Kelime
Çeviren: Güven Savaş Kızıltan
Bir metin sistemine gereksinim duyduğunuzu biliyor muydunuz? Eğer bilmiyorsanız, neden böyle bir sisteme gereksinim duyduğunuzu aşağıdaki yazıdan öğrenebilirsiniz. Doğruyu söylemek gerekirse, bir ev bilgisayarıyla yalnızca oyun oynanabileceğini ileri süren bir kişi C-64 ile gerçek bir çalışma ortaya çıkarmayı büyük bir olasılıkla henüz hiç denememiştir. Dolayısıyla, neler kaçırmış olduğunun bilincinde de değildir. Hiç kuşkusuz, ev içinde de elektronik metin işleme çağının koşullarına uygun bir ortam yaratılabilir. Üstelik hem görece ucuz hem de yararlı bir iştir bu. Bu arada, özellikle C-64 için olağanüstü programlar sunan geniş bir seçenekler yelpazesi mevcuttur. Bu programlar sayesinde C-64, normal olarak bir kişisel bilgisayardan pek umulmayan işler çıkarabilmektedir. Bunu bir örnekle somutlaştıralım: Bir iş dilekçesi yazdığınızı düşünün. Ama o ne?.. Bir “R” harfi yerine “E” yazmamış mısınız! Daktilo hatalarının iyi bir izlenim bırakmadığını bildiğiniz için yazmakta olduğunuzu çıkarıp çöp sepetine atıyorsunuz. Tabii bu arada sinirleriniz de bir parça geriliyor ister istemez ve böylece ikinci bir daktilo hatası programlanmış oluyor. Eğer iş dilekçenizi bilgisayarla yazmış olsaydınız bu tür bir sorunun tümden ortadan kalkmış olduğuna emin olabilirdiniz. Bunu sağlamak için, bilgisayarın yanı sıra bir metin işleme programına ve bir yazıcıya gereksinim duyacaksınız doğal olarak. İş dilekçenizin çok güzel bir yazı karakterine sahip olmasını düşündüğünüzü varsaydığımızdan, biz size bir teker-yazıcıyı tavsiye ederiz. Bunun çok pahalıya geleceğini sanıyorsanız, teker-yazıcı fiyatlarının 595 Mark'tan başladığını ve bilgisayar bağlantılı bir daktilo makinesinin de pek öyle dünyanın parasına mal olmadığını söyleyelim. Bir metin programının alışılagelen bir yazı makinesine oranla (bellekli yazı makineleri dışında) sahip olduğu
enizi
ğu büyük avantajı kuşkusuz biliyorsunuz: Bu sayede daktilo hataları çok kolay düzeltilebilmektedir. Yanlış harfin üstüne doğrusunun öylece yazılmasıyla düzeltim işi tamamlanmış olmaktadır. Metnin arasına bir kelimenin ya da tüm bir cümlenin eklenmesi de aynı derecede kolaydır. Bunun için nereden ekleme yapılmak isteniyorsa yazmaya oradan başlamak ve diğer bütün kelimeleri öylece sıralamak yeterli olmaktadır. Metnin geri kalan bölümü ise eklenen kelimelerin sayısına göre aşağıya doğru kaymakta ve bu işlem metnin genel düzeninde herhangi bir olumsuz değişikliğe yol açmamaktadır. İyilikler de (Kötülükler Gibi) Ender Olarak Tek Başlarına Gelirler Silme işleminde de benzer bir durum söz konusudur. Tek tek harfleri ya da kelimeleri silme tuşunu kullanarak düzeltmek mümkündür. Daha büyük metin bölümlerini ise, silme işleminden önce işaretlemek gerekmektedir. Böylece, metnin hangi noktadan başlayarak ve ne ölçüde silinmesi
ir cümle
yanlış bir yerde mi duruyor? Olsun varsın. Kaygılanmaya hiç gerek yok. Hemen düzeltilir.
