü fiille dolu detaylı bir menü sergileniyor. Altta kalan kısım ise bir metin penceresi. İlk satırında çizime ilişkin, format, birimler, bellek kullanım miktarı, güncel çizim düzeyi gibi veriler bulunuyor. Ekranın büyük bir bölümünü ise kesik çizgili kenarlarla sınırlanmış olan çizim penceresi kaplıyor. Ekranın sağ yanındaki iki büyük “şalter”le, bu pencere öne alınabiliyor ya da Workbench'e dönülebiliyor. Mutlaka ilk dikkat çeken özellik, üst kenardaki fiiller oluyor. Bu nedenle onları daha yakından incelememiz gerekiyor. Bu inceleme sırasında ve

X-CAD, vektörlerle çalışıyor. 62

Zi

ih

SAK

Bi

X-CAD'in menü yönetimli değil, komut yönetimli bir program olduğunu ve menülerin yalnızca belirteç olarak işe yaradığını görüyoruz. Bu durum özellikle yeni başlayanların karşı karşıya kaldıkları çok sayıda komutun varlığından kaynaklanıyor. X-CAD komutları, normal konuşma diline olabildiğince uydurulmuş ve bir fiil, bir ad ve gerektiği kadar sayıda “modifier”'den (tamamlayıcı kelime) oluşuyorlar. Örneğin “draw” (çiz) fiilini seçtiğinizde, ilk menü kayboluyor ve bir yenisi geliyor. Bu menüde “Circle” (çember), “Line” (doğru), “Rectangle” (dikdörtgen) ya da “Arc” (yay) gibi farklı objeler arasından istediğinizi seçebiliyorsunuz. Bu seçimden sonra üçüncü ve son menü ekrana geliyor. Bu menüde komut için gerekli koordinatlar veriliyor. Seçtiğiniz koordinatlar hesaplanabiliyor ya da kliklenebiliyor. Objeleri mutlak olarak ya da diğerlerine göre konumlandırabilirsiniz. Bir komut, bir çizimi otomatik olarak farklı ölçülerde değiştirilmiş koordinatlara yerleştirebilir ya da belirli kesişme noktalarına, kenar çizgilerine ya da daraltılmış bir kareli çizim “kâğıdı”na konumlandırabilir.

DAHA ÇOK NOKTA TİTREMELİ İlk örnek olarak, bir çember kesitinin ya da yayın çizilmesini ele alalım. Bu kadar basit bir iş bile X-

CAD'le farklı yollardan yapılabiliyor. En basit yol olarak üç nokta alıp, bunlardan geçen bir yay çizdirebilirsiniz. Orta noktasını ve başlangıç ya da bitiş açısını da verebilirsiniz. Yarıçapın ve açının (mutlak ya da göreli) verilmesi de X-CAD açısından bir sorun değil. Bir obje için gerekli bir ölçü, karşılık gelen pencerede kliklenerek ya da elle verilebilir. Bu sırada dikkat edilmesi gereken, bir ya da birden fazla objenin merkez, başlangıç ya da bitiş noktası, kesişme vb. belirli noktalarına dayanak sağlanmasıdır. Bu son menüdeki olanaklar, adeta sınırsız gibi görünüyor. İlk zamanlarda insan sürekli yeni varyasyonlar keşfediyor ve buna daha evvelki bir çizimde kullanmış olsa bir sürü işten tasarruf etmiş olacağını görüyor. Böylece dik açılı çizgilerin çizilmesi, teğetlerin ya da paralellerin çizilmesi kadar basit oluyor. Bu aşamada güzel bir örnek olarak, resim kâğıdına daha sonra ağaç olarak boyanacak daireler çizilmesi verilebilir. Bunu yapmak için gerekli komut şöyle: “DRAW CIRCLE DIAMETER 10:Locxl IX 3 1Y 4 ARRAY 20”. Bu komutla kâğıdın üzerinde y yönünde dörder birim x yönünde ise üçer birim aralıklı 21 daire çizilir. “Birim”, daha önce makine tarafından verilmiş bir birim (metre, santimetre, inç, ayak vb.) olabildiği gibi, seçilen bir başka ölçek de olabilir. Düzgün çokgenlerin çizilmesi de tek bir komutla sağlanabilir. Tabii ki yukarıda verilen örnek, kavramın uzun şekli. Çoğu zaman bu tür komutları klavye aracılığıyla, “kliklenen” komutların da görüntülendiği alttaki komut ekranından girebilirsiniz. Fakat bir komutu yazarken, tüm komutun ilk kısmını mouse ya da grafik tablet aracılığıyla daha önce vermiş olsanız bile, X-CAD, istenen menü noktasının tam tanımı için kaç harf gerektiğini kontrol edecektir. Çoğunlukla bu, iki ya da üç harfle kısıtlı olabilecektir. Yani “METER” yazmak yerine “DI” yazabilirsiniz, çünkü bu noktada başlangıcı aynı olan başka hiçbir menü noktası yoktur. X-CAD'i o şekilde şekillendirdiyseniz, ekranın üst (ya da isteğe bağlı olarak alt) kenarında olası “mod”'ları içeren bir sonraki menü görüntülenecektir. Böylece tüm varyasyonlar göz önünde olacak ve hata yapma olasılığınız azalacaktır. Bu arada X-CAD, bir karenin çizilmesinde “RADIUS” (yarıçap) noktasının gösterilmesine gerek olmadığını bilecek kadar “akıllı”'dır.

