Bu sayfadaki yazılar
Sayfanın metni
Sayfa 44
Eğer performans sırasında Pitch Wheel kullanıyorsanız, fark edebileceğiniz gibi tekerleği bir defa kullanmak dahi birçok MIDI mesajının yollanmasına veya alınmasına yolaçar. Öyleyse diyebiliriz ki kullanım sırasında en çok bilgiyi oluşturan event (olay) Pitch Wheel kullanımıdır.
6) After Touch (tuşa dokunmadan sonra sesin yapısında değişim olması) veya Poly Pressure (Değişken Basınç): Aslında bu bilgi türü Poly Pressure bilgi türü ile aynıdır. Fakat birçok program After Touch terimini sık olarak kullandığından ve adı oldukça sık olarak duyulduğundan bilgiyi Poly Pressure bilgi türü ile birlikte incelemek gereğini duydum. After Touch özellikte yine son yıllarda ortaya çıkan bir teknik olup, birçok yeni alet tarafından desteklenmektedir. After Touch; bir tuşa basıldıktan sonra, çalınan seste kullanıcının tuşa basış basıncını değiştirmesiyle ortaya çıkan ve sesin akustik özelliklerini değiştirmeye yarayan bir tekniktir. Bu değişiklikler arasında, sesin modülasyon seviyesinin değişmesi, frekans kaymaları, sesin yapısal özelliklerinin (enveloplar, harmonikler vb.) değişmesi sayılabilir. After Touch seslere performans sırasında bazı ekler yapmak için ve sesin zenginliğini artırmak için oldukça etkili bir yöntemdir.
Görüldüğü gibi MIDI, bilgi ağına bağlı aletlere sadece çalınan nota vb. bilgileri göndermektedir. Yani gönderilen veya alınan bilgilerde değişik aletlerin o anda kullandıkları sesin tınısıyla ilgili hiçbir bilgi yoktur. Hemen burada çok düşülen bir yanılgıyı düzeltmek istiyorum. MIDI ile birbirine bağlı olan aletlerin hepsi aynı sesi çıkarmamaktadır. Yani synthesizer'dan çaldığınızda eğer bilgisayarda kayıt yapıyorsanız, MIDI bilgisayara sesin tınısını değil sadece çalınan parça ile ilgili yukarıdaki bilgileri yollar. Eğer iki synthesizer kullanıyorsanız bunlar yine o anda ayarlandıkları kendilerine ait seslerle çalmaya devam edecek fakat MIDI'nin gönderdiği bilgi türlerine göre davranacaklardır.
MIDI MODLARI
Yukarıda anlatılan bilgi türleri MIDI standardı içinde olan bilgi türlerinin kanal bilgileri bölümünü oluşturmaktadır. Diğer bir tür ise system bilgileridir (bunlarla ilgili açıklama ileride). Kanal bilgilerinin aletten alete aktarılış yöntemi MIDI'nin çıkışından beri gittikçe gelişen bir unsur. Bu yöntemler MIDI dilinde mod olarak adlandırılmakta. Önceleri sadece OMNI modu varken, daha sonra POLY, MONO ve yakın zamanlarda ise
MULTI modu ortaya çıktı. Şimdi bu modların çalışma yöntemlerini inceleyelim ve inceleme sırasında anlaşılırlığı artırmak için 16 evden oluşan bir kasabadaki televizyon yayınlarını örnek olarak kullanalım:
1) OMNI modu: Bu mod bilgi aktarım yöntemlerinin en eskisi ve de en yeteneksizidir. Çünkü değişik aletler değişik kanallara atanılamamakta ve bunun sonucunda her alet bilgileri birinci kanaldan gönderip bir'den onaltı'ya kadar olan herhangi bir kanaldan alır. Yani MIDI ağına bağlı bir alette çalınan melodi diğer aletlerde de aynen çalınır. Fakat yukarıda da belirttiğim gibi aletlerin hepsi kendilerine özgü sesleriyle çalmaktadır. Çünkü MIDI sadece çalınan beste ile ilgili bilgileri ağa iletir. Bu modun en çok kullanıldığı alan, konser sırasında tek bir synthesizer'cının birkaç alette birden aynı melodiyi çalmasıdır. Burada synthesizer'cı sadece bir aleti çalar ama sanki birkaç alet aynı melodiyi çalıyor gibi olur.