gerektiği tarafınızdan belirlenmiş olur. Bir cümle yanlış bir yerde mi duruyor? Olsun varsın. Kaygılanmaya hiç gerek yok. Cümleyi ve cümlenin asıl durmak zorunda olduğu yeri işaretledikten sonra bir-iki tuşa da bastınız mı, bu cümlenin hemen ait olduğu yere geçmiş olduğunu göreceksiniz. Buna kaydırma işlemi denilmektedir. Bir metin parçasını kaydırmak yerine başka bir yere aktarmanız da mümkündür. Bu size, örneğin aynı türden pek çok satır içeren çizelgelerin hazırlanmasında epey zaman kazandırır. Sıklıkla kullanılan bir başka yöntem de “Arama ve İkame Etme” işlemine dayanır. Buna bir kez alışan kolay kolay vazgeçemez bundan. Bu yöntemle, uzun adlar ve karmaşık terimler birer simge ile kodlanırlar ve daha sonra istenilen kelimeler bu simgelerin yerlerini alırlar. Örneğin, “Yaz Festivali” sık sık kullandığınız bir kelime ise, bu kelime için her defa **” simgesini yazarsınız. Metni yazıp bitirdikten sonra test programına ***” simgesini aratabilir ve bu simgenin “Yaz Festivali” kelimesiyle ikame edilmesini sağlayabilirsiniz. O halde, kelimenin sadece bir kez doğru yazılması yeterli olmakta ve bunun dışında kalan her şey bilgisayar tarafından yerine getirilmektedir. Ama iyi bir metin işlemenin sunduğu imkânlar hiç de bunlarla sınırlı değildir. Mektuplarınızın her birinin üzerine “Gönderen” olarak adresinizi yazmak sizin de canınızı sıktı mı hiç? Ya da adres bölümü dikdörtgen bir boşluk bırakılacak tarzda hazırlanmış zarfa, alıcının adresinin tam nasıl oturtulacağını her defasında yeniden çözmeye mi çalışıyorsunuz hâlâ?. İşte bilgisayarınıza gönül rahatlığı içinde teslim edebileceğiniz görevlere ilişkin iki çarpıcı örnek. Bunun gerçekleşmesi pratikte şöyle olmaktadır: Bir mektup örneği, istenirse, grafik olarak çok da güzel bir antet ile, tek bir defa hazırlanır. Siz bir defa hazırlanan bu mektup örneğini metninize yükleyebilirsiniz artık. O zaman bilgisayar günün tarihini ve her alıcının adresini sizin belirlemiş olduğunuz kısımlara yerleştirir. Böyle kaç mektup (tabii her biri ayrı bir adrese) yollayabileceğinize gelince, pek önemli değildir bu. Zaman zaman parti davetleri mi veriyorsunuz, bunlara küçük birer kişisel not da ekleyebilirsiniz. Böylece, konuklarınızdan her biri, basit mektup nüshaları yerine özel olarak kendisi için yazılmış bir mektup almış olur. Bir metin sistemi bu imkânı yaratmaktadır. Kişisel bir hitap içeren sirkülerlerin alıcı üzerindeki etkisi artık pek çok firma tarafından anlaşılmıştır. Kuşkusuz siz de, size adınızla hitap eden ve posta ile kitlelere ulaştırılan yazılarla karşılaşmışsınızdır. Bunu sağlamak için bir adres veri yığını hazırlanmakta ve metin programına bunlardan hangilerini mektuba aktarmak zorunda olduğu bildirilmektedir. Böylelikle de, adres ve hitap dışında aynı mektup otomatik olarak basılmış olmaktadır. Bundan sonra yapılacak şey, yazıları zarfa yerleştirmek, pulları yapıştırmak ve mektupları posta kutusuna atmaktan ibarettir.