KİLOMETRELERCE BÜYÜKLÜĞE KADAR

Bir çizime başlarken öncelikle istediğiniz kâğıt boyutlarını bildirmelisiniz. Bu boyutlar, daha önceden program içinde bulunan standart ISO ya da ANSI değerlerine göre de olabilir ya da sizin belirlediğiniz herhangi bir ölçüye göre verilebilir. Birim olarak tüm İngiliz ve Avrupa ölçü birimleri arasından kilometreye kadar herhangi birini seçebilirsiniz. Ayrıca farklı bir ölçek de verilebilir, böylece kullanılabilir ve yalnızca düşünülebilir noktalarda değiştirilebilir ölçümlemeler net olarak “çizilebilir”. Ama bu değer ve ölçeğin kendisi artık değiştirilemez. Özellikle kesit çizimleri açısından enteresan olan bir fonksiyon, kullanıcıya, ana pencerenin içinde -çizim kâğıdı ya da “sheet”- çizim düzleminin derinliği ya da tabakalarla hiçbir ilgisi olmayan başka pencereler açma olanağı veriyor. X-CAD'de “Viewports” olarak adlandırılan bu pencereler için yine farklı ölçekler kullanılabiliyor. Böylece programın kullanım alanlarının çeşitliliği daha da artıyor.

Kendine özgü veri türü olarak program, bir objenin taranması ya da boyanması olanaklarını da sunuyor. Bu işlemler sırasında aralık, çizgi türü, eğim vb. tüm önemli parametrelerin ve taranacak objeyle, içerdiği taranmayacak bölümlerin tam olarak verilmesi gerekiyor. Örneğin bir halkanın taranması için, önce içiçe paralel iki çember çizerek, dıştaki çemberin sınırladığı daireyi taranacak obje olarak belirtmek gerekiyor. İçteki çemberin sınırladığı daire ise istisna, yani tarama dışı alan olarak belirtiliyor. Ve ikisi arasında kalan alan istediğiniz türde ve eğimde çizgilerle taranıyor. Nesnelerin boyanmasında ise, “Hardfonts” olarak adlandırılan çizgilere karşı kesintileri ya da farklı kalınlıkları olan ve “Softfonts” olarak adlandırılan çizgiler kullanılıyor. Bunlar, istenen alanlarda yanyana getirilebilen çok renkli örnekler içeriyor. Tabii bunlar kullanıcı tarafından serbestçe değiştirilebiliyor, yüklenebiliyor ve kaydedilebiliyor. Bu metodun tek dezavantajı, bu örneklerin çıkışının bir plotter üzerinden alınamaması, ancak istenirse tarama olarak alınabilmesi. Tarama işleminde bir nesnenin asıl obje olarak tanımlanabilmesinin avantajı ise çok açık: Kaydırma ya da silme için mouse ile tek bir klik yeterli. Diğer CAD programlarında ise tarama çizgilerinin tek tek silinmesi gerekiyor.

BİRDEN FAZLA DÜZEYDE ÇİZİM

Bu programla çizimleri isterseniz farklı tabakalar (Layer), yani üstüste konabilen ve bu şekilde tüm resmi oluşturan tek tek “kağıt”'lar üzerinde yapabilirsiniz. Ya da farklı karakter derinliklerinde oluşturabilirsiniz. Bu durumda üstte bulunan nesneler, alttakilerin üzerini kaplayacaktır. Program, farklı tabakalar ve derinliklerdeki nesneler arasında yer değişikliği yapabilmeye ve istenen tabakanın yok edilip istenen tabakanın yeniden görüntülenmesine, hatta istenen ölçekte kareli çizim tabakasının serbestçe tanımlanabilmesine olanak veren fonksiyonlara sahip. Programda eksik olan bir konfigürasyon, bir kez oluşturulmuş bir konfigürasyonun belleğe alınıp, her yeniden yüklemede kendiliğinden ekrana gelmesi. Çünkü ekstra menülerin ve Softfont'ların her program başlangıcında yüklenmesi, yükleme süresini büyük ölçüde arttırıyor. Çizimlerin çıkışlarının alınabilmesi için, X-CAD, bir sürü yazıcıdan ve plotter'dan oluşan geniş bir yelpazeyi kullanabiliyor (Resim 2). Lazer yazıcılar, örneğin HPGL-Plotter ve 9-iğneli yazıcılar için uygun sürücüler de var. Maalesef NEC P6 gibi yazıcılar ve kenar tanımlama dillerini kullanamayan eski nesil plotter'lar için kullanılabilecek sürücü yok. 24 iğneliler için bir sürücü konması, programın üreticilerinin ifadelerine göre, yakında çözülecek bir sorun.

