Logo Compiler

• C, Pascal ve diğer diller
• Okur mektupları

Sayın Yetkililer, sizin 17. sayınızdaki “Logo Öğreniyoruz” yazınızı çıkaramadım. Yazınızda programı Show Turtle ile başlatıyorsunuz. Onu yazdım, fakat ekran SYNTAX ERROR diye yanıt veriyor. Hatam nerede? Logo için önce bir ön-program mı lazım? Tek Logo için değil, Pascal ve diğerleri için de aynı çıkmazdayım. Açıklamalarınız için şimdiden teşekkürler.

Semra Aydemir 100. Yıl Cad. Kaymakam Erkin Sok. No: 10/5 Yalova/İstanbul

* Sayın Aydemir, ev bilgisayarlarının hemen hepsi kendi üstlerinde Basic derleyicisi taşırlar. Bu, bilgisayarınızı açtığınızda ancak Basic komutlarını anlayacağı anlamını taşır. Logo ya da Pascal çalışmak istiyorsanız, bu dillere ait derleyicileri (compiler) bilgisayarınıza yüklemeniz gerekmektedir. Bu derleyiciler disket üzerindedir ve herhangi bir Commodore bayisinde bulabilirsiniz.

M.D.E.

Sayın Teleteknik yetkilileri, Derginizi beğeniyle takip ediyor ve faydalı olduğu inancını taşıyorum. Derginizin ilk sayısının Döküm Eki'nde yayınlamış olduğunuz Makine Dili Editörü'nü eksiksiz şekilde yazmama rağmen ve daha sonraki sayıda yayınlanan ilgili hata köşesindeki düzeltmeleri de dikkate almama rağmen programı çalıştıramadım. Makine Dili Editörü programını kasete kayıtlı (teyp için) olarak adresime posta aracılığıyla ödemeli ola-

8

OKUR MEKTUPLARI

rak gönderirseniz sevinirim. Eğer aynı amacı taşıyan ve daha geliştirilmiş bir program varsa, onu gönderirseniz benim için daha faydalı olur. Ayrıca bir sorunum daha var. C-64'ümün modeli eski tip. Çalıştığı süre içinde çabuk ısınıyor. Isınmanın zararlı olacağı kanısında olduğum için buna ne gibi bir çözüm getirebilirim. Açıklamada bulunursanız sevinirim, Commodore'culara bol ve faydalı programlar vermeniz dileğiyle... Saygılarımla.

Metin Özdemir Çark Caddesi Dar Sk. Mermersarayhan No: 5/4 Adapazarı

* Sayın Özdemir, Makine Dili Editörü programını Teşvikiye'deki Danışma Merkezimizde bulabileceğiniz gibi, 13. sayıda yayınladığımız Super Assembler programını da kullanabilirsiniz. C-64'ünüzün fazla ısınmaması için hava sirkülasyonunun olduğu bir yerde bulundurmanız gerekli. Buna dikkat ederseniz bilgisayarınıza zarar gelmez.

Basic

Nedir?

Sayın Commodore Dergisi Yetkilileri, Birbuçuk yıllık bir Commodore 64 sahibiyim. Bu uzunca süreye rağmen, henüz birkaç aydır etkin olarak bilgisayar başındayım. Henüz bilgisayar edinenlerin başından geçen birçok problemi atlattım. Sizlere merak ettiğim birkaç soru soracağım. Commodore Dergisi çıkalı beri yayınlanan Teleteknik Kitap Serisi'ndeki kitapların İngilizce mi, Türkçe mi olduğunu öğrenmek istiyorum. Bir zekâ testi olan “Know Your Own 10” adlı programın kullandığı dil İngilizce mi, Türkçe mi? Ayrıca bayilerde pek bulunmayan bu kaseti nereden nasıl temin edebilirim?

Teleteknik'in piyasada bulunan “Üniversite Eğitim Paketleri”ni açıklayıcı bir kataloğunuz bulunuyorsa, bir adet göndermeniz beni çok memnun edecek. “Simon's Basic” başlıklı yazı dizinizde verdiğiniz programlardan önce “Simon's Basic yükleyiniz” diyorsunuz. Bu işlemi nasıl yapacağım? Ayrıca; biraz geç oldu ama, 11. Döküm Eki'nizdeki “Bütçe Hesabı” adlı programın 00002 no'lu satırından bir türlü çıkamadım. Satırdaki karakter sayısı limiti aşıyor ve bilgisayar yazılım hatası veriyor. Birçok kez denememe rağmen içinden çıkamadım. Satırdaki karakter sayısı limiti aşıyor ve bilgisayar yazılım hatası veriyor. Birçok kez denememe rağmen içinden çıkamadım. Aydınlatmanızı rica ediyorum.