Kasaba ve televizyon örneğini kullanırsak bu mod şu anlama gelmektedir: Kasabadaki evlerin hepsi, onaltı televizyon kanalı olmasına rağmen bir televizyon kanalına bağlıdır ve iki ayrı ev aynı anda iki ayrı kanalı izleyememektedir. Bütün evler aynı kanalı izlemek zorundadırlar.
2) POLY Modu: Bu mod ise OMNI modunun geliştirilmesi ile ortaya çıkmış ve önemli bazı sorunları çözmüş, böylece de OMNI moduna oranla oldukça iyi bir mod oluşmuştur. Bu modun en önemli özelliği her alete ayrı bir MIDI kanalı ayrılabilmesi ve bu kanalların tamamen birbirinden bağımsız olarak çalışabilmesidir. Örneğin eğer en çok onaltı tane olmak üzere birkaç müzik aletiniz varsa (eğer on taneden fazla ise beni bir arayın!!!) bütün bu aletlere bir kanal eşleme yoluyla, onların tamamen birbirinden bağımsız olarak değişik melodileri çalmasını sağlayabilirsiniz. Görüldüğü gibi bu daha çok stüdyo kayıtlarına yenilik ve kolaylık sağlayan bir moddur. Konser sırasında bu modu kullanmak, konser öncesi her aletin melodilerinin hazırlanmasını ve konser sırasında senkronizasyonun mükemmel olmasını gerektirmekte.
Kasabamıza gelirsek; halkın daha iyi bir düzenleme içinde televizyon izleyebildiğini görmekteyiz. Çünkü artık onaltı evin hepsi birbirinden bağımsız olarak istedikleri kanalları izleyebilmekte.
3) MONO Modu: MULTI moduna oldukça yakın olan bu mod, MULTI modunun atası. MONO modu giderek gelişen müzik aletlerinin gerektiği gibi kullanılabilmesi için gerekli bir moddu. Çünkü müzik aletleri artık aynı anda birkaç sesi birden çıkarabilir (Multi-timbral) duruma gelmişlerdi. Başka bir deyişle; bir müzik aleti sahip olduğu seslerin bir kısmını tamamen birbirinden ayrıymışcasına ve sanki farklı birkaç müzik aleti tek bir kutuda çalışıyormuşcasına çalabiliyordu. Doğal olarak, bu da yeni bir MIDI moduna gereksinim duyulmasına yolaçtı. MONO modunda multi-timbral bir müzik aletinin aletin sınırladığı kadar olan sesine ayrı bir MIDI kanalı verilebilmekte. Yani her ses kendine özgü bir kanalda ayrı aletlermiş gibi değerlendirilip bağımsız olarak hareket edebilmekte. Bu süper yeniliğe karşı modun bazı dezavantajları da var. Önce seslerin eşleneceği bağımsız kanalların birbirini izleyen numaralı kanallar olması zorunlu. Örneğin elinizde sekiz ses multi-timbral (aynı anda sekiz değişik sesi birbirinden bağımsız çalabilen) bir alet varsa ve eğer ilk sesi birinci kanala eşlemişseniz, diğer sesler sırasıyla ikinci kanaldan sekizinci kanala kadar olan kanallarla eşlenmek zorunda. İkinci dezavantaj ise bir sesin çalınışı sırasında eğer birkaç tuşa birden basılıyorsa her tuş için ayrı bir MIDI kanalı ayrılması zorunluluğu. Örneğin, bir ses çalınırken üç sesli bir akor kullanılıyorsa aynı ses üç ayrı kanalı işgal etmekte. Görüldüğü gibi bu modda artık bir düzenleyicinin gereksinimi iyice artmış durumda. Bu düzenleyici ise sizin Amiganızdan başka bir alet değil.
Kasabamızda ise artık teknoloji iyice kendini hissettirmiş durumda. Çünkü bir evde birkaç televizyon bulunabilmekte ve bir evdeki televizyonlar ayrı kanalları izleyebilmekte. Tek sınırlama, bir evdeki birden fazla televizyonun kanal numarası olarak birbirini izleyen kanalları izlemek zorunda olması.
