FLIGHT SIMULATOR II
Retro bilgisayarMerhaba arkadaşlar! Bu ay yazı dizimizin son bölümünde birlikteyiz. Bu kısacık (Mahmure Abla'nın kulakları çınlasın) yazımızda, sizinle son olarak aletli uçuş haritalarının kullanımını işleyeceğiz. Bu haritalar hani benim aylardır bulamadığım Amerika'ya ait alet uçuş kartlarının benzerleri. Bölümünde bekleme paterni veya holding patern denilen uçuş paternini göreceğiz. Daha sonra ise Jeppesen'ın aletli uçuş kartlarının kolaylarından birkaç tanesi üzerinde bu haritaların kullanım mantığını size anlatacağım. Gelecek aylarda size daha işe yarar Jeppesen haritaları ve simülatörlerle karşınıza çıkmak niyetindeyim... Hadi başlıyalım.. Holding'ler ... Bekleme paterni diye adlandırılan olay, belirlenmiş bir noktanın, yani bir FIX'in etrafında ve istenen bir yönde turlar atarak beklemek anlamına gelir. Genelde bu nokta bir radyo navigasyon istasyonunun kendisidir, bazı durumlarda ise iki istasyonun radyallerinin çakışma noktası veya bir istasyondan belli uzaklıktaki bir nokta da olabilir. Klasik bir bekleme paterni şekil 1'de gösterilmiştir.
BİR BEKLEME PATERNİ
ÇAZ #
Bekleme paterni, dört bacaktan oluşur. "INbound" denen bacakta, adından da anlaşıldığı gibi, belirlenen noktaya doğru istenen radyalde uçulur. Daha sonra sağa veya sola standart dönüşle 1 dakika yani 180 derece dönülür, Sonra 1 dakika istenen radyalin oposit değerindeki başa uçulur, bu bacağa "OUTbound" denir. Tekrar aynı yöne doğru bir standart dönüş yapılır ve ardından da istenen radyal önlenir ve 1 dakika daha uçulur. Uçak inbound bacağında uçarken, radyo kaynağının yön bilgisi ile önleme yaparak uçar. Outbound bacağında ise yön düzeltmesini yapacağı radyo bilgisi olmadığından, uçağın uçtuğu başı korumak önemlidir. Paternin düzgün olması için, standart dönüşler düzgünce gerçekleştirilmelidir. Peki rüzgar varsa ne olur? İnbound bacağında uçarken bir istasyondan alınan radyali önlediğimizden, rüzgarın bizi ne tarafa savurduğunu anlar ve önleme veririz. Outbound bacağında da bu önlemenin aynı miktarını ters yöne vererek uçarız. Tabii olarak bu ne gerçek hayatta ne de simülasyonda pratik olarak kolay olan bir uygulama. Rüzgar seçeneği ile birlikte bekleme paternini düzgün yapmak kolay değildir ve bizim programımızda bunu pek tavsiye etmiyorum. Çünkü yapacağımız hatayı bize gösterecek bir uçuş kaydımız yok, Son olarak da; sağa dönüşlü patern standart, sola dönüşlü patern standart dışı (non-standart) patern olarak adlandırılır Şekil 1'i inceleyin. Kavraması kolay, uygulaması biraz daha zor. Mesela bir radyo istasyonuna herhangi bir yönden yaklaşıp nasıl paterne gireceğiz? Şekil 2'de çizdiğim gibi bekleme paternine olan konumumuza göre üç türlü beklemeye giriş yöntemi vardır. Bunlardan birini seçmeniz için hangi radyalde radyo istasyonuna yaklaştığınızı bilmelisiniz. Üç ayrı yöntem olmasının sebebi, patern içine dönüşte mümkün olan en az manevrayı kolayca yapma gerekliliği, İlk yöntem, direk giriş yöntemi (Şekil 2a), Eğer geliş