AMIGA DOS

• Kurslar ve dersler

Amiga'nın değişik özelliklerinden biri de Workbench'e alternatif olarak kullanabileceğiniz AMIGA-DOS'tur. Grafiğe dayalı Workbench'in kullanım rahatlığına ek olarak AMIGA-DOS ve CLI, bilgisayar üzerinde daha geniş ve etkili bir kontrol olanağı sağlamakta. Amiga meraklılarının ilgi duyacağını sandığımız AMIGA-DOS kullanımını, her ay bu sayfalarda örneklerle geniş bir şekilde tanıtacak ve yararlı uygulamalar göstereceğiz.

Kişisel bilgisayarlar arasında Amiga, yalnızca üstün teknolojisinin mümkün kıldığı olağanüstü yetenekleri ile değil, aynı zamanda kullanıcıya, bu yeteneklere ulaşma ve kullanma rahatlığı vermesi bakımından da eşsiz bir bilgisayardır. Öyle ki, kullanıcının Amiga'yla tanışma ve ona alışma süresi dakikalarla ifade edilebilecek kadar kısadır. Mouse'u, pencereleri, ikonları ve menüleriyle Workbench, hemen kendini ısındırır kullanıcıya. Gerçekten, Workbench ile o kadar değişik şeyler yapmak mümkündür ki, kişinin deneyim kazanıp Workbench'in arka planında kalan ayrı dünyayı keşfetmesi ve daha değişik aktivitelere yönelmeyi düşünmesi nispeten daha uzun zaman alır. Bundan sonra kullanıcı, tıpkı bir bilgisayar dili öğrenir gibi AMIGA-DOS komutlarını ezberleyerek ve bunları amaçlarına göre kurallı biçimde bilgisayara girerek Amiga'dan daha üstün bir performans elde etmek isteyecektir. Bunun yanında, Amiga ile birlikte gelen ve AMIGA-DOS'u en son yenilikleri ile tanıtan kullanım kılavuzu her zaman için başvurabileceği çok iyi bir referans kaynaktır.

AMIGA-DOS'taki DOS kelimesi, PC'lerdeki MS-DOS ve CP/M'le akla gelen Disk İşletim Sistemi anlamında sınırlı olmayıp, buna ek olarak, Amiga'nın diğer araçlarına ve özelliklerine mükemmel uyan, gelişmiş bir sistemi temsil ediyor. Örneğin AMIGA-DOS, bilgisayarın multitasking (aynı anda birden fazla işi yapabilme) yeteneğini destekleyecek şekilde tasarlanmış ve çalışması esnasında Amiga'nın asıl işletim sistemi olan Intuition rutinlerinden büyük ölçüde yararlanıyor.

Bu Intuition rutinleri Amiga'nın ilk modeli olan AMIGA1000'de Kickstart adı altında disketten yüklenmekteydi. Daha sonra çıkan

AMIGA500/2000 modellerinde aynı rutinler, bilgisayar içine Kickstart 1.2 adıyla ROM olarak yerleştirildi ve bilgisayar açıldığı anda bellekte hazır hale geldiler. Bu rutinler zaman içinde daha da geliştirilerek ve yenileri eklenerek Kickstart 1.3, Workbench 1.3 ve Extras 1.3'le beraber AMIGA-DOS 1.3 ortaya çıktı.

Shell ve CLI, AMIGA-DOS komutlarıyla çalışabildiğiniz ortamlar için kullanılan terimler. AMIGA-DOS 1.3'ün yeni özelliklerinden biri olan Shell, CLI'ye göre biraz daha fazla kullanım rahatlığı (örneğin Shell'i kullandığınızda AMIGA-DOS komutlarını bilgisayara daha hızlı girebiliyorsunuz) sağlıyor. Shell'e göre daha eski, ancak çalışma şekli bakımından ondan pek farklı olmayan CLI, DOS komutları ile işleyen bir arabirim ve makina ile kullanıcı arasında tercüman/yorumlayıcı rolündeki herhangi bir üst düzey bilgisayar diline (örneğin BASIC) benzediği söylenebilir. Arabirim olarak tanımlanan CLI, ikonları ve menüleriyle aslında yine bir arabirim olan Workbench'ten en başta DOS komutlarıyla ayrılıyor. CLI'yi güçlü bir arabirim yapan da komutların esnek ve çok çeşitli olmaları. Bir komutla disketinizi formatlayabilir veya bir dizi komuttan oluşan özel dosyalar hazırladıktan sonra bunları kaydedip kullanabilir, programları yükleyip çalıştırabilir, bilgisayarınızı konuşturabilir, kısacası, bunlara benzer hatta bilgisayardan ummadığınız oldukça değişik işlemler yapabilirsiniz. Bu yazımızın asıl konusu CLI olacak, ancak sırası geldikçe Shell'e değinmeden de geçmeyeceğiz.