Klavyeyle gezinmek için ← ve → tuşları.
Sayfa 45
4) MULTI modu: Bu mod şu ana kadar geliştirilen modların en iyisi. Mod, atası olan MONO modunun dezavantajlarını da ortadan kaldırmakta. Aslında bu mod için daha önceki iki mod olan POLY ve MONO modlarının en iyi yönlerini almış ve başarıyla uygulamış diyebiliriz.
MULTI modunda çalışan multi-timbral bir synthesizer, sanki POLY modunda çalışan birkaç aletten oluşuyormuş gibi bir birbirini izleyen kanallar zorunluluğu yoktur. Ayrıca akorlar gibi birkaç tuşa birden basmayı gerektiren bilgi türleri artık bir kanal üzerinden gönderilebilmektedir. MULTI modu sayesinde birkaç tane synthesizer'dan, eskiden tonlarca aletle yapılamayacak sonuçları çok kısa zamanda almak olası. Fakat bir düzenleyicinin gerekliliği artık şiddetle hissedilmekte. Bu sorunun çözümünün de uygun bir program ve bir bilgisayar olduğu artık daha belirgin olarak ortaya çıkmış durumda. Kasabamızda ise insanlar artık tam bir özgürlük içinde hareket edebilmekte. Televizyonlarından istedikleri kanalları izleyebildikleri gibi bir evdeki birkaç televizyondan da ayrı ayrı kanalları hiçbir sınırlama olmadan izleyebilmekteler. Doğal olarak yukarıda anlatılan modların hepsi bütün aletlerde yok. Çünkü buna gerek yok. Yeni modlar eski modların yapabildiklerini de başarabilmekte. Fakat en yeni modların aletinizde bulunup bulunmadığı aletinizin yeniliğiyle (dünya piyasasına çıkış tarihi olarak) doğrudan ilişkili. Yeni çıkan aletlerin çoğunda MULTI modu var. Fakat yine de standart kazanmış tek mod POLY modu. Bunun dışındaki modlar üreticinin isteğiyle ilişkili (aslında alıcının isteğiyle de ilgili. Çünkü eğer hiç kimse artık MONO modu istemediği halde üretici aletine MONO modunu koyarsa ne kadar iyi bir satış yapacağı şüpheli).
SYSTEM BİLGİLERİ
Yukarda belirttiğim gibi diğer bir bilgi türü system bilgileri. System bilgilerinin özelliği kanal bilgilerinin aksine bilgilerin bir kanaldan gönderilmesi zorunluluğu olmaması. System bilgileri MIDI ağına bağlı herhangi bir alet tarafından hangi kanala eşlenmiş olursa olsun alınabilen bilgilerdir. Bunlarda kendi aralarında üçe ayrılmakta:
1) System Common 2) System Realtime 3) System Exclusive System Common bilgileri, genellikle birkaç aletin birarada çalışması sırasındaki uyumsuzlukları ortadan kaldıracak bilgileri içermekte. Bunlar arasında akord ayarı, MIDI bilgi alış kanal numarası, MIDI bilgi veriş kanal numarası gibi tüm MIDI ağını ilgilendiren bilgiler bulunmakta.
System Realtime bilgileri ise bestenin çalınışı sırasında MIDI ağına bağlı olan aletlerin senkronizasyonu için kullanılan bilgiler. System realtime mesajlarına tipik örnek olarak start, stop, reset verilebilir. En çok kullanılan system realtime mesajı ise timing clock (zaman ayar saati) mesajıdır. Bu mesaj belirli aralıklarla MIDI ağına verilir ve sanki bir metronom gibi çalış hızını kontrol eder. Doğal olarak bu mesaj, normal synthesizer'larla beraber davul makinalarının ve bunlar gibi tempo gerektiren müzik aletlerinin de kullanıldığı sistemler için oldukça önemlidir. Start, Stop gibi mesajlar isimlerinden de anlaşıldığı gibi tüm aletlerin çalmaya aynı anda başlaması ve durması gibi işlerden sorumludur.
