AMİGA 3000
Retro bilgisayarJay Miner, Amiga'yı yarattığında hiç kuşkusuz bu bilgisayarın bu kadar satacağını ve tutulacağını tahmin etmiyordu. Amiga'nın ilk modeli A1000 çıktıktan kısa bir süre sonra dizayn edilen A500 ve A2000 modelleri korkunç bir hızla dünyadaki bilgisayar piyasasını istila etmeye başladılar. Fakat mikrobilgisayar piyasası da kısa sürede gelişecek ve Motorola firması MC68000'in ailesini genişletecekti. Çok az bir süre sonra da Avrupa ve Amerika bilgisayar pazarlarında değişik hızlarda çalışan MC68020 ve MC68030'lu kartlar satışa sunulmuştu. Bundan hemen sonra, Amiga 2500'ün ilk prototipi üretilmiş ve başarıyla çalıştırılmıştı. Fakat A2500 gerçekte yalnızca genişletme yuvalarından birine 68020 veya 68030 kartı monte edilmiş olduğundan, beklenen sonuca ulaşamadı ve yetersiz kaldı. Bunun üzerine Commodore firması yetkilileri, Amiga ailesini her iki yönde de geliştirmeye karar verdiler. Daha önce de A1000'in dizaynını değiştirerek hem ev tipi olan A500'ü, hem de iş bilgisayarı modeli olan A2000'i çıkarmışlardı. Şimdi de Amiga ailesi iki yeni elemana daha sahip oluyordu.
Bu iki alet, daha sadece ortalıkta dedikodusu dolaşan Amiga BABY ve artık satışa sunulmuş olan A3000 modelleri. Commodore, Amiga BABY projesini mümkün olduğunca gizli tutmaya çalıştığından ve makine henüz satışa sunulmamış olduğundan Amiga BABY hakkında ayrıntılı bilgi içeren bir tanıtım yazısını derginin ileriki sayılarında vereceğiz.
A3000'de Motorola'nın en yeni nesil mikroişlemcilerinden biri olan MC68030 kullanılmış. Bu sayede bilgisayarın işlem hızı normalin kat kat üstüne çıkartılarak profesyonel kullanıcıya büyük bir kolaylık sağlanıyor.
2500 gibi A3000 de iki ayrı model olarak dünya bilgisayar piyasasına sürüldü. Bunlardan biri A3000/16 modeli ve MC68030'a ek olarak MC68881 yardımcı işlemciyi kullanarak 16 MHz hızda çalışıyor. Diğer model olan A3000/25'de ise, MC68030-MC68882 ikilisi bulunuyor ve böylece 25 MHz gibi yüksek bir hızda çalışabilmesi sağlanmış. İki model arasında tek fark, sadece saat ve aritmetik işlem birimlerinde (MC68881/MC68882/ 16 MHz/25 MHz). A3000, şimdiye kadar üretilen Amiga'lar arasında 32 bit devre dizaynıyla üretilen ilk model. Grafik çiplerine giden yollar dışında, tüm bağlantı hatları 32 bit genişliğinde hazırlanmış. Bilgisayarın dış dünya ile bağlantısını kusursuz sağlamak amacıyla A3000'e "Zorro 2" ve "Zorro 3" adı verilen, özel olarak dizayn edilmiş iki çevre birimi standardı eklenmiş. Bunlardan ilki dışarıdan bağlanmış harici bir başka birim ile çalışırken bilgiler 16 bitlik bir veri hattından aktarılmakta. Bu sayede eski modellerle kusursuz bir uyum sağlanmış. Eski A2000 kartlarından herhangi biri, A3000'de de Zorro-2 standardı aracılığıyla kullanılabilirken, A3000 için üretilmiş tüm kartlar Zorro-3 yardımıyla 32 bit genişliğinde veri aktarabilecekler.
Amiga'yı Amiga yapan en önemli faktör hiç kuşkusuz custom (özel işlem) çipleridir. A3000'in kalbini oluşturan ve
E.C.S. (Enhanced Chip Set) adıyla anılan yeni çip setindeki çipler sayesinde, en başta Amiga'nın grafik çözünürlüğü artırılmış. Yeni Denise çipi, ekranda en fazla 1200 dikey satırı 4 renkte oluşturabilmekte. Ayrıca yeni eklenen bir grafik modunda da 640 x 480 piksel boyutlarında bir ekranda hiç titreme olmaksızın çalışabiliyorsunuz. Programcılar, artık yeni Denise sayesinde bir ekranda yatay ve dikey olarak değişik ekran çözünürlük modlarını aynı anda gösterme olanağına kavuşacaklar. Yine yeni Denise çipi dikey olarak 960 satırı gösterebilmekte. Tabi ki bu yeni modların birçoğu (örneğin titremeyen modlar) Multisync bir monitör gerektirmekte.