yönü, paternin uçulacağı tarafta ise bu yöntem uygun. Radyo istasyonuna doğru uçun, istasyon düştüğünde (yani tam üzerinden geçtiğiniz anda) outbound'a doğru standart dönüş yapın. Bu başta 1 dakika uçun ve sonra İnbound radyaline oturun ve radyo bilgisi ile önleme yapın. Haliyle istasyon üzerinden outbound'a dönüşünüzden İnbound'a oturana kadar olan kısım tam patern şekline uymayacaktır. İkinci yöntem "Teardrop" yani damla yöntemi ile oturma. Bu yöntem daha çok paternin tam ters çaprazında kalan yönlerden gelirken uygulanır. İstasyon düştüğünde şekil 2-b'deki gibi outbound'dan 30 derece evvel veya sonra bir başa dönülüp 1 dakika uçulur ve sonra da inbound'a doğru bir standart dönüşle beklemeye oturulur. Son yöntem yöntem. Şekil 2c'de anlatılıyor. İstasyon düşünce inbound radyalini önlüyoruz, ama ters tarafa doğru uçarken. 1 dakika uçtuktan sonra bekleme alanı içine doğru bir dönüşle inbound açısı + veya -30 dereceye dönüp olması
GİRİŞ
SON BÖLÜM gereken yönde inbound'a tekrar oturuyor ve beklemeye girmiş oluyoruz. Tabii bütün bu işlem sırasında radyo cihazlarınızı nasıl kullanacağınız size bağlı. Genel kaide, istasyona yönelirken homing ve sonra da mesela VOR'a inbound'un tersi değerli radyali TO olarak bağlayıp önlemek. NDB'de önleme işlemi biraz daha zor, bilirsiniz. Bir de noktaları veya DME FIX'leri üzerinde holding yapmak var. Bu işlem o kadar karışık değil. Holding paterni şekil 3'teki gibi ya kesişen, veya uzaklık bilgisinin alındığı radyalin üzerinde bulunur.
KESİŞİMDE BEKLEME PATERNİ
Eğer uzaklık bilgisinden faydalanacaksanız, ilkin belirtilen radyali önlemiş olmanız lazım. Daha sonra gerekli mesafeyi DME'de okuyunca holding paternine gelişe göre direk veya paralel metodla eklemeye girin. İki radyo istasyonunun kesişiminde holding söz konusu ise, patern iki radyalden birinin üzerinde olacaktır. Radyallerden birini önleyeceksiniz ve diğer radyali radyo cihazınıza bekleyeceksiniz. İstenen radyal veya ADF yön bilgisi geldiğinde de holding'e giriş işlemine başlayacaksınız (Hangi yöntem uygunsa). That's all about Holdings... Gene bekleriz... Biraz da Jeppesen... Jeppesen firması, dünyadaki tüm hava işletmelerinin ve hava alanlarının kullanımı ile ilgili bilgileri toplayıp, bunları kendi özgün tarzında hazırlanmış haritalar ve kartlar halinde dünyaya sunan bir havacılık işletmesidir. Firmanın hazırladığı ciltlerce kartlar, alet yaklaşmalarından bölge yolboyu haritalarına, uluslararası havacılık kurallarından bir bölgedeki restoranların telefonlarına kadar, bir havacıyı ilgilendirebilecek her bilgiyi kapsar. Dergimizdeki yazımızda, alet uçuşu gibi böyle dipsiz bir kuyu hakkında uzun uzun yazılar yayımlamak hem gereksiz, hem de yer kaplayıcı olurdu. Böyle yapmak yerine bu ay sizleri
