FLIGHT SIMULATOR II

• Flight Simulator 2 (Amiga)
• Oyun incelemesi
• Oyun çözümü ve hileler
• Kurslar ve dersler

Merhaba sevgili arkadaşlar. Bu aydan itibaren sizlerle birlikte bu köşede, kanatsız havacılık diye nitelendirebileceğimiz simülasyon programlarından Flight Simulator II'yi inceleyeceğiz. Yazı dizimiz boyunca bu programı gerçekten bir amaçla ve kendi yararınıza kullanabilmeniz için oldukça fazla ipucu vermeye çalışacağız. Yazı dizimiz uzun sürecek ama uzunluğu oranında da dolu olacak.

Programımızın açıklanması ve programın kullanım ayrıntılarına dizimizin ilk bölümlerinde ağırlık verirken, sonraki yazılarımızda yavaşça havacılık konularına ve gerçek uçuş tekniklerine doğru kayacak ve gerçek havacılık öğretimindeki uçuş tekniklerini programımızla nasıl uygulayabileceğimizi içeren bir program izleyeceğiz.

Program açıklaması niteliğindeki ilk sayılarda verilen özelliklerin havacılıktaki kullanım ayrıntıları ise yeri geldiğinde gerekli uçuş tekniği çalışmalarının yanında yer alacak. Bilgi olarak ilerledikçe, programımızdaki hava şartları ve arıza ihtimali simülasyonu seçeneklerini de çalışmalarımıza dahil edeceğiz.

İncelediğimiz program, gerçek havacılık prosedürlerinin uygulamasını bir ev bilgisayarı ortamında verebilmek için yapılmıştır ve bunun için de, programın el kitabında da sık sık tavsiye edildiği gibi, uçuş tekniklerini ve özellikle de aletli uçuş tekniklerini çalışmak için gerçek havacılık bilgilerini de içeren bir yayımla birlikte kullanılmalıdır. İşte bunun için yazı dizimiz boyunca pek çok kaynaktan derleyeceğim uçuş bilgilerini de yazıma dahil edeceğim.

Flight Simulator'ın kendi el kitabından çıkan altı adet bölge radyo seyrüsefer yardımcıları haritasını da dizimiz boyunca yayımlayacağız. Ayrıca aletli uçuş tekniklerini anlatan, iniş ve seyrüsefer paternlerini incelediğimiz sayılarda gerçek havacılık haritalarının da okuma ve kullanım tekniklerini görerek havacılık bilginize katkıda bulunacağız.

Bu arada tabii olarak her ay yazımızın sonunda ufak bir terminoloji bölümü olacak ve sizin havacılıkla ilgili kelime bilgisi sorunlarınız da en aza indirgenecek. (Bu ay pek dolu değil ama yakında taşacak...)

Yazı dizimizin bitiminde gerçek uçuş eğitiminde kullanılan tekniklerin basit halini ve pek çok uçuş kuralını öğrenmiş olacaksınız. Bu yazı dizisinin amacı da zaten havacılık meraklılarına havacılık bilgileri sağlayarak konu hakkında fikir edinmelerine ve bilgilenmelerine yardımcı olurken, simülasyon ve bilgisayar meraklılarına da sahip olabilecekleri en iyi Amiga programı hakkında detaylı bilgi vermek. Bu arada yazı dizimizin en başından, bana bu programın orijinalini ulaştıran bilgisayar hastası Can arkadaşıma da en derin teşekkürlerimi yolluyorum. O olmasa bu yazı dizisi de herhalde olamazdı... Başlayalım... Başlayalım... Evet, yazımıza herhalde Flight Simulator programını genel olarak tanıtmakla başlamak yerinde olur. İlkin programımızın genel özelliklerine değinelim...

