Sayfa 36

Merhaba Sevgili Amiga'cılar... Bir ay çabucak geçti. Daha dergi piyasaya yeni çıkmıştı ki, Genel Yayın Yönetmenimiz benden ikinci sayının yazısını istemeye başladı. Ben de sıvadım kolları, aldım kâğıdı kalemi, başladım yazmaya.

Geçen sayıda digital ve analog teknikler ile bunların farklarını inceledik. Daha sonra lojik devrelere geçtik. Burada binary, decimal ve hexadecimal sayı sistemleri ile birbirlerine çevrilme yöntemlerini öğrendik. Sonra da bit'lere ve byte'lara, seri ve paralel veri iletimine değindik. Bu sayıda, digital lojik devrelerin genel tanımlarından başlayarak kapı devrelerini anlatacağım.

DİGİTAL LOJİK DEVRELER:

Basit ya da karmaşık digital cihazlar temel devrelerden yani lojik elemanlardan oluşur. Lojik elemanlar geçen sayıda bahsettiğimiz binary bilgilere lojik işlemler uygularlar.

Temelde iki tip dijital lojik devre vardır: karar veren, saklayan. Karar veren lojik elemanlar, binary giriş bilgilerine göre çalışma karakteristiklerinin ve giriş durumlarının belirlediği çıkışı üretirler. Saklayan lojik devreler ise, binary bilgileri depolamak için kullanılırlar.

Lojik devrelerin her iki tipinde de giriş ve çıkışlar binary'dir. Karar veren tip lojik devreler, kapı elemanlarıdır. Kapı devrelerinde iki veya daha fazla giriş, tek bir çıkış vardır.

Pratikte çok kullanılan kapı devreleri için özel semboller vardır. Herbiri özel bir işlemi yerine getirir. Karmaşık karar verebilme işlemleri için de farklı kapı devreleri bir arada kullanılırlar. Bunlara BİRLEŞİK KAPI DEVRELERİ denir ve kodlama, kod çözme, çoğullama, karşılaştırma, binary sayılarla aritmetik işlemler gibi özel amaçlar için tasarlanırlar.

Lojik elemanların diğer bir tipi, BELLEK DEVRELERİ'dir. Temel bellek elemanları, flip-flop olarak tanınan bistabl devrelerdir. Yani lojik 0 ve 1'e karşı düşünebilen kararlı iki durumu olan, durumlardan birine geçirildiğinde o durumda kalan, konan binary bilgiyi saklayan ve gerektiğinde bu bilgiyi verebilen devrelerdir. Binary sayı ve kelimeleri saklamak için bunların bir çoğu birarada kullanılır.

Lojik elemanlara bu genel bakıştan sonra, kapı tiplerini teker teker incelemeye başlayalım isterseniz.

KAPILAR:

Kapıların üç temel tipi vardır: AND (VE), OR (VEYA) ve INVERTER (ÇEVİRİCİ) kapılar. Inverter kapılara NOT (DEĞİL) kapısı da denir. Bütün diğer lojik eleman ve devreler bunların çeşitli şekillerde biraraya getirilmesinden oluşturulur.

INVERTER (ÇEVİRİCİ):

Digital lojik devrelerin en basit biçimi, INVERTER devrelerdir. Inverter'lar çıkışları her zaman girişinin zıttı olan lojik elemanlardır. Yani lojik olarak giriş 0 olduğunda çıkış 1, giriş 1 olduğunda çıkış O'dır.

Inverter devrelerin lojik sembolü Giriş A, çıkış A (A değil) olarak isimlendirilir. Çıkışı ifade eden A harfinin üstüne çizilen çizgi, çevirme işlemini simgeler. Bir başka deyişle A'nın tersi demektir. Binary sayı sisteminde O'm tersinin 1, Tin tersinin 0 olduğunu zaten öğrenmiştik. Semboldeki üçgen işareti, kapının yönünü ve kuvvetlendirmeyi; küçük yuvarlak işaret ise, çevirme işlemini simgeler. Devrenin basit görünmesi bakımından elektronik iç yapıları yerine bu semboller kullanılır. Çünkü devrenin kendisi değil, yerine getirdiği fonksiyon önemlidir.

AND (VE) KAPISI:

Çok girişli ve tek çıkışlı devrelerdir. Bu devrelerde ancak bütün girişlerin lojik 1 olması durumunda, çıkış lojik 1 olur. Girişlerin birinin lojik 0 olması, çıkışın da lojik 0 olması için yeterlidir.