Son olarak, BDE'deki (RVSON) ve (RVSOFF) karakterlerini çıkaramıyorum. Açıklayıcı bilgi verir misiniz?

Atalay Karadağ Osmaniye Yolu Pelinli Sok. Güven Apt. İncirli/Bakırköy * Sayın Karadağ, Teleteknik'in sunduğu kitapların çoğu İngilizce. Ayrıca “Know Your Own 10” adlı programın dili de İngilizce. Bu kaseti Bilgisayar Danışma Merkezi'mizden temin edebilirsiniz. Üniversite Eğitim Paketleri'ni açıklayıcı bir broşür maalesef elimizde yok. Bu konuyla ilgili geniş bilgiyi yine Danışma Merkezi'mizden edinebilirsiniz. Simon's Basic Commodore 64'e ek Basic komutlar sağlayan bir program. Kaset, disket ya da kartuş'tan yüklenebiliyor. Bu programı yükledikten sonra Basic ile yazılmış programları çalıştırabilirsiniz. Bütçe Hesabı Programı'ndaki 00002 no.lu satırda yer alan “CLR DOWN RIGHT BDE'ye göre yazılırsa karakter limitini aşmaz. Ayrıca bu programı kaset ya da diskette Danışma Merkezi'mizden temin edebilirsiniz. (RVSON) karakterini CTRL ve 9; (RVSOFF) karakterini CTRL ve 0 tuşlarına basarak elde edebilirsiniz. Başarılar.

Hassas Bir Konu

Sayın Commodore Dergisi Yetkilileri,

İlk olarak böyle bir dergi yayınladığınız için sizi kutlarım. Size yönelteceğim ve beni uzun süredir düşündüren soru da şu: Derginizin 1. sayısında kopyalamayı yasal kopyalama ve hırsızlık olarak ikiye ayırmışsınız. Hırsızlık olarak açıkladığınız kopyalamayı, “satış için veya kişisel olmayan kopyalama” olarak belirtmişsiniz. Şu anda benim elimde Freeze Frame-3 kırıcı-kopyalayıcı kartuş var. Arkadaşlarımdan kendime ve kendimden arkadaşlarıma kopyalama yapıyorum. Ayrıca satmak için de kendi programlarımı kopyalamak istiyorum. Acaba bu yasal bir yol mudur? Eğer değilse derginize gönderilen Küçük İlanlar içinde bulunan oyun satışlarını nasıl açıklayabilirsiniz? Sorumu yanıtlayarak beni bu çıkmazdan kurtarırsanız sevinirim.

Gökhan Tolun 96. Sok. No: 3/3 Göztepe/İzmir

* Sayın Tolun... Oldukça önemli bir noktaya parmak basıyorsunuz. Şu anda bilgisayar dünyasında “kişisel arşiv için ya da herhangi bir bozulmaya karşı yedek oluşturmak için” kopyalama yasal sayılmakta, kopyalayıcı kartuşlar ya da programlar bu amaç için piyasaya çıkarılmakta, ancak yasal olmayan amaçlar doğrultusunda da bu programlar kullanılmaktadır. Ülkemizde Telif Hakları Yasası'nın açığından yararlanan pek çok kişi ve kurum, kopya satma uygulamasını sürdürmektedir. Yani, en azından yaşadığımız günlerde kopya satma işlemi Türk Hukuku açısından yasadışı sayılmıyor. Fakat bu tür davranışların en azından gayrı-ahlâki olduğunu savunmak hepimizin görevi. Bu uygulamanın bir diğer sakıncası ise software fiyatlarını düşürerek programcılığa olan ilgiyi azaltması. Uzun uğraşlarla yazılan güzel programlar, kopya yoluyla bir anda değerinin çok altında (üstelik bu para yazana hiç ulaşmıyor) satılmaya başlanınca, programcılar bu işten vazgeçmek zorunda kalıyorlar. Ülkemizde programcılığın gelişmemesinin en büyük nedenlerinden biri de bu. Dergimizde bu uygulamanın gayrıahlâki olduğu sürekli vurgulanmakta. Ancak yasal sistemin bu olaya şimdilik izin vermesi bizi de etkiliyor. Yapanların ancak kendi vicdanlarıyla sorumlu olduğunu bilerek Küçük İlan köşesinde (kesinlikle kurumların değil, kişilerin) bu tür ilanlarını yayınlıyoruz.

