Sayfa 15

bunun için derleyici (veya yorumlayıcı) disketinizi bilgisayara takmanız gerekecektir. Böylece çalışmaya başlayabilirsiniz. İşiniz bitip, yaptığınız işi sakladıktan sonra ya bilgisayarınızı kapatır, ya da RESET'leyip (CTRL, COMMODORE ve AMIĞA tuşlarına birlikte basarak) bilgisayarın ilk açılış durumuna gelmesini sağlarsınız. Böylece, yeni bir işe girişebilirsiniz. Sözü fazla uzatmadan, AMIGA'- da neler yapılabileceğini gruplar altında görelim. İlk grubumuz, programlama dillerini içeriyor.

AMIGA'da şu anda bulunmayan programlama dili yok gibi bir şey. Bundan başka, birçok popüler programlama dili (C, Pascal, Assembler, Basic gibi) birden çok firma tarafından pazarlanıyor. AMIGA'da programlama amacıyla en çok kullanılan dil olan C'nin şu anda başlıca iki üreticisi var. Bunlar, Lattice (Lattice C, V3.1) ve Manx (Aztec C, V3.4) firmaları. Lattice C derleyicisinin 3.03 versiyonu daha evvel AMIGA C adı ile pazarlanmasına rağmen şu anda en popüler derleyici olma ünvanını Aztec C V3.4'e kaptırmış durumda. Bu derleyici, şu anda MS-DOS gibi diğer işletim sistemlerinde de mevcut ve onlarda da en kısa, kompakt ve hızlı kodu üreten derleyici olarak anı- Üç adet değişik pakette sunuluyor; Professional, Developer ve Commercial. Bunlar sırayla yaptıkları iş ve fiyat bakımından katlanarak giden bir sıra oluşturuyorlar. (Örneğin, Aztec-C Commercial paketi şu anda $500 üzerinde fiyata sahip.) Bu derleyicinin en ilginç özelliği içinde bir de assembler bulundurması ve kaynak programı C ve Assembler karışık yazmanıza izin vermesi. Birçok program geliştiren kimse için aranıp da bulunmayan bir özellik bu. Madem söz Assembler'lara geldi; bir de onlara değinelim. Hemen her firmanın birer adet assembler'i mevcut. Bunlar arasında şu iyidir, şu kötüdür diye bir karşılaştırma yapamayacağım. Çünkü, hemen hepsi aynı kodu üretiyorlar(!). Farklılaşmaları, fiyatları, kullanım rahatlıkları, 68020 ana işlem ünitesinin komutlarını içerip içermemeleri gibi konularda oluyor. Şu anda en popüler olanı, COMMO-DORE firmasının pazarladığı (ME-TACOMCO firmasının yazdığı) MACRO-ASSEMBLER adlı paket oluyor. Çünkü, şu anda en ucuz olanı 0. METACOMCO, Pascal derleyicilerinde de liderliği elinde bulunduruyor. İlk çıkan Pascal derleyicisi olmasının yanında ekonomik olması da bir etken. diğer Pascal derleyicileri üreticileri ise, MS-DOS'tan tanıdık (o yüzden birçok cross compiler ve cross assembler'ları mevcut) Pecan Software yazılım şirketi ve TDI şirketi. Hatta, bu iki şirket bir de ortaklaşa UCSD-Pascal yazmışlar! Gelelim, çoğumuzun ilk göz ağrısı BA-SIC'e. AMIGA'yı ilk satın aldığınızda paketin içinde hemen kullanılabilecek vaziyette Amiga Basic adlı kaliteli ve hızlı Basic yorumlayıcısına ve kalın bir açıklama kitabına kavuşuyorsunuz. (Basic'ciler! Hemen işe koyulabilirsiniz!) Fakat, biraz daha profesyonel çalışmak ve derleyiciler kullanmak istiyorsanız, şu anda iki popüler ve üstün çözüm var: AC BA-SIC Compiler veya True Basic Compiler. Her ikisinin de değişik konularda üstünlükleri söz konusu. O yüzden bire bir karşılaştırma yapmayacağız. Bu türden karşılaştırmaları ve çeşitli programların tanıtımlarını gelecek sayılarımızda bol bol yapacağız zaten. AMIGA'da şu anda mevcut diğer programlama dilleri şunlar: APL, Fortran, Lisp, Prolog, Expert System Kit, Forth, Modula II. Bunlardan başka, programcılara yardımcı olmak üzere oluşturulmuş kütüphaneler ve yardımcı program paketleri de mevcut. (Bunların tam bir listesini vermek isterdim, fakat yazının geri kalanına yer kalmazdı.) Programlama dillerinden sonra sırayı veri tabanı ve hesaplama programları alıyor. (Database) ve Spreadsheet programları) Diğer bilgisayarlardan tanıdık birçok program aynı veya değişik adlarla AMIGA'ya geçmiş durumda. Hepsine, AMIĞA sisteminin kolay kullanımının eklendiğini de belirtelim. Örnek verecek