Flight Simulator II bir ev bilgisayarı ortamında, esas olarak bir Cessna 182 uçağını simüle etmek için oluşturulmuş, içeriğinde Amerika Birleşik Devletleri kıyılarında bulunan oldukça geniş bölgelerin görsel bilgilerini barındıran (...ki bundan başka pek çok yeni harita disketi de piyasada var...) bir program. Amiga'nın grafik özelliklerini de iyi kullanarak bir uçaktan ulaşabileceğiniz dış görüntüden gerekli olanını size verebiliyor. Program aynı zamanda hava şartlarını değiştirebilmenizi sağlayan kontrol bölümlerini, uçağın hangi ekipmanla birlikte kullanılacağını ve uçuş ile arıza ihtimallerinin gerçekçiliğini de değiştirebilmenizi sağlayabiliyor.

Eğer programımız ciddi olarak ele alınırsa gerçekten havacılık bilgisine katkısı olabilecek bir program. Yanlış kullanıldığında, yalnızca zor bir oyunmuş gibi gözükebilir; aldanmayın. Ondan ciddi şekilde faydalanmak elinizde. Özellikle aletli uçuş tabir edilen ve telsiz cihazlarıyla yön bularak uçmak anlamına gelen uçuş tekniğini çalışmak için iyi bir kapasitesi var. Program üç uçağın simüle edilmesini kapsıyor: Bir Cessna 182, bir Learjet iş jeti ve bir de I. Dünya Savaşı'ndakiler seviyesinde bir savaş uçağı simüle edilebiliyor. Cessna programın el kitabında da belirtildiği gibi en gerçekçi uçuş simülasyonu. Learjet uçağı IFR uçuş, yani alet uçuşu çalışırken sizin zaman aralığınızı kısıtlayarak işinizi zorlaştırmak için kullanılabiliyor; fakat yeterli gerçekçilikte bir uçuş seviyesine sahip değil. Eğer çok iyi uçuş teknikleri geliştirdiyseniz, simülasyon kabiliyetinizi kanıtlayabileceğiniz bir hava savaşı ortamınız da var (ama bu hava savaşı şu ana kadar gördüğüm en zor ve adaletsiz olanı ve açıkça daha pek beceremiyorum...).

Programın desteklediği komünikasyon özellikleri sayesinde modem veya ara kablolarla bilgisayarlarınızı birbirine bağlayıp çiftli kol uçuşları da yapabiliyorsunuz. Ayrıca Amiga'nızı bir Atari ST ile bile bağlama imkanınız var.

Eğer artık 'başlayalım' diye bağırıyorsanız, Flight Simulator'ın ekran düzeni ile yazımıza başlayalım (!)

Flight Simulator Ekranı... Programımızı yüklediğiniz zaman dergimizde fotoğrafını (fotoğraf 1) da bulabileceğiniz ekran karşınıza gelir. Bu ekran düzeni genel olarak aynıdır ve yalnızca sizin ufak görüntü değişiklikleri yapmanıza olanak sağlayacak şekilde değiştirilebilir. Şimdi ilk olarak bu ekranın ana bölümlerine bakalım ve sonra da bunların ayrıntılı açıklamalarına geçelim...

Ekranın en üst satırı normal olarak menü başlıklarını içeren komut satırıdır. Fakat programımız normal pulldown menülerini kullanmıyor. Programımız çalışırken mouse'un sağ tuşunu özel bir amaçla kullandığı için yalnızca sol tuşla menü işlemlerini seçebiliyoruz. Bir seçeneğe ulaşmak için ilkin ilgili menüye, ve seçenekler belirdikten sonra da gerekli seçeneğe kliklemeliyiz. Eğer yanlışlık yaparak bir menüyü açtıysak kapatmak için menü listesi sınırı dışında bir yere, kolaylık açısından mesela 3-D görüntü bölgesine kliklememiz gerekiyor.

