Sayfa 61

Ekranın en alt bölümünü kaplayan borda paneli ise programımızın kalbi. Program ilk çalıştığı anda sahip olunabilecek tüm aletler burada mevcut. Ama biz bir menü seçeneği ile bunların bazılarını kapatabiliyoruz. 'Niçin aletlerin bir bölümünü kapatalım ki?' diye bir soruya karşılık olarak verilecek cevap ise iki türlü. Aletlerin bir bölümünü kullanmamak, gerçek uçuş eğitiminde de kullanılan ve temel bazı kumandaların kazanılmasını kolaylaştırırken, gereksiz ayrıntılarla uğraşmamanızı amaçlayan bir prosedür. Ayrıca eksik uçuş aletleri olan bir uçakla normal dışı bir durumda kalınırsa neler yapılması gerektiği hakkındaki çalışmaların yapılması sırasında veya kendinizi basit bir uçağın içine atıp tam VFR uçmak istediğinizde de kullanılabiliyor.

Uçağın Borda Paneli... Gelin şimdi de sizinle uçağımızın uçuş aletlerini inceleyelim. Ekrandaki aletlerin yerlerini kolayca tanımak için Şekil 1'i de kullanabilirsiniz.

1) Hava Hızı Göstergesi: Uçağınızın etrafında akan havanın uçağa göre relatif hızını verir. Ölçümü KNOT yani deniz mili cinsindendir. En önemli uçuş aletidir.

2) Yapay Ufuk: Uçağınızın ufka göre pozisyonunu saptayan bir alettir. Uçağın yunuslama ve yatış açılarını ölçer. Aletli uçuşta kullanılan en önemli alettir. Yapay ufkun ortasında yer alan çizgi, uçağınızı temsil eder. Yapay ufuk bu temsili uçağın arkasında hareket ederek ufki pozisyonunuzu gösterir. Yatay çizgiler burnun 10'ar derecelik yunuslama açılarına karşılık gelir. Göstergenin üst kısmında yer alan bir ok ve bunun isabet ettiği çizgiler de 10, 20, 30, 45 ve 60 derece yatışları gösteren belirticilerdir.

3) Altimetre: Yükseklik göstergesidir. Uçağın sıfırlandığı yüksekliğe (daha doğru bir deyişle ayarlandığı basınca) göre yüksekliğini, basınç farklarından ölçen bir alettir. Yüksekliği FOOT cinsinden verir. Göstergenin uzun ibresi 100 feet'leri, kısa ibresi 1000 feet'leri ve ufak bir üçgen olarak gösterge skalasının dış kenarında hareket eden ibre de 10000 feet'leri gösterir. Aletin sol alt köşesindeki yuvarlak ise basınç ayarlama veya sıfırlama düğmesini temsil eder (kullanımını sonra göreceğiz).

4) Dönüş Koordinatörü: Bu gösterge bir uçaktaki en önemli göstergelerden biri sayılır. Uçağın açısal dönüş hızını, yani uçağın kendi ekseni etrafında hangi hızla dönmekte olduğunu gösterir. Ortadaki temsili uçak, dönmekte olduğunuz yöne doğru dönüş hızıyla orantılı olarak yatar. L ve R harfleri ile işaretli sınırlar 180 derece dakikalık standart dönüş denen dönüş hızlarına karşılık gelirler. Koordinatörün alt kısmındaki kutu içinde sağa ve sola hareket eden daireciğe ise 'bull' denir. Bunun görevi ise dönüşü yaparken uçağın dönüş yönünün içine veya dışına kayış yapıp yapmadığının veya havacılık deyimi ile 'kumandaların koordineli kullanımının' denetçisidir. Daha sonra da değineceğimiz gibi bir dönüşün koordineli olması için bull'un kaydığı yöne rudder kumandası vermek veya uçağı bull'un kaydığı yönün aksine yatırmak gerekir. "Bull" ortada iken dönüş mükemmeldir.

5) İstikamet Jiroskobu: Gerçek uçaklarda pusula ile ayarlanarak kullanılan bu cihaz yön ile ilgili işlemlerde kolaylıklar sağlayan bir skalaya sahiptir. Programımızda ise bu skala olmadığı ve pusula sapmaları da bulunmadığı için gereksiz yere konmuş bir göstergedir.

6) Varyometre: Uçağın düşey hızını veya bir başka deyişle tırmanma veya süzülme miktarını gösterir, ileri uçuş teknikleri ile kullanımı faydalı olup normalde VFR uçuşta kapalı tutulmasının zararı yoktur. Gerçek uçaklarda bu gösterge programdakinden çok daha az hassas çalıştığı için pek güvenilmemesi gerekiyor.

7) Radyo Seyrüsefer Ekipmanı: Bu aletler ile VOR denen özel radyo vericilerine göre hangi pozisyon ve mesafede olduğunuzu bularak navigasyon yaparsınız. Bu aletler aletli uçuşun kalbidir. Kapalı hava şartlarında uçuş ve iniş yapmanızı bu aletle sağlarsınız. ILS denen aletli iniş sistemi de bu cihazların içindedir. Programımızın gerçek havacılığa olan en büyük katkısı, bu cihazların teorik eğitimi sırasındadır. Uçağımızda bu aletlerden iki tane var. Fakat ikinci alet, ADF dediğimiz daha basit bir radyo seyrüsefer aleti devreye girince otomatikman yok olup ADF kadranı buraya geliyor. Bu aletlerin kullanım özelliklerini yazı dizimizin sonraki bölümlerinde göreceğiz.