System Exclusive mesajlarına gelince. Bu tür mesajların bir standardı yoktur. Çünkü System Exclusive mesajlar, aletin o anda ayarlamış özelliklerinin, ses üreten sistemin parametrelerinin ve aletin seslerinin MIDI yoluyla aktarımını sağlamak amacıyla üretici tarafından belirlenmiş haberleşme yöntemleridir. Bunlarda bir standart olmamasının sebebi; farklı aletlerin farklı ses üretme teknikleri, dolayısıyla farklı parametreleri olmasıdır. Eğer bir standart olsaydı her aletin aynı şekilde davranması gerekecek ve bu da müzik aletlerinde monotonluk yaratacaktı. Böylece müzik aleti üreticileri ürettikleri aletlerin System Exclusive verilerini kendileri düzenleyebilmekte ve dolayısıyla gittikçe gelişen ve rakiplerininkinden daha iyi aletler yapabilmektedirler. Bu durum rekabeti artırdığından biz müzik aleti kullanıcıları da gittikçe gelişen bir teknolojinin tüm olanaklarından yararlanma şansına sahip olmaktayız. Öyle ki her yıl birbirinden güçlü aletler çıkmakta, böylece aletlerin kapasiteleri artarken fiyatları da düşmekte.
System Exclusive verileri genellikle üç alanda kullanılmakta. Birincisi, digital aletlerin en büyük sorunu olan kullanış zorluğunun yenilebilmesi için, değişikliklerin kullanıcıya daha rahat gelen grafiksel bir ortamda yapılması. İkincisi, bir kullanıcının aletin seslerinden oluşan bir kütüphane oluşturması amacıyla, üçüncüsü ise seslerin değiştirilmesi veya üretilmesi işleminin bilgisayarın daha arkadaşça olan ortamında yapılması. Şüphesiz, bütün bu uygulamalar bilgisayar teknolojisi ile müzik aletleri teknolojisinin ortaklaşa çalışmasını gerektirmekte.
İlk grupta yeralan programlara MIDI synth editörleri denmekte. Bu programlar, aletin parametrelerinin çok daha kolay olarak bilgisayar ekranında grafiksel olarak gösterilebilmesini ve buradan ekrandaki kutucuklar ve mouse yardımıyla değiştirilebilmesini sağlamakta, örneğin, sesin envelop'unda bir değişiklik yapılmak isteniyorsa ekrandaki çizgilerden oluşan şeklin bir noktasının mouse yardımıyla tutularak eğiminin değiştirilmesi ve dolayısıyla değerin değiştirilmesi olası. Ayrıca aletin ses üretim tekniği ile ilgili olan hemen hemen tüm bilgilerin (osilatörlerin durumu, aletin çalış modu, efekt parametrelerinin durumu vb.) ekrandan mouse yardımıyla değiştirilebilmesi de olanakların içinde.
İkinci grupta yeralan programlar ise MIDI Librarian olarak adlandırılmakta. Bu programlar yardımıyla synthesizer'- dan bilgisayarayollanan ses bilgileri (bu defa gerçekten sesin kendisi) bilgisayarda kaydedilebilmekte ve böylece birçok sesden oluşan bir kütüphane bilgisayarın kendi depo aracı olan disketlere saklanabilmektedir. Bu seslerin daha sonra yine bilgisayardan alete gönderilmesi de olası olduğundan o alet için oldukça büyük bir ses bankası oluşturulabilmekte.
Üçüncü grupta yeralan programların adı ise Sound editörü (ses editörü). Bu programlar yardımıyla ses üretim aşaması oldukça kolay ve kısa olabilmekte. Çünkü sesin dalgası gerektiğinde mouse ile bile bilgisayara girilebilmekte. Ayrıca sese eklenecek harmonikler, efektler, sesin genel yapısını belirleyen parametrelerde mouse yardımıyla ayarlanabilmekte ve oluşan ses tekrar tekrar dinlenebilmekte. Hatta Amiga ile bir MIDI ağına bağlı aletin çalış sırasında sesini istediğimiz gibi düzenlemekte mümkün. Ayrıca değişik ses üretim tekniklerinin kullanılması da (Additive, Frekans modülasyonu, Ring modülasyonu vb.) olanaklar içinde olduğundan müzik aletlerinin ses yetenekleri oldukça artırabilmekte.