Ekranın üstündeki komut satırı ile aşağıda borda paneli arasında kalan boş bölümde tüm görüntü pencereleri açılıyorlar. Bunlardan ilk ikisi üç boyutlu çevre görüntülerini yansıtan pencereler. Bu pencerelerin her

birine istediğimiz boyutu, yeri ve en önemlisi uçaktan hangi açıyla dışarı baktıklarını veriyoruz. Bu iki pencerenin (fotoğraf 2'de) görüldüğü gibi kullanılması ile uçağımızın hem ön penceresinden hem de aynı anda yan, çapraz veya arka tarafından dışarı bakmamız mümkün. Bu özellik, VFR dediğimiz görerek uçuş şartlarındaki çalışmalarınızda dışarıyı sürekli klavye ile uğraşmadan seyredebilmek açısından önemli.

Bu görüntü boşluğunda aynı zamanda tüm harita, konuşma ve bilgisayar mesaj pencereleri de yeri geldikçe açılıyor ve ancak sizin mouse ile müdahalenizle kapanıyorlar. Bütün pencerelerin sol üst köşesindeki kutucuklar bu pencereleri kapamaya, sağ alt köşesindekiler ise mümkünse bunların boyutunu değiştirmeye yarıyorlar. Pencereleri hareket ettirmek için onların dış kenar hatlarına klikleyip mouse tuşunu basılı tutarak taşıyın.

Kalktık……… bağlarsanız, DME ekrancığında bu istasyona olan uzaklığınızı da NM (deniz mili) olarak rahatça okuyabilirsiniz.

19) TIME: Saati ayarlamanızı sağlar. Uçtuğunuz mevsime göre akşam güneş batımı ve sabah aydınlanmasına kadar olan bölümde gece simüle edilir. Saatin ayarı NAV aletlerinin frekans ayarı gibi klikleyerek yapılır.

20) Karbüratör Isıtıcısı Göstergesi: Karbüratör ısıtıcısı motor iyice kapalı duateşleme sistemi manyetoludur. Güvenlik ve verimlilik açısından çift manyeto kullanılır. Bu selektör o an hangi manyeto şalter pozisyonunda olduğunuzu gösterir. Manyetolardan sol (L) sağ (R) veya ikisi birden (BOTH) kullanılabilir. (LEAN) motoru kapar. (START) marş basma konumudur.

rumda kullanılırken veya süzülürken motorun çok soğumaması için açılır. Motor ısısını korurken teknik yapısı dolayısıyla da motor devrini 100-200 devir kadar düşürür.

21) İniş Takımı Pozisyonu: İniş takımlarının konumunu grafik olarak gösterir.

24) Görüntü ZOOM miktarı: Ekrandaki görüntünün ZOOM faktörünü gösterir. Ayarlanmasını menülerde göreceğiz.

22) Flap Pozisyonu: Flapların kaç derece açık olduğunu gösterir. 5 pozisyonludur.

23) Manyeto Seçici: Uçak motorlarının

25) Mouse kullanım modu indikatörü: Mouse'un kursor veya kumanda kolu modunda olduğunu göstermeye yarar. Mouse'un sağ tuşuna bastıkça bu modlar arasında gidip gelirsiniz.

26) Kabin ışıklandırması: Gece uçuşunda kabin ışıklarını yakmazsanız, aletlerinizi göremezsiniz. Arıza ihtimalli modda ışıklarınız bozulabilir.

Evet arkadaşlar. Bu aylık ancak bu kadar. Gelecek ay da programımızın menülerini inceleyip arkasından uçmaya başlayacağız. Önümüzdeki aya kadar hoşçakalın!

İniyoruz......

Havacılık Terminolojisi... NM: Deniz mili. 1852 metre. SM: Kara mili. 1609 metre. UÇAĞIN UFKİ POZİSYONU: Uçağın o an ufka göre hangi yatış ve yunuslama açısında olduğunun bilgisi. Uçağın eksenlerindeki hareketlerle ilgili daha geniş bilgi için yandaki şekle bakın.

UÇUŞ KURALLARI: Havacılıkta, yapılan bir uçuşun hangi yöntemle düzenleneceğini ve seçilen yöntemin güvenle uygulanması için neler yapılması gerektiğini belirten genel uçuş bilgileri veya yöntemleridir. Bu "Uçuş Kuralı" terimi, havacılık yönetmelikleri gibi kanuni kurallarla karıştırılmamalıdır.