Bilgisayarınızı alıp geldiniz diyelim...

Birazcık tedbir... sinir bozukluğu ile başarı arasındaki fark anlamına gelebilir. Sık sık ortaya çıkan sorunların üstesinden gelmek için aşağıda sıralanan basit ve makul adımları atın. Diyelim ki, bilgisayarınız bir programın tam ortasında susup kalıyor. Ya da siz sistemi açıyorsunuz ama monitör aydınlanmıyor. Nerede hata yapmış olabilirsiniz? Düzeltilebilir mi? Dükkana geri taşımanız gerekir mi? Ne olacak şimdi?.. Şimdi uzmanların kendi bilgisayarları sorun olduğunda yaptıkları şeyleri yapabilmek için özel araçlara ve bilgilere ihtiyaç duymayacağınızı bilmek belki sizi biraz olsun rahatlatacaktır. Zaten ilk yapılacak şeyler en deneyimsizimizin bile yapabileceği kadar basit ve güvenlidir. Böylelikle ya bilgisayarınızı iyileştirmiş olursunuz, ya da hiç değilse meselenin ne olduğu hakkında fikir edinirsiniz. Tamircilerin aldıkları saat ücretini bir düşünecek olursanız, kendi kendinize becerebildiğiniz her şey, size hem para hem de zaman kazandıracak, üstelik çıkabilecek sinir bozukluklarından kurtaracaktır. Bu yazıda bilgisayar sisteminiz arızalandığında atılması gereken işte bu ilk adımlar anlatılmaktadır. Birinci tabloda “ne yapmalı?” ve “ne yapmamalı?” listesini bulabilirsiniz. Aman unutmayın! Herhangi bir şey yapmadan önce sakın “paniğe kapılmayın” Çoğu bilgisayar sorunu aslında pek ciddi değildir, genellikle sistemi kapatıp açarak ve her şeye yeniden başlayarak düzeltilebilir. Ne de olsa, sırasıyla operatör hataları ve yazılım kusurları bilgisayar sisteminin aksamasının en yaygın nedenleridir. En zayıf ihtimal de, aksamanın genellikle karmaşık ve tamir masrafı olan donanım bozuklukları yüzünden olmasıdır.

Karşılaşabileceğiniz en basit sorun ya ekrana hata mesajının çıkması ya da disket sürücüsünde hata ışığının yanmasıdır. Sürücüde yanan ışık tedirgin edebilir, ama onu yanık bırakmanın hiçbir mahsuru yoktur. Ama kapamak isterseniz, yapacağınız şey bir diskete ilk değerleme komutu yazmaktan ibarettir:

OPEN 15,8,15:PRİNT 15,
15

Ya da bir dosya yüklersiniz. Ekrandaki hata mesajı, bilgisayardan üstesinden gelemeyeceği bir şey istemiş olduğunuz anlamına gelir. Bilgisayarınızla birlikte elinize geçen kullanım rehberinde hata mesajlarının listesi ve ne anlama geldikleri mevcuttur. Ayrıca içlerinde en yaygın olanların ne oldukları ve ne yapılabileceği ile ilgili bir listeyi 2. tabloda bulabilirsiniz. Tabloyu ve rehberi okuduktan sonra, hâlâ bir kısmını anlamakta güçlük çekiyorsanız, yapabileceğiniz en iyi şey gidip bilgisayar kullanan bir arkadaşınıza danışmaktır. Standart hata mesajlarının çoğu program hatalarıyla ilgilidir. Mesela “syntax error” bilgisayarın “Hı?” deyiş biçimidir. Ya bilgisayara verdiğiniz komutu yanlış yazmışsınızdır, ya da yanlış bir sekansa sokmuşsunuzdur. Donanımda bir problem olduğunu işaret eden sadece birkaç mesaj vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:

Device Not Present, bilgisayarın sizin disket sürücünüzü ya da printerinizi bulamadığını belirtir. Bu hata mesajını alırsanız, yapacağınız ilk şey printerinizin ya da sürücünüzün açık olup olmadığını kontrol etmektir. Açıksa kapatın ve tekrar bağlantıları gözden geçirin. Tekrar elektriğe bağladığınızda her şeyin yanıp yanmadığına bakın. Bu işlem fayda etmiyorsa, ya kablolardan birinde bir arıza vardır, ya da çevresel gereçin kendisinde bir aksama vardır. Böyle meselelerin nasıl halledilebileceğini aşağıdaki “Değiştir ve Eşle” bölümünde ele alacağız. File Not Found hata mesajı ya sürücüde yanlış disket olduğunu ya da dosyanın adını yanlış yazdığınızı belirtir. Bilgisayarlar “Canım, ne demek istediğimi anla” anlamazlar. Dosya adı disket fihristinde nasılsa, aradaki boşluklara ve noktalama işaretlerine varana kadar, aynen öyle olmalıdır. Gerekirse, fihristi tekrar yükleyin ve imlâsını kontrol edin.

File Open ya da File Not Open mesajları da sekans dışı disket komutları yazdığınızda ortaya çıkar. Herhangi bir disket komutu içinde Open'ı kullanırsanız, aynı dosya numarası için yeniden Open yazmadan önce, mutlaka bir noktada “Close” da yazmanız gerekir. Öte yandan, herhangi bir disket komutu için “Print #” kullanıyorsanız, önce dosyayı açmanız gerekir. File Open ya da File Not Open mesajları sorun çıkartıyorsa, kullanıcı rehberinizde yukarıda saydığımız komutları araştırın.

Elektrik Bağlantısı Tamam mı?

Aksamın herhangi bir parçasının tamiri için yapılan başvuruların önemli bir bölümü ya o birimi cereyana bağlayamamaktan ya da gerekli anahtarı açamamak yüzünden olmaktadır. Bilgisayar sisteminiz karmaşıktır, içinde çok sayıda anahtar ve her an gevşeyebilecek kablolar vardır. Herhangi bir parça çalıştırılamıyorsa, ilk yapılacak şey, cereyanı kesip sistematik olarak bütün bağlantıların gerektiği gibi olup olmadıklarını kontrol etmektir. Bilgisayarın ve her türlü çevresel gerecin çıkış kablolarını her iki uçta da kontrol edin. Bilgisayardan disket sürücüsüne, oradan da printer'a giden seri kabloları tek tek her bağlantıyı sınayarak gözden geçirin. Monitör kablosu doğru bağlanmış mı? Hem TV hem monitör için uygun yuvaya bağlamış mısınız? User port'a ya da genişleme yuvasına bağlı modeminizi ya da diğer herhangi bir gereci kontrol edin. Fişlerin “edge connector”'lara tam anlamıyla girip girmediklerine bakın. Bağlantıların metal çıkıntıları kısa devre yapabilir ve eğer doğru bir biçimde topraklanmamışlarsa bilgisayarınıza zarar verebilir. Eğer renkleri belirsizleşmişse ya da kirli görünüyorlarsa, erkek ve dişi bağlantıları alkollü pamukla, ya da özel temizleyici maddeyle temizleyin. Sert bir biçimde sürtmeyin, arkanızda pamuk iplikleri bırakmayın ve metal şeritlere el sürmeyin. Vücudunuzun yağları ya zayıf bir bağlantıya neden olabilir ya da metalin paslanmasına yol açabilir. Eğer bir “power strip” kullanıyorsanız, cereyana bağlı mı ve açılmış mı? Ayrıca, sigortası hâlâ sağlam mı? “Power” açık olduğunu gösteren ışık yanmıyorsa, sigortaya bir bakın ve ortasındaki ince metal kopmuşsa değiştirin. Eğer printer'iniz Commodore değilse, ve kaset yuvasından cereyan alan bir arabirimi varsa, kaset yuvasını da kontrol edin. Tam olarak oturmuş mu ve tam anlamıyla içine girmiş mi? Metal çıkıntıların temizliğe ihtiyacı var mı?

il

Kullandığınız prizlerde cereyan var mı? Bir lamba bağlayıp deneyin. Eğer lamba yanıyorsa mesele yok, yanmıyorsa sigorta kutunuzu kontrol edin. Ayrıca sisteminizdeki uzatma kordonlarını da bir kontrol edin ve arızalı olanları değiştirin. Şimdi sisteminizi teker teker açmaya başlayın: Önce monitörü, bilgisayarı, sonra disket sürücüsünü ve en sonra printer'i. Her elemanın tek tek cereyanı gösteren ışığının yanıp yanmadığına bakın. Yanmayanlar için yeni baştan anahtarı ve çıkış kablolarını kontrol edin. Bir tanesi hâlâ daha yanmıyorsa, bir ihtimal gösterge lambası yanmış olabilir ama büyük ihtimalle o aletin profesyonel bir tamirciye gitmesi gerekir.