DOĞRU KULLANIM
Görüldüğü gibi, bir metin-işleme aracılığıyla bazı şeyler yapılabilmektedir. Bu arada şunu da eklemek gerekir ki, işaret etmiş olduğumuz bu imkânlar, yapılabilecek şeylerin sadece küçük bir bölümünü oluşturmaktadır. Ancak, bir metin-işlemenin sınırlarının da içtenlikle belirtilmesinde yarar vardır. Örneğin, kazanç vergisiyle ilgili bir formüleri bilgisayarla doldurma girişiminde bulunmak anlamsız bir iş olur. Bu formülerlerin formatlarının belirlenmesi öylesine ayrıntılı bir çalışmayı öngörmektedir ki, her alt bölümün yerli yerine oturtulabilmesi yüzlerce denemeden sonra ancak mümkün olabilmektedir. O nedenle bu konuda en iyi sonuç veren aygıt emektar daktilo makinemizdir hâlâ. Ama öte yandan, eğer pek çok sayıda formüler doldurma zorunluluğu varsa (örneğin, bir faturayla ya da bir banka havalesiyle ilgili olarak), bu formüleri bir defalık olmak üzere düzenleme zahmetine değecektir. Bir defa düzenlendi mi, artık bu konuda kafa yormanıza hiç gerek kalmaz, çünkü bilgisayar sizin tarafınızdan programlanmış şeyleri doğru olarak
TABLO 1
Bir Ölçütler
O Ekran Görüntüsü, (Satır/başına 40/80 simge, yatay Kaydırma) O Yazımlama (simge ya da blok tarzında) O Metin Bölümlerinin Aktarılması. (Copy) O Metin Bölümlerinin Kaydırılması O Floppy-Yazma Parametresi O Çizelge Oluşturucuları (Tabülatör) O Yazıcının Özel İşlevlerine Uygunluk O Farklı Yazıcılar için Özel Yazma- Modü Diskete Aktarımı ve Saklanması |
Yönetimi için Port Satır Ayrılması İle Yanaştırma Komutları (Blok: Cümle, sola/sağa yanaştırma) İle Formüler Fonksiyonu İşleme Hızı E Metin Deposu: Hacmi Silme İşlevi VE DOS-Komutları Disketleri Metin Kaybı Olmadan Disket, Kataloğu (Directory) E Ek Metin Deposu: Sayfa Numaralaması O Değişik Metinlerin Birbirlerine
Bağlanması Makinası İşlevi O Üst Ve Dipnotlar © Grafik Simgeleri Alman Klavye BD Almanca'daki “Ünlü Değişimi” (CBM-Yazıcılarında da) Metin Bölümlerinin Bulunması O Sayfaların Bölümlenmesi. Sayfalarının Hızlı-Çevrimi O Farklı İnterface'lere Uyum Yer Tutucu Renk Ayarı Yardımcı Menüler BD DFÜ-Modu ve istediğiniz sıklıkta adım adım uygulayacaktır. Dolayısıyla, bir metin-işlemede önemli olan, gerçek kullanım amacının doğru saptanmasıdır. Sonuç olarak hangi aygıt konfigürasyonun tavsiyeye değer olduğunun belirlenebilmesi de buna bağlı olmaktadır. Genel olarak fiyat/verimlilik/teknik bağlamında üç farklı ilke arasında bir seçim yapmak söz konusudur. Esas olarak yazıcılar teker yazıcılar ve matris yazıcılar olarak ikiye ayrılır. Matris yazıcılar ise, iğne yazıcılar, mürekkep fışkırtmalı yazıcılar ve termal yazıcıları kapsar. Bu ilkelerden her birinin kendine göre avantajları ve dezavantajları vardır. Kural olarak, özel metin-işleme için en uygunu “Near Letter Quality” denilen güzel yazı karakterine sahip olan iğneli matris yazıcılardır. Bu yazıcılar, yüksek düzeyde bir esnekliğe, hıza ve çok iyi yazı karakterine sahip olma avantajlarını kendilerinde toplamışlardır. Ayrıca da, bunları genel olarak ucuza mal etmek mümkündür. Ama öte yandan, ilerde çalışmak istediğiniz program da tıpkı aygıt donanımı kadar önem taşır, çünkü sizin için hangi imkânların mevcut olduğunu bu program saptamaktadır. C-64 Yazılım pazarında sunulan programların çeşitliliği karşısında bu programlardan herhangi birinde karar kılmak kolay olmasa gerek. Bununla birlikte, öbürleri arasında dikkati çeken ve neredeyse bütün talepleri yerine getirebilen yarım düzine programın varlığından söz edilebilir. Kendi amaçlarınız doğrultusunda hangi programı kullanacağınız