Kısa bir süre öncesine kadar 512'lik bir çip RAM'den erişilebilen Fat Agnus çipi Kickstart 1.3'ün hazırlanmasıyla paralel olarak 1MB çip RAM'i destekleyecek şekilde geliştirilmişti. A3000'deki Süper Fat Agnus ise 2MB çip RAM adresleyebiliyor. Bu sayede ekrandaki grafiklerin, animasyonların ve seslerin daha
AMİGA 3000
Ses sol Paralel & SCSI External çıkışı NN
Ses sağ 8250 CIA'ler
Grafik (VDE) ayarı Grafik (RGB)
omA-!
VDE
The A3000 Motherboard.
çok ve uzun süreli olması mümkün olacak. Ancak Agnus ile ilgili tek gelişme bu değil. Grafik objeleri ekranda yüksek koda hareket ettirmeyi sağlayan blitter'ın kapasitesi 1Kx1K'dan 32Kx32K'ya çıkarılmış. Böylece ekranda daha geniş boyutlardaki grafikleri taşımak ve kaydırmak mümkün olacak. Diğer bir yenilik Fat Agnus'un aynı zamanda hem NTSC hem de PAL video standardını desteklemesi.
Amiga 3000'de tek dokunulmayan kısım ses özelliklerini yaratan Paula çipi.
Grafik sistemine yardımcı olarak, ekran titremesini bütünüyle ortadan kaldıran özel bir scan doubling/deinterlacing (titremeyi ve tarama satırları arasındaki boşlukları giderme işlemi) eklenmiş. Bu devre, ekranda titremeye yol açan görüntü sinyalinin tarama frekansını iki kat arttırarak 31.5 KHz'e çıkarıp titremeyi ortadan kaldırıyor. Fakat bu mod, ancak kaliteli bir VGA monitörle (Multisync) birlikte kullanılabiliyor.
Amiga, bu yeni eklenen grafik birimleri sayesinde oldukça güzel görüntü vermekte. Ayrıca, yeni WorkBench 2.0 ekranı da 640x200'lük ekran yerine, 640x400'lük yüksek çözünürlükte bir ekran kullanıyor.
Bu kadar grafik çözünürlüğü özelliklerinden sonra, çoğunuz renk kapasitesini merak edeceksiniz. Renklerde, eski modellerde olduğu gibi her ton için 4 bit ayrılmış. Bu da, renklerin değişmediğini belirten bir nokta. Commodore firması bunu iki katına çıkarıp 8 bit haline dönüştürseydi, ileriye doğru bir adım atılmış ve 16.7 milyon renge sahip Macintosh II+ bilgisayarlar geçilmiş olacaktı. Ancak bunu başarmak gerçekten kolay değil (yani bilgisayarın içine Macintosh'larda olduğu gibi oldukça pahalı ek bir grafik kartı takıp işi kolay yoldan bitirmeden) ancak yine de A3000'in dört genişletme yuvasından birine piyasada mevcut TARGA/VISTA (doğal olarak PC kartıyla beraber kullanmak şartıyla) gibi 24 bit color (16.7 milyon renk) sağlayan grafik kartlarından birini rahatlıkla takabilirsiniz. Hatta bazı üç boyutlu tasarım programları, bu grafik kartlarını Amiga modunda (Amiga'nızı PC kartıyla kullanmak zorunda değilsiniz) kullanabilmenizi sağlıyor. Bu arada, Commodore'un normal ekran modlarında (2,4,8,16,32 renklik modlarda) 4096 renk, HAM modunda ise 60000'den fazla renk imkanı veren özel bir Denise çipi üzerinde çalıştığı da Jay Miner'in ağzından duyduğumuz son haberler arasında.
Yeni Amiga modelinde değiştirilen diğer bir nokta, Kickstart ROM'unun kapladığı bellek alanı. KickStart 1.2 ve 1.3'lerde bellekte ROM amacıyla sadece
256K boşluk ayrılmıştı. Fakat A3000 ile birlikte çıkarılan KickStart 2.0 (önceden 1.4 olarak açıklanmıştı) ve gelecekte çıkarılacak farklı KickStart versiyonları 512 KByte genişliğinde olacak. Eski KickStart ROM'larına sahip A500 ve A2000 sahipleri, elbette 2.0'ı kendi makinalarında da kullanmak isteyecekler. Ancak, burada bir sorun ortaya çıkıyor. Yeni versiyon eskisinin iki katı genişliğinde ve 256K'lık fazlalığı KickStart ROM ciplerine sığdırmak mümkün değil. Buna çözüm olarak Commodore, eski A500 ve A2000'ler için, içinde KickStart 2.0 bulunan ek bir birim çıkartarak KickStart versiyonları arasındaki farklılıkları ve uyumsuzlukları ortadan kaldırmayı planlıyor. Ayrıca daha önceden bellek haritasında ROM için 512K yer ayrıldığından bellek haritasında herhangi bir değişiklik yapılmasına gerek kalmamakta. Agnus ile ilgili tek gelişme bu değil. Yine, Amiga'nın bellek haritasında $100000 - $1FFFFF adresleri arasında kalan 1MB'lık ve şimdiye kadar hiç kullanılmayan özel bölge, $000000 - $0FFFFF'le birleştirilerek çip RAM genişliği 2MB'a çıkartılacak ve custom ciplerine de yeni bölgeden erişme olanağı sağlanacak. 2MB chip RAM, yüksek çözünürlükteki ekranları, 2MB'lık Fat Agnus'ı ve multitasking uygulamalarını desteklemesi bakımından son derece önemli bir gelişme.
