MUSIC-X

• Müzik ve ses

FİLTRELER SAYFASI Music-X ana klavyeniz ile arasındaki MIDI mesaj alışverişinizi bir ön düzenlemeye tabi tutma olanağı da sağlıyor. Bunu gerçekleştirebileceğiniz sayfa, programın diğer dört ana ekranından pull-down menülerden seçeceğiniz Filtreler Sayfası.

Synthesiser'ınızın belli bir MIDI kanalı üzerinden gönderdiği MIDI mesajlarını farklı kanallara yönlendirebiliyorsunuz. Synthesiser'ın 'Omni', 'Poly', 'Mono', varsa 'Vibrato', 'Portamento' modlarını bu ekran üzerindeki tuşlarla açıp kapayabiliyorsunuz. Hatta mesajları geri kullanıma yollayabiliyor (re-out) ya da Amiga seslerine aktarabiliyorsunuz.

Bir örnekleme yaparsak; master klavyeniz bir numaralı MIDI kanalından mesaj alışverişi yaparken, ikinci klavyeniz ise iki numaralı MIDI kanalından veri almaya ayarlanmış ise, filtreler sayfasındaki ayarlamalarla master klavyenin tuşları ile ikinci klavyenizi çalmanız olası. Önce sayfadaki 'Local Off' tuşuna basarak master klavyenin tuşlarının kullanılması halinde cihazın ses çıkarmamasını sağlıyorsunuz, daha sonra kanal numarası bir iken 'Remap' penceresindeki bütün MIDI olaylarını kanal ikiye aktarıyorsunuz. En nihayet 'Data Echo' tuşlarından 'Re-Out' seçimi ile, birinci kanaldan gelen mesajların ikinci kanaldan geri gönderilmesini sağlıyorsunuz. Böylece master klavyede her bastığınız nota ikinci kanaldan alıcı durumda olan ikinci klavyeye gönderilerek notaları onun seslendirmesi sağlanmış oluyor. Bu durum bize bir MIDI konfigürasyonunda aslında bir tek ana klavyenin yeterli olduğunu da gösteriyor. Yani uygun bir MIDI klavyeye sahipseniz, sisteminize bir ikinci ve üçüncü synthesizer eklemek istediğinizde bunları tuşsuz synthe-modüllerden seçmeniz daha akıllıca ve ekonomik bir karar olacaktır. Zaten üretici firmalar bunu göz önüne alarak hemen her modellerinin modüllerini de üretmekteler. Sayfamızda sol alt köşede 'Keyboard Map' adı altında 'OFF' ve birden dörde numaralı tuşlardan oluşan bir köşe var. Bu tuşların kullanımı için ise pulldown Modüller menüsünden erişilebilen 'Keymap Editör' modül programında çeşitli düzenlemelere gereksinim var.

KEYMAP EDİTÖR Modülü çalıştırdığınızda karşınıza minyatür bir keyboard ile çeşitli MIDI ve Music-X olaylarını içeren bir ekran geliyor.

Kısaca tanımlamak gerekirse; belli olayları klavyenizin belli tuşlarına veya bölgesine atayabileceğiniz bir düzenek bu. Bu şekilde dört ayrı klavye düzeneği hazırlayabiliyor ve filtreler sayfasındaki tuşlarla bunlardan istediğinizi devreye sokabiliyorsunuz. Gerçekleştirilebilen olaylar ise şunlar: 1- Klavyeden basılan tuşların belirlenen aralıklarla transpoze edilmesi.

2- Belli tuşlara atanan sequence’ların o tuşa basılarak çaldırılabilmesi. Ki bu çalma veya kayıt esnasında önceden hazırlanmış davul ya da bas patternlerinin istendiği anda parçaya dahil edilebilmesini mümkün kılacaktır.

3- Control change mesajlarının belli tuşlara basılarak sağlanması. Örneğin volüm ile ilgili kontrolör (7)'ün bir tuşa atanması halinde, o tuşa basış hızınıza yani attack velocity'sine bağlı olarak synthesiser'ın volümü değişecektir.

4- Mute Track ve Solo Track olayları. 5- Sequencer ve editör sayfalarındaki Start ve Stop tuşları, yine editör sayfalarında gerçekleştirilen Step Recording işlemi için 'Step' tuşunun işlevi. F1 ve F2 tuşları ile yaptığımız Punch in ve Punch Out işleri doğrudan ana klavyeden basılan bir tuşla gerçekleştirilebilir hale getirilebiliyor.

Bu sayede enstrümanınız sadece çalınır olmaktan öte, pratik bir MIDI kontrol cihazı olarak da işlev kazanmış oluyor.