VFR terimi (Visual Flight Rules) = Görerek Uçuş Kuralları anlamına gelir. VFR'ye göre uçmaktan, uçağın ufki konumunu, düz veya dönmekte mi olduğunu, o an nerede bulunduğunu ve nereye gittiğini, etrafındaki hava trafiğinin nasıl olduğunu gözle algılamak ve görüntü olarak algılanan bilgiye göre karar vermek anlaşılmalıdır.

IFR terimi (Instrument Flight Rules) = Alet Uçuşu Kuralları anlamına gelir ve uçağın uçuş aletlerine göre idaresini öngörür. IFR'ye göre uçuşta yapay ufuk, dönüş koordinatörü veya yön cayrosu gibi cihazlarla uçağın içinde bulunduğu durum saptanır, radyo seyrüsefer aletlerine ve bunların okuma bilgisine göre de uçuş sürdürülür. Yer tespiti ve rotalara uyma hep VOR, ADF, DME gibi aletlerden alınan bilginin yorumu ile gerçekleştirilir ve hava trafiği de yer radar kontrolü merkezinin denetiminde belli prosedürler ile yönetilir. VFR uçuş amatör bir uçuş tipidir, kullanışlı değildir fakat zevklidir. Pilotluğun temeli VFR uçuşla kazanılır. IFR uçuş ciddiyet, yetenek, sabır ve bol bilgi gerektirir. IFR uçuşta inişin son anı dışında dışarı bakmaya gerek bile yoktur.

Pist

Ekranın en alt bölümünü kaplayan borda paneli ise programımızın kalbi. Program ilk çalıştığı anda sahip olunabilecek tüm aletler burada mevcut. Ama biz bir menü seçeneği ile bunların bazılarını kapatabiliyoruz. 'Niçin aletlerin bir bölümünü kapatalım ki?' diye bir soruya karşılık olarak verilecek cevap ise iki türlü. Aletlerin bir bölümünü kullanmamak, gerçek uçuş eğitiminde de kullanılan ve temel bazı kumandaların kazanılmasını kolaylaştırırken, gereksiz ayrıntılarla uğraşmamanızı amaçlayan bir prosedür. Ayrıca eksik uçuş aletleri olan bir uçakla normal dışı bir durumda kalınırsa neler yapılması gerektiği hakkındaki çalışmaların yapılması sırasında veya kendinizi basit bir uçağın içine atıp tam VFR uçmak istediğinizde de kullanılabiliyor.

Uçağın Borda Paneli... Gelin şimdi de sizinle uçağımızın uçuş aletlerini inceleyelim. Ekrandaki aletlerin yerlerini kolayca tanımak için Şekil 1'i de kullanabilirsiniz.

1) Hava Hızı Göstergesi: Uçağınızın etrafında akan havanın uçağa göre relatif hızını verir. Ölçümü KNOT yani deniz mili cinsindendir. En önemli uçuş aletidir.

2) Yapay Ufuk: Uçağınızın ufka göre pozisyonunu saptayan bir alettir. Uçağın yunuslama ve yatış açılarını ölçer. Aletli uçuşta kullanılan en önemli alettir. Yapay ufkun ortasında yer alan çizgi, uçağınızı temsil eder. Yapay ufuk bu temsili uçağın arkasında hareket ederek ufki pozisyonunuzu gösterir. Yatay çizgiler burnun 10'ar derecelik yunuslama açılarına karşılık gelir. Göstergenin üst kısmında yer alan bir ok ve bunun isabet ettiği çizgiler de 10, 20, 30, 45 ve 60 derece yatışları gösteren belirticilerdir.