MENÜLERİ KENDİNİZ YAPIN

Şimdi sıra X-CAD'in bir diğer enteresan özelliğinde. Daha önce de belirtmiş olduğumuz gibi, kendi tanımladığınız menüleri X-CAD'e eklemenizi sağlayan ek modüller var. Ana programla olduğu kadar kolay çalışabildiğiniz bir ekstra program, bu amaçla diskete konmuş. Bu programın yardımıyla, tümüyle grafik tablet üzerinden yönetebileceğiniz bir menü oluşturmanız mümkün. AMIGA'da X-CAD'le yapacağınız profesyonel çalışmalar, büyük CAD Workstation'larda yapılan çalışmalara oldukça yaklaşmış durumda. Son menü noktası olarak, yine büyük bir hayranlık ve şaşkınlığa neden olan zoom modu üzerinde duralım. Büyütülmesi gereken belirli bir alan seçip, RETURN tuşuna basıyorsunuz. Daha önce AMIGA'daki diğer CAD programlarıyla çalışmış olduğunuzdan, bir fincan kahve alırken ya da başka bir işinizi hallederken bekleme zamanını geçirmek üzere, makinenin başından kalkmaya niyetleniyorsunuz. Çünkü bildiğiniz gibi, özellikle karmaşık çizimlerde, ekranın yeniden düzenlenmesi oldukça uzun bir süreyi alabiliyor. Henüz ayağa kalkmak üzereyken, ekranda muazzam bir hareketlilik görünüyor ve istediğiniz büyütülmüş bölüm ekranda yerini tam olarak alıyor. Her AMIGA sahibi gibi siz de inanmaz gözlerle, çizimi yeniden bütünüyle ekrana getirip, tek bir komutla anında yok edip, zoom edilmiş görüntüyü yeniden ekrana alabiliyorsunuz (Resim 3). Çizim hızı, AMIGA'da şimdiye kadar hayal bile edilemeyecek düzeyde. Bunu sağlayan, objelerin vektör dosyalarına yerleştiriliyor olması. Fakat bunun bir dezavantajı da var: X-CAD dosyalarının klase edilen grafik verileri, kısa zamanda yüzlerce KByte'a erişiyor. Bu nedenle kayıt ortamı olarak bir hard diskin kullanılması zorunlu oluyor. İlginç ve yine alışılmamış bir zoom fonksiyonu da, ekranın köşesinde tüm çizimi kaba haliyle küçültülmüş olarak görüntülüyor. Bu ekstra pencerede, anında büyük çizim penceresine almak istediğiniz bölümü çerçeve içine alarak belirlemeniz mümkün.

HIZI SAĞLAYAN, YARDIMCI İŞLEMCİ

Bu yolla, büyük boyutlarda bir çizimin tam ve komple bir resmini oluşturmak çok kolay ve tabii elle çizmekten çok daha hızlı sonuç alınabiliyor.

68881 Aritmetik yardımcı işlemcisini destekleyen bir özel program versiyonunda, bu çizim süreci çok daha hızlı gerçekleşiyor. Bu versiyonda, bu fiyat düzeyi içindeki bilgisayarlar için kısa süre önce hayal bile edilemeyen faktörlere erişilebiliyor.

Daha önce belirttiğimiz gibi, müşterinin programı aldıktan sonra desteklenmesi çok önemli. Şu anda, bir obje veri bankası ve AutoCAD dosyalarının X-CAD'e aktarılabilmesini sağlayan bir program üzerinde çalışılıyor. Her iki programın 1988 yazında piyasaya verilmesi bekleniyor.

Her komutun her defasında disketten yüklenmesini sağlayan modüler yapısı sayesinde, X-CAD, bu tür eklere olanak veriyor. Gördüğünüz gibi, menüleri kendiniz istediğiniz gibi değiştirip, geliştirebiliyorsunuz. İngiliz üretici firma Taurus, bu tür komut modüllerinin yapısını açıklarsa, Public-Domain Software üreticileri de bu boyutlardaki bir ürünü programlarıyla desteklemek şansına kavuşacaklar.