AMIGA SAMPLE'LARI SAYFASI

wg&ÎC-X SaHple: ttali tiril.

Yeri geldikçe bahsediyorum, programımız synthesiser'larınızı seslendirdiği gibi Amiga'nın ses üreteçlerini de kullanabilmekte. Bu nedenle Amiga ses dosyalarının kontrolü için de ayrı bir sayfa oluşturulmuş.

Amiga Sample'ları sayfasına da, diğer dört ana sayfanın pulldown menülerinden erişiliyor. Sayfada onaltı sample için bir liste var. Her bir sample, listede sırayla ayrı bir dahili MIDI kanalı üzerinden seslendirilecek biçimde yukarıdan aşağı birden onaltıya kadar kanallara atanarak yer alıyor. Listede ayrıca sample'ın adı, dosyanın byte veya kilobyte cinsinden büyüklüğü, hassas akord değeri (tune), kaç oktavlık olduğu ve en yüksek frekanslı (en tiz) notanın değeri izlenebiliyor.

Aşağıda ise, sample'ları birbirleri ve synthesiser'ınızla akord edebilmeniz için bir akord (tuning) sürgüsü ve sample'ın Attack, Decay, Sustain, Release değerlerinin düzenlenebildiği bir grafik kontrol penceresi yer alıyor. Üstelik yukarıda saydığım bu standart dört parametrik nokta, onaltı noktaya çıkarılmış. Bu onaltı nokta ile sample'larınızı farklı enstrüman ve efekt formlarında kurabiliyorsunuz.

Program IFF ve Sonix standartlarında dosyaları kullanıyor ve yapılan düzenlemelerle bu dosyaları IFF 8SVX formatında saklama olanağı veriyor. Böylece normalde parçalarınızı diske kaydederken dosya içerisinde bu sample'ları da kaydedebildiğiniz gibi, akord edilmiş ve düzeltilmiş sesleri daha sonra başka parçalar içerisinde de kullanabilmek amacıyla tek tek arşivleme olanağı da elde etmiş oluyorsunuz.

Yine pulldown menü'den 'Audio Filter' komutu ile LED'i söndürüp 7 kilohertz üzerindeki frekansları da duyulur hale getirebiliyorsunuz.

Sayfada o anki serbest çip bellek miktarı size gösterilmiş ki, sample'ları yüklerken geri kalan miktarı görüp ona göre tedbirli olasınız. Çünkü biliyorsunuz, sample'lar çip bellek üzerine yükleniyorlar.

LIBRARIAN PAGE Geldik Music-X'in en sevdiğim sayfalarından birine. Benim synthesiser'larım ses enstrüman verilerini dosyalama ünitesi olarak, RAM kartlarını kullanıyor. Bu kartları ise hem ülkemizde bulmak güç, hem de oldukça pahalı ürünler. Üstelik fazla pratik oldukları da söylenemez.

Programımız Kitaplık sayfası ile oldukça güzel bir çözüm sağlıyor bu soruna. Synthesiser'ınızda ürettiğiniz yeni sesleri kitaplık sayfasına aktarıp oradan da disketler üzerinde depolamanız mümkün. Enstrüman verilerini, onaltılık gruplar halinde sayfalarda topluyor ve saklıyorsunuz. Bu işlemi, kullandığınız synthesiser'ın yeteneklerine bağlı olarak çeşitlemeniz olası. Örneğin enstrüman verileri tek tek synthesiser'dan okunabildiği gibi, eğer cihaz elveriyorsa, ses bankalarını

64'lük veya 128'lik paketler halinde kitaplık sayfasına 'dump' edilebiliyor. Enstrüman verilerinin yanı sıra, eğer varsa efekt patch'ları, drum section verileri ve benzeri tüm değişkenlerle ilgili veriler bu sayfalarda toplanıp disketlere kaydedilebiliyor.

İlk defa bir ses aktarımına başlarken yapacağınız, pulldown menüden 'New' komutunu vermek. Ardından karşınıza bir yükleme penceresi çıkıyor ve sesleri alınacak synthesiser'la ilgili 'Protokol dosyası'nı seçmeniz isteniyor. Şimdi hemen o da nedir diye soracaksınız tabii. Daha sonra ayrıntılı olarak açıklayacağım için, kısaca protokol dosyalarının Music-X'in değişik synthesiser'larla onların dilinde anlaşabilmesi için gerekli komut dizilerini içeren dosyalar olduğunu belirtelim. Programımız, değişik Yamaha, Roland, Casio, Oberheim modelleri için hazırlanmış protokol dosyalarını ve her türden synthesiser ile kullanılabilecek, synthesiser'ların 'Bulk Data Dump' işlevini karşılayabilen 'Generic Protokol' dosyalarını size sunuyor. Eğer enstrümanınız bunlardan biri değilse, iş başa düştü demektir. Kendi protokolünüzü yazmanız gerekiyor.