Jeppesen'in aletli pist yaklaşmaları ve standart kalkışları (SİD) içeren birkaç kartı ile tanıştıracağım. Eğer aletli uçuş prosedürlerini çalışmak istiyorsanız, tavsiyem FS'in birkaç senaryo disketini ve bu bölgelerde kullanılabilecek Jeppesen kartlarını edinmeniz. Eğer kendi kendinize basit prosedürler uygulayacaksanız, uzun havacılık kurallarına gereksiniminiz yok zaten, açın yaklaşma kartlarını çizilen yolu tutturun. Eğer amacınız daha ciddi çalışmaksa, zaten uzman bir havacı ile çalışmanız gerekir ki, bu bizim derginin sınırlarını aşar. Eğer şu meşhur Amerika'ya ait Jeppesen haritalarını bulursam bunları önümüzdeki aylarda dergimizde bulacaksınız. Artık bu ay gelelim. Bunların biri Jeppesen'ın yolboyu haritalarında kullanılan sembolleri anlatan bir kart. Daha sonra tanıdık bir bölge, Marmara'nın çevresine ait bir kart, sonra da birkaç yaklaşma ve kalkış kartından oluşan ufak kartlar. Bu ay yayımladığım kartlardan ilki, Bangladeş'teki bir havaalanının yalnızca VOR kullanılarak 05 pistine yaklaşma yapmamızı sağlayan kart. Basitliği sebebi ile seçtim onu. İlkin gelin bu kartın üzerinde rastladığımız şeylere bir bakalım. Bir kere, haritanın üst kısmı genel bilgilere ayrılmış. Sağ üst köşesinde direk olarak bir hava alanının adı yazıyor ve altında da hele aletlerle ve hangi piste yaklaşma için basılmış olduğu yazılı (CHITTAGONG OR 05). Altında ise kullanılan VOR'ın frekansı ve çağrı kodu var (Bu kod gerçek uçakta mors kodu olarak sesli olarak duyulabilir.). Bunların altında ufak harflerle yazılmış “Apt. Elev 12'" ibaresi ise havaalanı yüksekliğinin 12 feet olduğunu bildiriyor. Bunların solunda bir çember ve içinde bazı sayılar var. Çemberin sağ alt köşesindeki ufak yazıdaki "MSA CTG VOR" ibaresi bu çember içindeki rakamların CTG VOR istasyonu merkez kabul edildiğinde etrafındaki minimum sektör uçuş irtifalarını (MSA) temsil ettiğini söylüyor. Bu çemberler her kartta vardır ve pasta dilimi gibi olan bölümlerin herbirinin içindeki rakamlar, o radyaller arasında bulunuyorsanız, inebileceğiniz minimum irtifayı verir. Daha solda ise havaalanının haberleşmesi ile ilgili, kule gibi gereksiz şeylerin frekansları bulunuyor (Hava trafiği? Ne banal...). Jeppesen'ın mantığı kavrandığında anlaşıldığını söylemiştim. En baba yaklaşma kartında anlatılan da bu karttaki ile aynı şekilde size sunulmuştur. Şimdi bir bakalım. Görüyorsunuz orada bir meydan var, bu bizim meydanımız insek de inmesek de... Bir de cici VOR var. Bu cici VOR'ın 037 radyalinde gerçekleştirilen de bir holding var. Bu meydana yaklaşmak için, kartın ortasındaki üstten gösterimdeki holding paternini içinde de gösterildiği gibi 3500'ten gelip holding'e giriyoruz bir kere. Sonra, canınız holdingden sıkıldığı bir an inbound bacağından outbound'a dönmek yerine, uçağınızın kategorisine göre 223 veya 217 radyallerinden birine oturup zaman tutmaya başlıyorsunuz (VOR'a 223 veya 217 ROM bağlayarak). Zaman tutmaya niçin başladık? Eğer haritanın alt kısmındaki profil grafiğine bakarsanız, VOR istasyonundan 3500'te ayrılıp 223 veya 217 radyallerinde alçalmaya gittiğimiz yolu temsil eden çizgiyi bulursunuz. Bu çizgiyi sola doğru takip ettiğinizde "Start Turn at 3 min." yani "Dönüşe 3. dakikada başlayın" ibaresini göreceksiniz. 