Disket Sürücüleri

Bilgisayar kullananların karşılaştıkları en çetin sorunlardan biri de disket sürücüleridir. Bu zorluklar beklenmedik zamanlarda ortaya çıkar ve esrarengizdir. Kısacası, sürücü bazen iyi çalışır, bazen de çalışmaz. En sık karşılaşılan sorun, bir programı yüklerken duyulan sıkıntıdır. Böyle bir durumda yapılabilecek çeşitli şeyler vardır. Önce sürücü kapağının kapalı olup olmadığını kontrol edin. Daha eski sürücülerde, siz içeri soktuğunuz zaman disketten hafif bir yamukluk varsa, kapak mekanizması diski tutabilir ve okunmasını güçleştirir. Disketin sürücünün arkasına tam olarak oturduğundan emin olun ve hiçbir zaman bir disketi sürücünün içine sokmak için zorlamayın. Mekanizmayı kontrol ettikten sonra aynı programı tekrar yüklemeyi deneyin. Bazen sürücü disketi okumaya çalışırken birkaç dakika döndürecektir. Eğer programı hâlâ yükleyemiyorsanız, belki de disketin zarar görmüş kısmında yer almasından ötürüdür. Bunu anlamak için fihristi disket dışında yüklemeye çalışın. O da olmuyorsa, direkt modda daha önce belirttiğimiz ilk değerleme komutunu tecrübe edin. Bunu yaparken, sürücü kafasının konumunu ayarlamak için, sürücüde bir disket bulundurun. Sistemi fişten çekmek fayda etmezken, bu işlem benim sürücümü düzeltti. Esrarengiz sorunları çözmekte faydalı olabilecek diğer bir disket komutu, geçerliliğini sınamadır (validate):

OPEN 15, 8, 15: PRİNT 15, “V”:
CLOSE 15

Eğer bir diskette sık sık bir şeyler saklayıp, sık sık bir şeyler siliyorsanız, disketin düzeni bozulabilir. İşte geçerliliğini sınama komutu her şeyin yerli yerinde olmasını sağlayacaktır. Ayrıca bazı silinmeyen dosya isimlerini fihristten çıkarır. Eğer geçerliliğini sınama komutu da fayda etmiyorsa, başka bir disketi tecrübe edin. Mesele çıkmadan ilerliyorsanız, sorun ilk diskte. Zarar görmüş bir disketten bazı şeylerin nasıl kurtarılabileceği, bu yazının kapsamı dışındadır, ama Commodore kullanıcı gruplarında size yardımcı olacak biri çıkacaktır. Eğer işlemeyen disket başka birinin sürücüsünde yazılmışsa, sorun ayarlamanın ya onunkinde, ya sizinkinde, ya da hattâ her ikisinde de aksaması olabilir. Bu durumda yapılabilecek pek bir şey yoktur. Yapacağınız tek şey disketi uygun ayarlanmış bir sürücüde yeniden yazmak ve sizinkinin de öyle olduğundan emin olmaktır.