Bu işlemi gerçekleştirdiğinizde, size onaltı satırlık boş bir kitaplık sayfası açılıyor. Ses verilerinin alınması, yukarıda dediğim gibi onaltılık gruplar halinde veya tek tek yapılabiliyor. Bunun için, sayfa üzerindeki program numarası counter'ının sesin ya da onaltılık ses grubunun ilk sesinin synthesiser üzerindeki sıra numarasına ayarlanması, eğer 16'lık paket aktarım ise 'AH' tuşuna basılması yetiyor. Daha sonra yapacağınız tek şey 'Receive' tuşunu klikleyip üç-beş saniye veri aktarımının tamamlanmasını beklemek. Zaten bu esnada aktarılan her sesin adının sayfada yerini aldığını da görüyorsunuz. Bu işlem farklı onaltılık gruplar için istendiği kadar tekrarlanabiliyor. Aktarım tamamlandığında, her sayfa ayrı bir isim verilerek disketlere kaydediliyor.

Daha ileride bu dosyalar istendiği zaman tekrar sayfalar halinde yüklenip ister 16'lık gruplar halinde, ister tek tek synthesiser'a aktarılabiliyorlar. Bu işlem için bir güzel kolaylık daha verilmiş: Sayfada satırlar üzerinde isimleri ile gördüğünüz seslerin nasıl sesler olduğunu hatırlamıyorsanız, o sunuz. Bunun sonucunda ses dosyası tampon bölgede çalınmaya hazır bekliyor. Eğer herhangi bir ses bankası tuşuna basarak enstrüman seçimi yaparsanız, preview sesin silindiğini göreceksiniz

PATCH EDİTÖRLERİ

Music-X bize seslerin dosyalanabilmesinin yanısıra, onların düzenlenebilmesi olanağını da vermiş. Librarian Page'de pulldown menüden 'Edit Entry' komutu ile bir patch editöre geçebiliyoruz. Bu, normalde ilgili sesin verilerinin hexadecimal olarak sunulduğu bir editör. Fakat program disklerinizde synthesiser'ınız için özel bir Patch Editör modül program mevcut ise, işin rengi değişiyor. Seçtiğiniz sesin verileri otomatik olarak çalıştırılan bu programa aktarılıyor.

Günümüz synthesiser'larında oldukça karmaşık ses yapıları nedeniyle gittikçe zorlaşan ses üretimi, Patch editör programları ile elbetteki synthesiser üzerinde olduğundan daha kolay ve keyifli bir hale geliyor. Bendeki disklerde Yamaha DX7 ve Roland D50 editörleri mevcut. Herhalde MicroIllusion ek modül disketleri ile bu sayıyı arttıracaktır. Bu programlar, enstrümanınızın ses parametrelerinin tümünü içeren sürgüler ve değişik grafik kontrollerle onları kolayca değiştirebileceğiniz bir ortam yaratıyor.

PROTOKOL EDİTÖRÜ Gelelim yukanda kısaca değindiğimiz, programın en karmaşık ve zorlu işlemini içeren Protokol Editörüne. Olayın fazla teknik ve açıklaması çok uzun bir konu olması nedeni ile, burada yalnızca kavramı tanımlamakla yetineceğim. Fakat sizlerden bu yönde bir taleple karşılaşırsam, ilerde bununla ilgili detaylı bir yazıyı aynca hazırlayacağımı belirteyim. Önce de söylediğim gibi, her synthesiser'm üretici firmanın dizayn ettiği kendine özgü bir veri yapısı ve program alış veriş dili vardır. Bunun da ötesinde, bir syntiıesiser'la komünikasyon kurabilmek, belli bir soru cevap silsilesi ile sağlanmaktadır. Bu noktada anlaşılacağı gibi, cihazınızdan doğru cevaplan alabilmek için onun anlayabileceği doğru sorulan sorabilmeniz gereklidir. sesi synthesiser'in bir bankasına kaydetmeden bir tampon bölge üzerinden çalıp dinlemek mümkün. Bunun için de, önce sayfada 'Preview' tuşuna basmanız gerekiyor. Sonra işaretleyiciyi ilgili sesin adı üzerine götürüp 'Send' tuşunu klikliyor-

Biz bu soru ve cevaplara 'System Exclusive' mesajları diyoruz. Bu mesajlar belli kavramlara karşılık gelen bir takım hexadecimal sayı dizilerinden oluşmaktadırlar. Örneğin tüm SysEx mesajları 'F0', yani 'System Exclusive Başlangıcı' byte'ı ile başlar. Bunu takiben, genellikle üretici firmanın kimlik numarasını içeren bir veya bir seri byte gelir. Daha sonra ne tür bir veri komünikasyonu istendiği, veri formatı ve en nihayet 'System Exclusive Sonu' (EOX) kodu ile mesaj tamamlanır.