223 veya 217 radyalinde 1500'e inince, zaman 3 dakikayı işaret ettiğinde sağa doğru yüksekliğimizi de VOR'a 055 TO bağlayarak önleme yapıyor ve bu hatta oturuyoruz. Daha sonra süzülmeye devam ediyoruz ve izin verilen minimum alçalma irtifaına kadar alçalıyoruz, yani MDA'ya kadar. Bu pistin MDA'larını ve ufki görüşlerini gösteren tablolar kartın en alt kısmında verilmiş. "Straight-in Landing Rwy 05" altında yer aldığı gibi MDA 520' ve 2800 metre de görüş gerekli. "Straight-in Landing Rwy 05" ibaresi bu yaptığımız alçalma sonunda normal normal ineceksek gerekli minimum görüş şartlarını anlatıyor. Eğer inmeyip pisti gördükten sonra oposit taraftan piste ineceksek, mesela rüzgar şartlarından dolayı, yani pist etrafında dopisti gözden kaybetmeden inmeyi deneyeceksek "Circle-to-land" ibaresinin altındaki minimumlar geçerli. "Missed Approach" ve arkasından gelen bölümde ise, eğer inişte bir aksaklık olur da pisti ıskalarsak nasıl bir prosedür uygulamamız gerektiği bulunuyor. Bu pist için yapılması gerekenler "055 hattını önleyerek 2000'e tırmanma ve hava trafik ile irtibat kurma" olarak belirtilmiş. Diğer daha karışık yaklaşma planlarının hepsinin mantığı aynı, Üstten çizimde holdingler, kulenin sizi yaklaşma fixlerine nereden yaklaştırabileceği veya kısaca tüm manevralara ait bilgiler ve bazı ayrıntıları anlatan ingilizce notlar var. Profil çizimi ise esas son yaklaşma bacağına ayrılmıştır ve yaklaşmanın bu bölümünün nasıl uygulanacağını anlatır. ILS yaklaşmalarında görülen ve yukarı doğru uzayan konik şekiller halinde çizilmiş istasyonlar bizim uçuş alet panomuzda durmadan öten ve Outer, Middle ve Inner ışıklarına sinyal gönderen istasyoncukların gösterimleri. Tüm Jeppesen haritalarını dikkatle incelerseniz kendinize gerekli bilgileri (mesafeler, aralıklar zamanlar) mutlaka bulursunuz. SID denen kartlar ise bir pistten kalkış sırasında belirli bir prosedür uygulayarak bir
senem TET
CHITTAGONG, BANGLADESH
CHITTAGONG VOR Rwy 05 ÇİZİM ve CIG Fam a“ ;
DUBLİN, IRELAND VORDME 16.
KEİ ki Sik ır — “ina vo 2000 an 055” and canini ATC. 19 1000 (782) en ham 3000 (4782) Je O orno sum n B | sam tar gam me Bİ kl OE kl yan ) ASD Dİ PA EEE ki
EEE kt Kan a izan | m A | FL bn Bi Mat
İSTANBUL, TURKEY
DRESDEN, GERMANY
DE)
REF Tay †DO 4c) Bey 22: ahaad to
1 ç J om
& Şam 13 “m hir Croms 211 la Gi 2730 (1875) Weton ini 1 Se FL NOTE. Pay atlantar 10 81
SAYI
(409) ANVWA39 hava yoluna girmenizi sağlar. Genellikle sade çizimler ve kalkış prosedürlerinin hepsini sözlü anlatan İngilizce metinler vardır. Yaklaşma kartlarına göre çok daha kolaydırlar. Bunun dışında pek çok tip kart söz konusudur. Haliyle bunların hepsine örnek veremiyorum. » Görüşmek Üzere... Evet FS hakkında buraya kadar. Eğer çok merak ettiğiniz yerler olursa veya alet uçuşunu ve benzeri havacılık bilgilerini içeren kitaplar, aerodinamik vs. hakkında bilgi almak için bana yazın. Önümüzdeki aylarda yeni konularda görüşmek üzere by'ınız.
Kere) CHAMBERY, FRANCE ARRIVAL PROCEDURES
ren