öncelikle bir beğeni meselesidir. Örneğin, avantajları ve dezavantajları vardır. Kural olarak, özel metin-işleme için en uygunu “Near Letter Quality” denilen güzel yazı karakterine sahip olan iğneli matris yazıcılardır. Bu yazıcılar, yüksek düzeyde bir esnekliğe, hıza ve çok iyi yazı karakterine sahip “menü” ile yönlendirilen metin programlarının yanısıra, fonksiyonların doğrudan çağrılabildiği programlar da vardır. Bir “menü” yönlendirimi kuşkusuz pek hoş bir şeydir, ama ne yazık ki çok zaman alır. En ideal çözüm, her iki seçenek arasında bir orta yolun bulunmasıdır. Buysa, iyi bir metin-işlemenin en önemli özelliğinin ne olduğuna bir göndermedir: Metin işleme olabildiğince esnek olmalıdır ve burada hangi yolun seçileceğine ilişkin karar size bırakılmalıdır. Örneğin bazı programlar yükleme işleminden kısa bir süre sonra çok değişik soruların yanıtlanmasını şart ko-
TABLO 2
O Grafik Yeteneği Simge Cümleleri / Uluslararası Simgeler) Yazma Hızı Saniye Başına Düşen Simge, B Kağıt Türleri € Termal, Rülo. Tek. Kağıt D> Commodore İçin D Kullanım Kolaylığı: Satır ve Sayfa Ölçüleri için Bazı Sürekli: İşlevler için DIL Şalterine Ulaşma Kolaylığı Ül Tampon Deponun Büyüklüğü Düzeyini Gösteren Aygıt Kullanım Talimatı Ü Fiyat: Hangi ek donanımlar buna girmektedir? Örneğin bir Interface fiyata dahil midir? ÇI Yazı Türleri: ©) Yazışma Basımı: D Harfler
O Çifte Basım O Seçkin Yazı O Orantılı Yazı O Büyütülmüş Yazı © Yazının Altının Çizilmesi Tarzında Yazı © İtalik Yazı Sik Yazı Revers Basımı E Özet İşlevler. Tİ Değişik Nokta Yoğunluklarında Grafik Yeteneği Satırların Ayarlanması: © Kağıt Uzunluğunun Saptanması ve Sağ Kenarın Belirlenmesi © Geri Adım Yönünün Saptanması © Programlanabilen Yazıcı Reseti Kağıdın Geriye Aktarımı Sesin Azaltılması için Basım © Hızının Küçültülmesi.
onuç olarak yorgun argın, daktilo hatalarıyla, eskimiş tuşlarla baş etmeye çalışmak hiç de çağdaş, günümüze uygun değil artık.
şarlar; yazıcının ne türden olduğuna ilişkin soru gibi. Ayrıca, tarihin verilmesi ve aygıt konfigürasyonun saptanması gerekmektedir. Gerçi bu tür şeyler ilk bakışta çok hoş görünürler, ama eğer siz parametreniz konusunda bir karara varmış iseniz, genel olarak zaman alırlar. Bu parametrelerin bir defa saptanması ve ardından da sağlam bir biçimde depolanması çok daha iyidir. Bundan sonra program her zaman otomatik olarak parametrenizi yükleyebilecek güçte olmalıdır.
GÜÇ SEÇİM
Bir metin sisteminin (ki buna her zaman bir yazıcı da dahildir) satın alınması konusunda tavsiyede bulunmak kolay değildir. Çünkü, burada çok farklı beklentiler ve talepler gündeme gelmektedir. Kaldı ki, belirli hiçbir programı mutlak olarak önermek de mümkün değildir. Bununla birlikte, programın satın alınmasından önce 1. ve 2. tablolarda belirtilen ölçütler ışığında gerek duyulan verimlilik özelliklerinin bir araya toplanmasında yarar olabilir. Elde böyle bir liste olunca uzman firmanız da kuşkusuz sizi bu konuda daha iyi aydınlatma imkânına sahip olacaktır. Gerçi şu ya da bu metin-işlemenin mevcutların en iyisi olduğunu söylemek bir bakıma kolaydır, ama bu sizin kendinizi belli bir metin programına uydurmak zorunda kalmanıza yol açar. Seçimi sizin yapmanız ve kendiniz için en uygun düşenin hangisi olduğuna sizin karar vermeniz çok daha iyidir. Bu konuyla ilgili olarak kesinlikle söylenebilecek bir şey varsa, o da şudur: Yorgun ve tuşlara vurmaktan aşınmış parmaklarla yazı makinesinin önünde oturmak ve sinirleri daktilo hatalarına kurban etmek hiç de çağdaş bir görünüm sunmamaktadır.