A3000, 1MByte Chip RAM ve 1 MByte Fast RAM ile donatılmış olarak piyasaya veriliyor. Daha önce çıkan Amiga modellerinde bilgisayarın adresleyebileceği toplam hafıza 9 MByte'di. Fakat A3000, 1.7 GByte'ı (yanlış okumadınız 1.7 Gbyte yaklaşık 1700 Mbyte eder) rahatlıkla adresleyebilmektedir.
A3000'in belleğini arttırmak istediğinizde soketler üzerine yerleştirilmiş RAM entegrelerini çıkartarak yerine bunların bir ya da iki birim büyük olan benzerlerini takmanız yetiyor. Bilgisayara en fazla 4 MBitlik RAM cipleri takılabilmekte ve bu sayede 16 MByte gibi büyük bir internal (dahili) kapasite sağlanabiliyor.
Amiga'ların en büyük özelliği olan D.M.A. sistemi de ancak 2 MByte'a kadar olan bölgeleri adresleyebilmekte. Fakat bu sistemin hızı artırılarak Lo-Res için 140 ns (1 nanosaniye = 10-9 saniye), Hi-Res için 70 ns ve yeni eklenen Productivity modu için 35 ns gibi baş döndürücü bir hız elde edilmiş. Bu hızla, daha çok piksel ekranda daha kısa bir sürede oluşturulabilmekte ve kullanılabilmekte.
A3000 modeli, artık Amiga için standart haline gelen 3.5 inçlik bir disket sürücüsü ve dahili 40 MByte kapasiteli bir SCSI harddiskle piyasaya sürülmüş. 25 MHz'lik model, istendiğinde 105 MByte kapasiteli bir harddiskle de sipariş edilebiliyor. SCSI Interface adı verilen ve bilgisayarın harddiskle anlaşmasını sağlayan birimin de hızı ve adres genişliği artırılmış. Artık 32 bit genişliğinde bir adresleme kapasitesine sahip olan SCSI birimi DiskPerf programıyla test edildiğinde 690 KByte/sn'lik bir veri okuma ve aktarma hızında olduğu görülmüş. SCSI birimini kumanda eden rutinler doğrudan KickStart'a yerleştirilmiş olduğundan SCSI birimini kullanmak bir hayli kolaylaşmış. Harddiski korumak amacıyla bilgisayarla beraber verilen iki program bir hayli işe yaramakta. Bunlardan biri olan, "HDToolBox" yardımıyla harddiskin tüm içeriğini disketlere ya da bir tape-streamer kasetine atmanız mümkün. "Bru" ise harddiskiniz bir hataya kurban gittiğinde içindeki bilgileri kurtarmaya çalışan bir program. Bu iki programın kullanımı bir hayli kolay.
Sisteminizi genişletmek için, her bilgisayarda olduğu gibi Amiga'da da genişletme yuvalarını kullanmanız gerekli. Bilgisayarın arka tarafında paralel ve seri port, harici disket sürücü portu, SCSI portu, iki ses çıkışı ve iki görüntü çıkışı var. Buradaki iki görüntü çıkışından biri, 15.75 KHz'lik bir hızla RGB olarak çalışmakta. Buraya istediğiniz herhangi bir Amiga monitörünü bağlayabilirsiniz. İkinci video çıkışı ise, 31.5 KHz'de çalıştığından, buraya bir VGA monitör bağlamak gerekiyor. Bu ikinci çıkış sayesinde diğer Amiga'larda titreyen görüntüler ("Interlace") ortadan kaldırılabiliyor. Fakat bilgisayara fazladan eklenen bir grafik modu ekranda aynı anda 1200 x 512 pikselin görüntülenebilmesini sağlamakta. Fakat bu modda artık titreme engellenememiş.
Bilgisayarın sağ yanında ise değişen bir şey yok, klavye ve iki mouse/joystick giriş yuvaları mevcut.