3) Altimetre: Yükseklik göstergesidir. Uçağın sıfırlandığı yüksekliğe (daha doğru bir deyişle ayarlandığı basınca) göre yüksekliğini, basınç farklarından ölçen bir alettir. Yüksekliği FOOT cinsinden verir. Göstergenin uzun ibresi 100 feet'leri, kısa ibresi 1000 feet'leri ve ufak bir üçgen olarak gösterge skalasının dış kenarında hareket eden ibre de 10000 feet'leri gösterir. Aletin sol alt köşesindeki yuvarlak ise basınç ayarlama veya sıfırlama düğmesini temsil eder (kullanımını sonra göreceğiz).

4) Dönüş Koordinatörü: Bu gösterge bir uçaktaki en önemli göstergelerden biri sayılır. Uçağın açısal dönüş hızını, yani uçağın kendi ekseni etrafında hangi hızla dönmekte olduğunu gösterir. Ortadaki temsili uçak, dönmekte olduğunuz yöne doğru dönüş hızıyla orantılı olarak yatar. L ve R harfleri ile işaretli sınırlar 180 derece dakikalık standart dönüş denen dönüş hızlarına karşılık gelirler. Koordinatörün alt kısmındaki kutu içinde sağa ve sola hareket eden daireciğe ise 'bull' denir. Bunun görevi ise dönüşü yaparken uçağın dönüş yönünün içine veya dışına kayış yapıp yapmadığının veya havacılık deyimi ile 'kumandaların koordineli kullanımının' denetçisidir. Daha sonra da değineceğimiz gibi bir dönüşün koordineli olması için bull'un kaydığı yöne rudder kumandası vermek veya uçağı bull'un kaydığı yönün aksine yatırmak gerekir. "Bull" ortada iken dönüş mükemmeldir.

5) İstikamet Jiroskobu: Gerçek uçaklarda pusula ile ayarlanarak kullanılan bu cihaz yön ile ilgili işlemlerde kolaylıklar sağlayan bir skalaya sahiptir. Programımızda ise bu skala olmadığı ve pusula sapmaları da bulunmadığı için gereksiz yere konmuş bir göstergedir.

6) Varyometre: Uçağın düşey hızını veya bir başka deyişle tırmanma veya süzülme miktarını gösterir, ileri uçuş teknikleri ile kullanımı faydalı olup normalde VFR uçuşta kapalı tutulmasının zararı yoktur. Gerçek uçaklarda bu gösterge programdakinden çok daha az hassas çalıştığı için pek güvenilmemesi gerekiyor.

7) Radyo Seyrüsefer Ekipmanı: Bu aletler ile VOR denen özel radyo vericilerine göre hangi pozisyon ve mesafede olduğunuzu bularak navigasyon yaparsınız. Bu aletler aletli uçuşun kalbidir. Kapalı hava şartlarında uçuş ve iniş yapmanızı bu aletle sağlarsınız. ILS denen aletli iniş sistemi de bu cihazların içindedir. Programımızın gerçek havacılığa olan en büyük katkısı, bu cihazların teorik eğitimi sırasındadır. Uçağımızda bu aletlerden iki tane var. Fakat ikinci alet, ADF dediğimiz daha basit bir radyo seyrüsefer aleti devreye girince otomatikman yok olup ADF kadranı buraya geliyor. Bu aletlerin kullanım özelliklerini yazı dizimizin sonraki bölümlerinde göreceğiz.

8) Kumanda Pozisyonu İbreleri: Programımızı kullanırken sürekli kontrol edeceğimiz göstergelerdir. Uçuş kumandalarımızın eleron, elevatör ve rudder'larımızın pozisyonlarını gösterir.

9) Elevatör Trim Ayarı Göstergesi: Gerçekçi elevatör trimi kullanımını seçtiyseniz, bu gösterge ile kontrol etmeniz gereken trim veya fletner denen bir cihaz vardır. Gerçek bir uçakta ilk farkına varacağınız şeylerden biri, elevatör kumandası sırasında kumandayı bir noktada sürekli tutmak gerektiğinde sürekli güç harcamak zorunda kalmanız ve eninde sonunda kolunuzun yorularak kumanda hassasiyetinin azalmasıdır. Buna karşı trim veya fletner denen iki farklı düzen, elevatörün ayarladığınız noktada nötr kol gücü ile kalmasını sağlar ve kumanda stabilitesi sağlanır. Programımız, bu olayı simüle etmek için trim ayarı yapılmadığı sürece elevatör ayarını ufak sınırlar içinde rastgele oynatarak kumanda hassasiyetini azaltır. Trim ayarı ne kadar kötü ise doğal olarak kumanda hassasiyeti de o derece azalacaktır.