8) Kumanda Pozisyonu İbreleri: Programımızı kullanırken sürekli kontrol edeceğimiz göstergelerdir. Uçuş kumandalarımızın eleron, elevatör ve rudder'larımızın pozisyonlarını gösterir.

9) Elevatör Trim Ayarı Göstergesi: Gerçekçi elevatör trimi kullanımını seçtiyseniz, bu gösterge ile kontrol etmeniz gereken trim veya fletner denen bir cihaz vardır. Gerçek bir uçakta ilk farkına varacağınız şeylerden biri, elevatör kumandası sırasında kumandayı bir noktada sürekli tutmak gerektiğinde sürekli güç harcamak zorunda kalmanız ve eninde sonunda kolunuzun yorularak kumanda hassasiyetinin azalmasıdır. Buna karşı trim veya fletner denen iki farklı düzen, elevatörün ayarladığınız noktada nötr kol gücü ile kalmasını sağlar ve kumanda stabilitesi sağlanır. Programımız, bu olayı simüle etmek için trim ayarı yapılmadığı sürece elevatör ayarını ufak sınırlar içinde rastgele oynatarak kumanda hassasiyetini azaltır. Trim ayarı ne kadar kötü ise doğal olarak kumanda hassasiyeti de o derece azalacaktır.

10) Gaz Kolu Pozisyonu: Gaz kolunun ne kadar açık olduğunu gösterir. Motor takometresi ile birlikte güç ayarının yapılmasını sağlar.

11) Takometre: Pervane ve motor devrini gösterir. Direk olarak pervaneye bağlı bir motor kullanımı simüle edildiğinden, devir sayısı güç miktarı olarak nitelendirilebilir. 12) Otomatik Pilot Göstergesi: Otomatik pilotun açık veya kapalı konumunu gösterir. (Otomatik Pilotun kullanımını menülerdeki seçeneğinde anlatacağız.)

13) Manyetik Pusula: Bildiğimiz pusula işte... Pusula sapmalarının iyi simüle edilmemiş olması, programın en kötü yönlerinden biri.

14) Yakıt Göstergeleri: Sol ve sağ kanattaki kalan yakıtı gösterir. Arıza ihtimali seçilmiş simülasyonda, depoların biri veya ikisi delinip yakıtınız azalabilir veya yakıt sistemi arızasından dolayı tüm yakıt elden gidebilir. 15) Motor Yağ Göstergeleri: Motor yağının sıcaklık ve basıncını gösterirler. Bu göstergeleri arıza ihtimalli modda ve özellikle de yüksek güç kullanırken iyi izleyin. Yağ basıncınız düşer ve (veya) sıcaklığı artarsa, motorun gücünü kısıp düz uçun veya süzülün. İşe yaramazsa veya o anda göstergeleri izlemiyorsanız, bir anda motorunuzu durmuş bulursunuz.

16) O/M/I Belirteçleri: Radyo seyrüseferi yapılırken ILS iniş sırasında belli bölgeler geçilirken "biip-biip" uyarısı ile yanıp sönen lambalardır, ilerde kullanımlarını ayrıntısı ile göreceğiz.

17) Radyo Frekans Ayarları: Bu frekans ayarlarından dört tip var: COM, NAV (1/2), ADF ve TRANSPONDER. COM ve NAV frekansları 123.45 gibi beş haneli hassas ayarlı frekans kodlarıdır. COM konuşma haberleşmesinin, NAV 1 ve NAV 2 ise VOR/ILS aletlerinin kullanacağı frekansları belirler. ADF ve TRANSPONDER ise sırayla üç ve dört haneli frekans kodları kullanırlar. ADF, Non directional beacon denen radyo seyrüsefer aletinin frekansını, TRANSPONDER ise radar kodlayıcının gösterim kodunu belirlemeye yarar. TRANSPONDER aslında programımızla direk ilgili değil. Bu aletin esas görevi, bir uçağın yerdeki radar ekranında tanınmasını kolaylaştıran bir sinyal göndermesidir. Esasen yer kontrolü ile ilgilidir. Frekansları değiştirirken NAV ve COM cihazlarında sayı gruplarının soluna klikleyerek sayıları küçültebilir, sağ kenarlarına klikleyerek de büyütebilirsiniz. ADF ve TRANSPONDER kodları ise üzerlerine kliklendikçe 0'dan 9'a kadar sırayla değişirler. Ayrıca ADF frekans kodlayıcısının yanında bir kutucuk vardır. ADF'yi çalıştırmak için bu kutucuğa kliklemelisiniz. Bunu yaparsanız, VOR/ILS 2 aletinin kadranı yok olup yerine ADF kadranı çıkar.

18) DME Gösterim Elemanı: Eğer bir VOR istasyonunda DME varsa ve bu istasyonu uçağınızdaki NAV 1 cihazınıza