Daha eski model olan Amiga'larda CPU'ya Expansion port adı verilen bir giriş/çıkış yuvasından 86 hat üzerinden doğrudan ulaşılabiliyordu. Bu, A3000'de CPU Slot adı altında bilgisayarın içinde bulunan bir yuvadan 200 hat yoluyla sağlanmış. Böylece A3000'e ileride çıkacak MC-600XX ailesinden başka bir CPU'da bağlanabilecek. Bu yazının hazırlandığı zamanlarda bu port'a takılmak için MC68040 CPU'lu kartlar gözükmeye başlamıştı.
Yeni Amiga'ların iç dizaynı biraz değiştirilmiş ve bütün genişletme yuvaları, kartlar yatay olarak üst üste takılabilecek şekilde hazırlanmış. Bu sayede devrelerin hepsi daha küçük bir plakete yerleştirilmiş ve aletin kutusunda sadece %50'lik bir yer kaplamış. Geri kalan kısımda ise harddisk ve disket sürücülerinin yanı sıra güç kaynağı için de yer açılmış. Güç kaynağının soğutulması bilgisayar içindeki havanın sıcaklığına bağımlı olarak artmakta ya da azalmakta.
Bilgisayarın boyutlarında biraz değişiklik yapılmış ve A3000, yüksekliği 12 cm, genişliği 37 cm ve derinliği de 39.5 cm footprint kutu olarak dizayn edilmiş. Bu şekilde Amiga'nın yeni görünümü, IBM'in çıkarttığı ve bir hayli popüler olan PS/2 sistemlerine çok benziyor.
Amiga 3000'in bu kadar teknik özelliğinden sonra, yazılım özelliklerini ve üstünlüklerini anlatmakla Amiga'cıların hepsinin iştahını biraz daha kabartacağını tahmin ediyoruz.
Eski Amiga modellerinde, WorkBench ekranı 640 x 200 piksellik bir çözünürlükle az da olsa kullanımda rahatsızlık yaratıyordu. A3000'de böyle bir sorun olmayacak; çünkü çözünürlük dikey olarak iki katına çıkarılmış. Ayrıca yeni WorkBench'te tüm görüntüler (ekranlar, pencereler v.s.) çok daha güzel bir şekilde baştan dizayn edilerek kullanıcının göz zevkine uygunluk sağlanmış. Ekrandaki ikonlarda, pencerelerde, kutucuklarda vb. pek çok araçta ilk göze çarpan şey, hiç kuşkusuz göz alıcı üç boyutlu görünümleri. WorkBench'in yeni menülerinin yanısıra, Preferences ile artık daha çok sayıda ayarlama yapılabilmekte. Ayrıca kullanılabilecek font sayısı artırılmış ve bunların hepsinin WorkBench ekranında aynı anda kullanılabilmesi sağlanmış.
Eski WorkBench ekranında disket penceresi açıldığında, disketteki dosyalar, ancak kendilerine ait bir ikon dosyası (.info sonekli) varsa, bu pencere içinde gözükebiliyordu. A3000'lerde bu sorun da ortadan kaldırılmış ve ikon dosyası olmayan programların isimleriyle ekranda görülebilmesi sağlanmış. Böylece CLI'yı hiç kullanmadan tüm programları ve komutları WorkBench'ten kullanmak olası.
Çoğu program arası veri transferi dolaylı olarak gerçekleştirilirken, A-Rexx adı verilen üstün nitelikli bir makro diliyle programlar arası veri transferi artık çocuk oyuncağı haline gelmiş. İki program aynı anda çalışırken, birinin işlediği veya yarattığı bir dosyayı fazladan hiçbir birime gerek duymadan rahatlıkla diğer programa da aktarabilir ve buna, burada da eklemeler yapabilirsiniz.
KickStart'la beraber verilen bir programla istediğiniz pencere ve kutuları (gadget) kendiniz dizayn edebilir ve bunu kullanabilirsiniz.
Commodore firması, bugüne kadar hazırlanmış programların hepsinin, bu geleceğin bilgisayarında da çalışabilmesi için paçalarını sıvamış ve programları A3000'e uyarlayacak bir program yazmak için uğraşmaya başlamış. Bu program hazırlanana kadar eski programların hepsini çalıştırmak için harddiske KickStart v1.3 aktarılmış. İstendiğinde bilgisayar harddiskten açılarak KickStart v2.0 bir süre için iptal edilebiliyor.
Amiga ailesinin en güçlü bilgisayarı olan A3000, kısa sürede büyük ilgi göreceğe benziyor. Bu muhteşem bilgisayarın fiyatını merak edenler için yaklaşık değerinin DM10.000 veya $3999 olduğunu belirtelim.