10) Gaz Kolu Pozisyonu: Gaz kolunun ne kadar açık olduğunu gösterir. Motor takometresi ile birlikte güç ayarının yapılmasını sağlar.

11) Takometre: Pervane ve motor devrini gösterir. Direk olarak pervaneye bağlı bir motor kullanımı simüle edildiğinden, devir sayısı güç miktarı olarak nitelendirilebilir. 12) Otomatik Pilot Göstergesi: Otomatik pilotun açık veya kapalı konumunu gösterir. (Otomatik Pilotun kullanımını menülerdeki seçeneğinde anlatacağız.)

13) Manyetik Pusula: Bildiğimiz pusula işte... Pusula sapmalarının iyi simüle edilmemiş olması, programın en kötü yönlerinden biri.

14) Yakıt Göstergeleri: Sol ve sağ kanattaki kalan yakıtı gösterir. Arıza ihtimali seçilmiş simülasyonda, depoların biri veya ikisi delinip yakıtınız azalabilir veya yakıt sistemi arızasından dolayı tüm yakıt elden gidebilir. 15) Motor Yağ Göstergeleri: Motor yağının sıcaklık ve basıncını gösterirler. Bu göstergeleri arıza ihtimalli modda ve özellikle de yüksek güç kullanırken iyi izleyin. Yağ basıncınız düşer ve (veya) sıcaklığı artarsa, motorun gücünü kısıp düz uçun veya süzülün. İşe yaramazsa veya o anda göstergeleri izlemiyorsanız, bir anda motorunuzu durmuş bulursunuz.

16) O/M/I Belirteçleri: Radyo seyrüseferi yapılırken ILS iniş sırasında belli bölgeler geçilirken "biip-biip" uyarısı ile yanıp sönen lambalardır, ilerde kullanımlarını ayrıntısı ile göreceğiz.

17) Radyo Frekans Ayarları: Bu frekans ayarlarından dört tip var: COM, NAV (1/2), ADF ve TRANSPONDER. COM ve NAV frekansları 123.45 gibi beş haneli hassas ayarlı frekans kodlarıdır. COM konuşma haberleşmesinin, NAV 1 ve NAV 2 ise VOR/ILS aletlerinin kullanacağı frekansları belirler. ADF ve TRANSPONDER ise sırayla üç ve dört haneli frekans kodları kullanırlar. ADF, Non directional beacon denen radyo seyrüsefer aletinin frekansını, TRANSPONDER ise radar kodlayıcının gösterim kodunu belirlemeye yarar. TRANSPONDER aslında programımızla direk ilgili değil. Bu aletin esas görevi, bir uçağın yerdeki radar ekranında tanınmasını kolaylaştıran bir sinyal göndermesidir. Esasen yer kontrolü ile ilgilidir. Frekansları değiştirirken NAV ve COM cihazlarında sayı gruplarının soluna klikleyerek sayıları küçültebilir, sağ kenarlarına klikleyerek de büyütebilirsiniz. ADF ve TRANSPONDER kodları ise üzerlerine kliklendikçe 0'dan 9'a kadar sırayla değişirler. Ayrıca ADF frekans kodlayıcısının yanında bir kutucuk vardır. ADF'yi çalıştırmak için bu kutucuğa kliklemelisiniz. Bunu yaparsanız, VOR/ILS 2 aletinin kadranı yok olup yerine ADF kadranı çıkar.

18) DME Gösterim Elemanı: Eğer bir VOR istasyonunda DME varsa ve bu istasyonu uçağınızdaki NAV 1 cihazınıza