Sayfa 12

LISP LOGO PASCAL PILOT PL-1 PROLOG RPG SMART

.* *

RR

ADA ALGOL BASIC C C-BASIC COBOL COMAL FORTH FORTRAN

* —HLL'e yatkın ama LLL

. * «*

—

Bu dillerden LISP yapay zeka ve uzman sistem yazılımlarında ABD'de daha yaygın olarak kullanılan bir dildir. Günlük dile çok yakındırlar ve yüklemler mantığındaki her türlü ifadeyi anlayıp yorumlayabilirler. PROLOG ise daha çok JAPONYA ve AVRUPA'daki 5. kuşak biyolojik ve optik bilgisayar sistemlerinin geliştirilmesinde kullanılan bir dildir. PROLOG adı (PROgraming in LOGic) ifadesinden türetilmiş olup tamamen mantıksal ve yüklemler mantığına dayalı bir dil olup, LISP'ten en büyük farkı, dil olarak günlük dilin mekanizmasının değil, mantık biliminin mekanizmasının işleyişinin örnek olmasıdır. Yüklemler mantığında “Osman İskender'in Arkadaşıdır” şeklinde bir ifade şöyle gösterilir:

Arkadaş (Osman, İskender)

Prolog dilinde ise; (ARKADAŞ Osman İskender) biçiminde gösterilir. (Daha-Kısa Ahmet, Mehmet)— Ahmet Mehmet'den daha kısa boyludur. (Hayvan kuş)— Kuş bir hayvandır. (Dört kenar kare)— Kare dört kenarlıdır. Ayrıca PROLOG dilinde bu basit cümlecikler: A (ve, veya, ise, ancak ve ancak, değil) eklemleri kullanılarak bir araya getirilip daha karmaşık cümlecikler oluşturulabilmektedir ve buradan hareketle 'çıkarımlama'

yapılabilmektedir.

(Baba Osman İskender) (Baba İskender Turhan)

(Dedexy) z y)

cümleciklerinden (Dede Osman Turhan), yani "Osman Turhan'ın dedesidir” ifadesi çıkarılır. Ayrıca “kim İskender'in babasıdır?” sorusu şöyle sorulduğunda

? (Baba, İskender) ....... yanıt “Osman” şeklinde alınır. LISP ve PROLOG'un ortak yanları da vardır; kavramsal veya işlevsel tanımlamaları tekrarlı (recursive) bir yapı içinde yapmalarıdır. Örneğin “doğal sayı” kavramı şöyle tanımlanabilir:

SAYI (0) SAYI (1) SAYI (n4 1) (-SAYI (n)

Uzman yazılım sistemlerinin son iki sene içerisinde hızla yaygınlaşması da bir başka bilim dalının çıkmasına yol açmıştır. Bilgi mühendisliği, bilgi mühendisinin işi, belli bir uzmanlık alanındaki bilgi ve kuralları bir “uzman sistem kabuğu” (EXPERT SHELL) içerisinde mantıksal çıkarımların uygulanabildiği bir düzene göre yerleştirmekti; (Uzman Sistem Kabuğu, uzmanlık alanından bağımsız, uygun bir biçimde yerleştirdiklerinde verilecek bilgi ve kurallar üzerinde otomatik çıkarım-

lar yapmaya elverişli bir yazılım sistemine verilen isimdir). Kısaca betimlemeye çalıştığımız yapay zeka dilleri olgusu size tarihsel arka planı ve iç içe girdiği diğer düşünce sistemleriyle ilgisi açısından sunuldu. Bu olgunun en geniş ve en dar sınırlarını betimlemek ise size bırakılıyor. LISP