Sayfa 19

haklar, genel yasalar ve gençliğin korunmasını konu alan yasalar tarafından sınırlandırılabilmektedir. Bu arada bir ön sansürün uygulanmasına ise izin verilmemiştir. Bunlar 5. maddenin 2. bendi ile açık seçik belirlenmiştir. Böylece, Ceza Yasası'nın 131. ve 184. maddeleri toplumsal açıdan zararlı yayınların üretimini, yayımını ve reklamını tümden yasaklamıştır. Yayınlar, kitap, videokaset olabileceği gibi, bilgisayar oyunları da olabilmektedir. Toplumsal açıdan zararlı yayınlar kategorisine şiddeti yücelten belirli yayınlar, ırkçılığı kışkırtan yayınlar ve şiddet içeren, çocuklarla ya da hayvanlarla ilintili pornografik yayınlar girmektedir. Bununla birlikte, failin cezalandırılması ancak kastın kanıtlanması durumunda mümkün olmaktadır. “Gençliğe zararlı yayınların yayımına ilişkin yasa” zararlı bilgisayar oyunlarını ya da öteki yayınları, çocuklara ve gençlere ilişkin yasakları, satış sınırlamalarını ve reklam yasaklarını belirlemektedir. Bu yasaklar pornografik ve gençliğe çok zararlı oldukları açıkça belli olan diğer yayınlarda otomatik olarak yürürlüğe girer. Başka bir deyişle, bunlar pazara üzerlerine vurulmuş “yasak” damgasıyla gelirler. Özellikle gençliği konu alan yayınlarda ise, gençliğe zararlı bir yayının yasaklanması ancak Federal Denetleme Kurulu'nun söz konusu yayını duruşmaya benzer bir prosedür sonucunda ve talep üzerine yasak listesine almasından ve bunu resmen ilan etmesinden sonra geçerli olmaktadır. Anılan yasaklara aykırı davranışlar, eğer bunların failleri (programcı, yazılım evi ya da bilgisayar gazetesi) kusurlu hareket etmişlerse, cezalandırılabilmektedir. Bir yasaklamaya karar verecek olan heyetin duruşmada bulunması gereken üyelerine kitaplar ve basılı malzemeler teslim edilmekte, böylelikle bütün üyelerin oturuma hazırlıklı gelmeleri sağlanmış olmaktadır. Bu, video filmleri ve bilgisayar oyunları söz konusu olduğunda tabii ki mümkün değildir. Bu durumda 3'lü ya da 12'li heyetin oturumda bilirkişilik yapması, başka bir deyişle video filmlerini başından sonuna izlemesi ve bilgisayar oyunlarını bizzat oynaması gerekmektedir. Bunun ne kadar zaman alacağı, her durumun özel koşullarına bağlıdır. Aynı şekilde, bir oyunun yasaklanması konusunda gençlik bakanları ya da gençlik daireleri tarafından Federal Denetleme Kurulu nezdinde talepte bulunulmasının ne kadar zaman alacağı da rastlantıya bağlı kalmaktadır. Korsan kopyaların yasak listesinde bulunup bulunmadıklarının ve niçin bulunduklarının, orjinallerinin ise niçin bulunmadıklarının altında yatan nedenler de aynı temelden kaynaklanmaktadır. Bir başka neden de, bu durumlarda Anayasa'nın 18a maddesi uyarınca bir yasaklamayı içerik benzerliğinden dolayı inceleyebilen ve gerektiğinde uygulayabilen Federal Denetleme Kurulu'nun işinin başından aşkın olmasıdır. Bilgisayar oyunlarına ilişkin yasaklama nedenleri özellikle şunlar olmuştur: — Savaşın yüceltilmesi. Bu özellikle, yeryüzündeki en iğrenç şey olan savaşın çocuklara ve gençlere “oyun” olarak sunulmasının kendi başına bir saçmalık ve gençliğe zararlı oluşu dolayısıyla öngörülmüş bir ya-

Federal Denetleme Kurulu Başkanı Rudolf Stefen, Happy Computer'de “Yazılım yapımcılarının gönüllü olarak kendilerini denetlemeleri” düşüncesini savunuyor:

A

, saktır. Bu zarar, bilgisayar oyunlarında gençlere insanlığın imhasına dönük en yeni teknik buluşların etkin bir biçimde öğretilmesi nedeniyle daha da artmaktadır. Yetişkinlerin 18 yaşından itibaren savaşı ve savaşın bütün varyasyonlarını öğrenmek zorunda kalmaları zaten yeterince endişe vericidir. Hiç değilse çocuklar ve reşit olmayanlar için buna imkân verilmemelidir. Bu oyunlarda savaş yüceltilmekte ya da masumlaştırılmaktadır. Burada savaşın kurbanlarından söz edilmemekte ya da kurbanlar görülmemektedir. Tam tersine, insanların öldürülmesi oyuncunun başarısı olarak kabul edilmektedir. — Nazi ideolojisinin ya da Nazi ileri gelenlerinin yüceltilmesi veya desteklenmesi. Bunun gençliğe son derece zararlı olduğunu kanıtlamaya bile gerek yoktur. — Porno yazılımı. Porno içerikli yazılımlar yasa uyarınca otomatik olarak “gençliğe ağır derecede zararlı olduğu tartışma götürmez” türden yayınlar olarak kabul edilmekte ve yine otomatik olarak yasanın gençliğe zararlı yayınlara ilişkin yayım yasağı kapsamına girmektedir. Bununla birlikte, bu konuda bir açıklık yaratılması bakımından çoğu zaman ek bir yasaklama kararına da gerek duyulmaktadır. — Bütün bu yasaklama nedenleri ırk ayrımcılığı, ulusların kışkırtılması ve gençliğe zararlı oldukları kanıtlanan diğer olgularla ilintilidir. Bilgisayar oyunu yapımcılarının gönüllü olarak ve devlet katılımı olmaksızın bir otokontrol mekanizması kurmaları herhalde iyi olurdu. Bu konuda Alman otomat endüstrisi derneği bünyesindeki otomatların otokontrolü bir örnek oluşturabilirdi.

RASTLANTI İLKESİNE GÖRE YASAKLAMA

Kaarst'daki “Rushware Microhandelsgesellschaft” anonim şirketi Almanya'nın en büyük oyun yapımcılarından biridir. “Rushware”'ın ticaret müdürü Jürgen Goeldner'a göre, Federal Denetleme Kurulu'nun inceleme yaparken kullandığı ölçütlerin pek fazla değeri yoktur. Goeldner bu ölçütlerin oyunlara uygulanmasının mümkün olmadığını düşünüyor. Happy: Yasaklamaya ilişkin uygulamayı en çok eleştiren kişilerden biri de sizsiniz. Hattâ firmanız buna karşı bir dava açmış bulunuyor. Yasaklamanın niçin karşısındasınız? Goeldner: Biz yasağın genel olarak karşısında değiliz, bugünkü uygulamanın başarısız olduğunu düşünüyoruz yalnızca. Federal Denetleme Kurulu'nun 1986 istatistiğine göre, 31 adet oyun hakkında ihbarda bulunulmuş ve bunlardan 7 tanesi yasaklanmıştır. Biz bu yıl da yaklaşık 3000 adet yeni oyun yayınlayacağımızdan, insanın aklına yasaklamaların rastlantı ilkesine göre yapılıp yapılmadığı sorusu takılıyor ister istemez; çünkü “Rambo”, “Commando”, “Who dares wins” türünden oyunlar ve daha pek çokları ya hiç yasaklanmamakta ya da farklı tarihlerde yasaklanmaktadırlar. Happy: Bir yapımcı olarak sizin için yasaklama ne anlam ifade ediyor? Goeldner: Yasaklama belirli bir ürünün reşit olmayanlara ulaştırılmasına izin verilmemesi, buna bağlı olarak da bu ürünün aynı zamanda reklamının, gösteriminin sınırlandırılması anlamını taşıyor. Böylece yasaklama, bizim için uygulamada teslimatı durdurmayı, bu arada da yasaklanmış oyunları toptan ve perakende satış yapanlardan geri almayı zorunlu kılmaktadır. Yasaklama satışla birlikte reklamın da durdurulmasını öngörüyor. Happy: Sizin oyunlarınızın yasaklanmasına ilişkin olarak Federal Denetleme Kurulu hangi nedenleri gösterdi? Goeldner: Söz konusu oyunlara getirilen yasaklara ilişkin temellendirmeler hemen hemen istisnasız aynıdır. Yani bunların tümü de “toplumsal ve ahlâki bakımdan yanlış yola sevkedici”, “şiddeti ve savaşı yüceltici”, “saldırganlığı artırıcı” oyunlar olarak tanımlanmıştır. Happy: Siz ise bunun aksini mi savunuyorsunuz? Goeldner: Benim düşünceme göre, şimdiye kadarki talimatların bilgisayar oyunlarına uygulanması pek mümkün değildir. Çünkü bu oyunlar çatışmanın etkin ve bazı durumlarda yapıcı bir çözümüne imkân tanımaktadır. Denetlemede temel alınan ölçütleri bir mahkemeye incelettirmek niyetinde olduğumuz için, bu konuda daha fazla bir beyanda bulunmak istemiyorum. Happy: Simülasyonlar yoluyla savaş eğitimi veren programlar sunulmuş olmuyor mu sonuç olarak? Goeldner: Kesinlikle hayır! Hemen hemen bütün programlar farklı çözümlere, bu arada barışçıl olanlara da imkân tanımaktadır. Oyuncunun kendisi için oyunun arka planı ve koşulları pek o kadar önem taşımamaktadır; burada aslolan sadece ekran üzerinde o anda olup bitenlerdir. Bir elmaya okla mı nişan alındığı ya da bir uçağa savaş topuyla mı hücum edildiği uygulamada ve oyuncunun tepkisi açısından farklı bir durum yaratmaz.