Aletle başınız derde giriyorsa, sürücünüzün ayarının kaydığından şüphe edebilirsiniz. Özellikle de yüklenirken kafayı takırdatan çok sayıda program kullanıyorsanız, çoğu sürücünün ayarı zamanla bozulur. Piyasadaki yazılımları yükleyebildiğimiz sürece mesele yoktur, ayarlamamız iyidir. Ama gün geçtikçe program yüklerken mesele çıkıyorsa, sürücüyü kısa zamanda bir tamirciye taşısanız iyi edersiniz. Tamirden önceki süreyi okuma yazma kafasını temizleyerek uzatabilirsiniz. Kusursuz ayarlama halindeyken sorun çıkarmayacak toz ve duman parçacıkları, kafa kaydıkça sorun yaratabilirler. Bilgisayar donanımı satan dükkânlardan yaklaşık $10 karşılığında disket sürücüsü temizleme paketleri alabilirsiniz. Serseme döndükleri zaman ben sürücülerimi temizlerim ve genellikle de mesele hallolur. Siz kullandığınız sırada herhangi bir program dağıtılıyorsa, en kuvvetli ihtimal bir operatör hatası yapmış olmanızdır. Program talimatlarını gözden geçirin ve yaptığınız her şeyin doğru olup olmadığını kontrol edin. Eğer yaptıklarınız doğruysa programda bir hata olabilir. Disket sürücüsünün veya bilgisayarın kilitlenmesi, genellikle fazla ısınma yüzünden olur. Siz sistemi kapatıp soğumasını bekledikten sonra sürücünüz çalışıyorsa, büyük ihtimal bir ısınma sorunu söz konusudur. Hava vantilatörlerinin herhangi birinin bloke olup olmadığını kontrol edin. Sürücünüzü tahta takozlar üstüne koyun ki, altından hava dönebilsin. İyi havalanan bir yere yerleştirin ve çalışma alanınızda bir vantilatörle havanın dönmesini sağlayın. Ayrıca isterseniz özellikle sürücüler için tasarlanmış özel bir soğutucu satın alabilirsiniz. Kuvvetle muhtemeldir ki, günlerden bir gün sürücünüzle başınız derde girecek. Alabileceğiniz en iyi önlem verilerinizi ve programlarınızı yedeklemektir. Böylelikle felâket anı gelip çattığında, hiç değilse saatler boyu emeğiniz heba olmamış olur.

Yazıcılar

Printer genellikle bir bilgisayar sistemi içinde en çok mesele çıkaran elemandır, çünkü genellikle standartlara pek uymaz. Commodore dışındaki printerlerin çoğunun, printer sisteme bağlandığında açılması gereken DIP anahtarı vardır. Bazı arabirimlerin DIP anahtarları kutunun içindedir, yani ulaşmak için kutusunu açmanız gerekir. Hem printer'in hem de arabirim anahtarının doğru olarak ayarlandığından emin olmanız gerekir. DIP anahtarlarının ne olduğunu bilmiyorsanız, el kitaplarını okuyun ya da tecrübeli bir kullanıcıya akıl danışın. DIP anahtarı yuvalarını değiştirirken cereyanın kapalı olmasına dikkat edin. Printer'iniz iyi çalışıyor ama aniden duruyorsa, şeridi ve kâğıdı kontrol edin. Kâğıt sıkışmış olabilir, ya da şeridiniz veya kâğıdınız bitmiştir (eğer bir seferlik kartuş tipi kullanıyorsanız). Eğer printeriniz bazı programlarda çalışıyor, bazılarında çalışmıyorsa, mesele büyük bir ihtimalle yazılım uyuşmazlığından doğmaktadır. Metin işlemci ve spreadsheet gibi üretkenlik programlarının çoğunun yanısıra konfigürasyon (setup) programları verilir. Ana programı printere vermeden önce bu programları devreye sokmanız gerekir. Yazılım talimatlarına bir bakın. Ayrıca hi-res graphics programlarının çoğunun Commodore 802 ve 1526 gibi printerlerde çalışmadığını unutmayın.

Diğer Çevresel Gereçler

Monitörler düğmeleriyle oynadığınızda düzeltemeyeceğiniz meseleleri pek çıkarmazlar. Televizyon ya da monitörünüzle birlikte aldığınız el kitabını okuyun ve rengi ayarlamak, parlaklık, düşey ve yatay hatları tutmak için talimatlara uyun. Ayrıca “gebertin onları” oyununuzdan aniden ses çıkmıyorsa, ses düğmesini de unutmayın.

Modemin çıkardığı meseleler burada ele alamayacağımız kadar karmaşıktır. Ama yine de çıkar/yanıt ver düğmesinin doğru yerde durup durmadığına bakabilirsiniz. Ayrıca telefon bağlantısının iyi olup olmadığını tecrübe edebilirsiniz. Joystick'lerin, “paddle”'ların ve diğer ufak çevresel gereçlerin yarattığı problemler çoğu zaman gevşek ya da paslı bağlantılar yüzünden olur. Bina elektrik devrelerinden anlıyorsanız, ya da size yardımcı olabilecek birini bulabiliyorsanız, kolaylıkla bu parçaları söküp, bağlantılarını temizleyip ya da gevşek kabloları lehimleyip tamir edebilirsiniz. Bu parçalar pek pahalı olmadıklarından, kendi tamirinizi kısmen kendiniz yapmayı öğrenmeniz için, iyi bir başlangıç olur.