olursak; Data Becker firmasının Datamat, Profimat programları, Precision'in SuperBase'i, MS-DOS'tan tanıdık Lotus 123 programının VİP Professional adlı uygulaması, aynı şekilde MS-DOS'daki dBase'in dBMan adlı uyarlaması. Uyarlamalardan başka AMIGA'ya özgü programlara bir göz atalım. İlk sıralarda, iş grafiklerinde kullanmak üzere tasarlanmış Aegis firmasından Aegis Impact programını görüyoruz. Analyze adlı spreadsheet programı Lotus 123 programının tüm özelliklerini üzerinde toplayıp birçok gelişmeleri de eklemeyi ihmal etmemiş. Bunun üzerine bu programın tümünü mouse, pull-down menu ve window'larla kullanmanın rahatlığı eklenince tadından yenmiyor. Aynı grupta bulunan bir diğer popüler program da Logistix adını taşıyor. Bu programın en büyük özelliği, içindeki verilere CPM Crithical Path Method) yöntemini uygulayıp iş takip planı çıkarabilmesi. Tabii, bu iş planını çıkarırken maliyet unsurunu minimum tutmaya çalışıyor. Burada, spreadsheet programlarının ne işe yaradığını merak edenler için çok yüzeysel bir açıklama yapalım. Büyük bir çalışma kağıdı düşünün; bunun belli bir bölgesine siz kendi bilginizi girebilirsiniz. Ana program bu bilgileri değerlendirerek daha değişik bilgiler üretecektir. (Hesaplama veya bilgi taşıma yoluyla.) Bilgili bir kullanımla birçok problem spreadsheet'- ler yardımıyla çözülebilir; örnek olarak mühendislik hesaplamalarını, satış analizlerini, bütçe hesaplarını verebiliriz. Database (veri tabanı) prog: Tamları ise daha çok dosyalama işlemlerine ağırlık verirler. Verilerinizi çok rahat bir şekilde ekrandan girmenizi ve bunları diskette (veya başka bir yerde, mesela harddisk'te) saklamanızı sağlar. Bu verileri değişik şekilde sıralamanız veya işlemeniz mümkün olduğu gibi, bunlardan bazı özelliklerine göre rapor da üretebilirsiniz. (Mesela, minimum stoğun altına düşmüş malları listelemek) AMI-GA'nın kendine ait database programlarına örnek olarak Soft Wood firmasının MiAmiga Ledger (muhasebe) ve MiAmiga File (genel dosyalama) programlarını verebiliriz. Bunların en çok tutulan özellikleri oldukça rahat kullanışlı olmaları. Bu kategorideki programların da sadece en popüler olanlarına değindikten sonra, kelime işlem programlarını ele alalım. AMIGA'daki kelime işlemciler iki gruba ayrılıyor: klasik kelime işlemciler ve masa üstü matbaacılık (desktop publishing) tipinde olanlar. Diğer sistemlerdeki birçok kelime işlem programları AMIGA'ya uyarlanmış durumda. Pek tabii, bunların birinci grupta yer aldıklarını söylemeye gerek yok. Bunların en popüler olanları: Wizawrite, Texteraft, Textomat, Enable Write, Scribble ve Professional Text Engine. Bunların çoğu de- Bişik font ve yazı stillerini kullanmaya olanak veriyor. Kısmen de olsa grafik eklemek sözkonusu. Masa üstü matbaacılık tipinde programların en popüler olanları ise Pagesetter ve Prowrite adlı programlar. Bunlardan birincisi, çok daha fazla olanaklar içeriyor, fakat renkli çalışmak mümkün değil. Daha çok sayfa düzeni ön planda tutulmuş. İkincisi daha çok kelime işlem programına benziyor. Fakat renkli basım ve renkli grafik gibi olanaklara sahip. Geldik AMIGA programları içinde en eğlenceli gruba. Bu grup her türlü grafik çizim, boyama, teknik çizim, animasyon, baskı programlarını içeriyor. Resim çizimi ve boyaması için en popüler program Electronic Arts firmasının ürünü olan Deluxe Paint II programı (bu program Deluxe Paint I programının tüm özelliklerini olduğu gibi içeriyor); bunu hemen arkasından Aegis firmasının Images adlı çizim programı izliyor. Her iki program da normalde bir çizim programında bulunması gereken tüm özellikleri fazlasıyla içeriyorlar. Bilhassa Deluxe Paint II programının fazlalıkları ilgi çekiyor. Bunlara örnek verecek olursak: Resmin herhangi bir bölgesini çeşitli oranlarda büyütmek, küçültmek, döndürmek, perspektife tâbi tutmak gibi. Fanta-