Eğer elimizde kendi cihazımıza uygun bir protokol yoksa, gerekli ön bilgi ve dokümana da sahipsek kendi protokolümüzü

Protokol Editörü üzerinde yazmamız mümkün. Burada sözkonusu ön bilgi, Editörün kullandığı protokol dili ve bu dilin komutları olmakta. Doküman ise, Synthesiser'ınızla birlikte size verilen SysEx mesajlarını içerir kitapçık oluyor. Eğer bunlardan birine sahip değilseniz, hiç şansınız yok. Hepsi elinizde mevcutsa, sizi epey sabır gerektiren zorlu tecrübeler bekliyor demektir. Bu iş, kimsenin bir oturuşta halledeceği kolaylıkta bir iş değil. Ama karamsarlığa kapılmayın, Ben Kawai synthesiser'ım için denedim, oldu ve kullanıyorum.

SON SÖZ Music-X kadar ayrıntılı bir programı, her şeyi ile anlatmak tabii ki olanaksız. Üç sayı boyunca programın olanaklarını ve elden geldiğince kullanım yöntemlerini anlatmaya çalıştım. Gördüğünüz gibi

Music-X, genelde birçok müzik yazılımında olmadığı kadar kapsamlı midi olanakları ile donatılmış. Yeterince pratiğiniz varsa, ekran karşısına geçtiğinizde midi olayı üzerinde tam bir kontrol kurmanın keyfine sahip oluyorsunuz ve enstrümanınız sizin için karmaşık yapısına rağmen bir sorun olmaktan çıkıyor. Programda eksikliğini duyduğum tek şey, geleneksel bir skor editörüne sahip olmayışı (DeluxeMusic gibi). Üstelik programın demo versiyonunda yer almış olmasına rağmen, yazılımcı firma bundan neden vazgeçmiş doğrusu bilmiyorum. Ama mevcut editörlerin yeterince, hatta fazlasıyla kullanışlı olması nedeni ile bu da fazla önemli olmaktan çıkıyor.

Bitirirken, son olarak aşağıdaki tablolarda daha pratik kullanım açısından gereksineceğiniz pulldown menülerde yeralmayan Music-X komutlarının klavye karşılıklarını veriyorum.

Hoşçakalın....

KOMUT KLAVYE KARŞILIKLARI

RETURN Tüm sistem uyarı mesajlarında (OK) A Add I Insert SEQUENCER PAGE: C Move ESC Tüm notalar Off (Tüm sayfalarda) V Remove B Begin Shf-L Lock E End E Select 1,2,3,4 Cue(1), (2), (3), (4) M Mark = Set U Unmark SPACEBAR Pause (Editör sayfalarında da aynı) HELP Son silinenleri geri getirme R Record (Editör sayfalarında da aynı) Z Zoom+ P Play (Editör sayfalarında da aynı) Shf-Z Zoom- [ Rewind (Editör sayfalarında BACK) Shf-S Snap ] Fast Forward (Editör sayfalarında STEP) Q Quiet S Stop (Editör sayfalarında da aynı) L Scroll Shf-S Store G Grid Shf-E Edit Shf-P Params Shf-D Delete Shf-R Repeat Shf-P Preview Shf-R Clock: Bağıl zaman saati KEYMAP EDİTÖR: Shf-A Time: Mutlak zaman saati U Undo F SetPunch-In C Cancel F SetPunch-Out O Ok CursorUp Sequence listesinde yukarı ilerleme H Show CursorDown Sequence listesinde aşağı ilerleme R Range Shf-CursorUp Sequence listesinde yukarı sayfa atlama S Set Shf-CursorDown Sequence listesinde aşağı sayfa atlama 1,2,3,4 Keymap 1,2,3,4 LIBRARIAN PAGE: RECORD REQUESTER: S Send G Go R Receive C Cancel A All V Preview EDİTÖRLER: P Program SetSig E EditEntry