Değiştir ve Eşle

Şimdi, her şeyi doğru yapıp yapmadığınızdan emin olmak için tekrar tekrar kontrol ettiniz ve hâlâ bir şeyler aksıyor. O zaman ne yapacaksınız? Bir “tamir arkadaşı” bulmaya çalışın. Sizinkine benzeyen bir bilgisayar sistemi olan ve sisteminizi onun evine taşıyabileceğiniz kadar size yakın oturan herhangi birini bulun. Şimdi, onun parçalarını birer birer sizinkine takarak, aksamınızda hangi parçanın aksadığını bulmanız mümkün. Mesela, herhangi bir disketi ve sürücünüzü kontrol etmek için önce disketi arkadaşınızın sisteminde deneyin. Eğer yükleniyorsa ve işliyorsa, mesele sizin sürücünüzdedir. Yok eğer işlemiyorsa, disketiniz arızalı olabilir. Eğer sürücünüz sizinle konuşmayı reddediyorsa, bilgisayarınıza başka bir sürücü bağlayın ya da sürücünüze başka bir bilgisayar bağlayın. Her iki yönden de kısa zamanda meselenin bilgisayarınızın girdi/çıktı devrelerinde mi, yoksa disket sürücüsünde mi olduğunu anlayabilirsiniz.

Parça değiştirmek arkadaşınızın aksamına zarar vermez, tek bir istisna dışında. Eğer bilgisayarınız siz anahtara el sürmeden, kendi kendine açılıp kapanıyorsa güç kaynağı arızalı olabilir. Arızalı olma ihtimali olan bir güç kaynağını arkadaşınızın bilgisayarına bağlamayın. Bilgisayara zarar verebilirsiniz. Ama arkadaşınızın sağlam güç kaynağını tabii ki kendi bilgisayarınıza bağlayabilirsiniz. Değiştirip eşlerken, kabloları, çıkışları, arabirimleri ve genişleme yataklarını unutmayın. Tamircinize bütün sorun monitör kablosundayken monitör için ücret ödemek pek işinize gelmez herhalde. Ya da mesela sürücünüzün çıkışında sadece bir kablo kopmuşken, gidip yeni bir disket sürücüsü almanız iyi olmaz. Değiştirip eşleme işlemini gelişigüzel yapmayın. Sisteminizin nasıl davrandığını göz önüne getirin ve hangi birimin mesele çıkarıyor olabileceğine karar verin. Ondan sonra işleyen bir diğeriyle değiştirin. Arızalı bir

Bilgisayarınızla dostluk kurmanız her zaman çabucak ve kolayca olmayabilir. Serinkanlı bir yaklaşım, bu dostluk için zorunlu önkoşuldur.

Parçayı bulabilmek için şimdiye kadar kaç kere eşlemek zorunda kaldım. Bir tamir arkadaşınız olmasa bile, parçaları sistemin nasıl işlediğini düşünmeniz mümkün. Mesela, diyelim ki bilgisayarı açtığınızda monitör ekranınız aydınlanmıyor. Bilgisayarın açık olduğunu biliyorsunuz, cereyan göstergesi yanıyor ve parlaklık düğmesiyle de oynadınız. Şimdi ne yapmanız gerekir? Önce sürücüye bir disket sürün ve fihristi yüklemeyi deneyin. Disket sürücüsünün hareketli ışığı yanmıyorsa, bilgisayarınızın girdi/çıktı devrelerinden biri arızalı olabilir. Yok eğer ışık yanıyorsa, sorunumuz monitör kablosu olabilir. Eğer bilgisayarınız arızalanırsa, ki bu er geç olacaktır, çoğu sorunun önemsiz olduğunu ve tamir edilebileceğini unutmayın. Ama eğer bu yazıda sayılan işlemler fayda etmiyorsa, ya da sisteminizi güvenilir, mesela Commodore tarafından yetkilendirilmiş, bir tamirciye götürün. Ayrıca bilgisayarınızın pek kırılgan olmadığını ve klavyede yapacağınız herhangi bir şeyin pek zarar vermeyeceğini de unutmayın.