CLI'YE MERHABA Acaba CLI nerede gizli? Aslında CLI için gizli kelimesini kullanmak biraz güç, çünkü Workbench yüklenirken karşınıza çıkan ekran bile aslında bir CLI penceresi. Burada, CLI komutlarını veren bilgisayarın kendisi olduğu için, komutlar ekrana yazılmadan otomatik olarak Workbench'i yüklüyorlar ve yine bu komutlarla CLI, kendi kendini kapatarak kontrolü Workbench'e bırakıyor. CLI'ye girmek için Workbench'teki System çekmecesinde bulunan CLI ikonunu kliklemek yeterli.

Workbench 1.2'de, Preferences tanımlamalarından biri CLI ile ilgili. Buradaki CLI seçeneğini OFF şeklinde bırakıp ON yapmadıkça yukarıda bahsettiğimiz ikon, (üzerinde 1 işareti olan bir küp) System çekmecesinde belirmiyor. Workbench 1.2 kullanıcılarının CLI'yi kullanabilmek için bu tanımlamayı ON olarak ayarlamaları gerekli. Workbench 1.3'te bu tanımlama gereksiz bulunarak Preferences'ten kaldırılmış.

CLI'ye girmenin başka bir yolu da Workbench yüklenirken bilgisayarın kontrolüne müdahale edip onu durdurmaktır. Workbench disketini koyup üstte AMIGA-DOS yazan CLI penceresi ekrana geldiğinde kısa bir süre için CTRL ve D tuşlarına aynı anda basın. Bilgisayar hangi DOS işlemini yapıyorsa, onu bırakacak ve CLI'yi size devredecektir. Ayrıca, CLI ile yüklenmiş programlardan çıktığınızda genellikle CLI'ye dönersiniz.

Bu yollardan biri ile CLI'ye girdiğinizde ilk karşılaştığınız yenilik 1) işaretidir. Neden A veya C değil de 1 işareti? Buradaki 1 sayısı, en başta Amiga'nın multitasking olmasından kaynaklanıyor. Aynı anda değişik pencerelerde çalışabilme özelliği CLI pencereleri için de geçerli ve her pencerede değişik bir işlem yaparken bu pencereleri görevlerine göre numaralamak yararlı olabilir. Böylelikle bilgisayarı 1'inci pencerede bir dosyanın içeriğini yine o pencereye yazmak, 2'ncide aynı dosyanın dökümünü yazıcıya göndermekle görevlendirebilir ve ayrıca 3'üncü bir pencerede disketinizin directory'sine bakabilirsiniz. Açabileceğiniz pencerelerin sayısı yalnızca bellek miktarıyla sınırlıdır. Yeni pencereler açmak, başka bir pencerede verdiğiniz iki DOS komutuyla (NEWCLI veya RUN) mümkün oluyor.

AMIGA-DOS komutlarını 1 işaretinin hemen yanından yazmaya başlayabilirsiniz. Bir tek CLI satırına en fazla 255 karakterden oluşan bir komut yazılabilir. Nadir de olsa bazı durumlarda CLI komutları bu sayıyı aşacak kadar uzun olabiliyor, ancak komutları iki ayrı partiye ayırarak yazmak her zaman için mümkün. Yazdığınız komutları RETURN'e basarak çalıştırmadan önce BACKSPACE tuşu ile bir önceki karakteri ve CTRL-X ile tüm satırı silerek düzeltmeler yapabilirsiniz. Eğer Shell'i kullanıyorsanız, sol kursor tuşuyla bir karakter geri gidebilir ve aşağı kursor tuşuyla bundan bir önce girdiğiniz DOS komutunu çağırabilirsiniz.

DEVICE ADI Amiga'yı açtığınızda veya CLI'ye girdiğinizde bellekte hiçbir DOS komutu yer almaz. Bu komutlar normalde C veya root directory'dedirler ve ancak kullanılmak üzere çağırıldıklarında belleğe yüklenirler. Örneğin, DIR gibi bir komut verdiğinizde bilgisayar bu komutu önce içinde olduğunuz directory'de (bu en başta root directory'dir) arar, orada bulamazsa startup disketinin (SYS: olarak gösterilir) C directory'sine bakar. Komut bulununca belleğe yüklenir ve çalıştırılır. Bu durumda DIR komutu, arkasına gelen device adı ne ise onun directory'sini verir. Device adı, bilgisayar ilk açıldığında Amiga'nın kendi sürücüsü olarak belirlenmiştir ve DF0: şeklinde yazılır. Bir ek sürücü DF1: diğer ek sürücüler ise DF2: ve DF3: olarak isimlendirilirler. Hatta belleği bile RAM: şeklinde, içine directory'ler ve dosyalar yerleştirebileceğiniz bir sürücü olarak kullanabilirsiniz. Bu durumda; 1 DIR DF0: - Amiga'nın kendi üzerindeki sürücüde bulunan disketin directory'si. 1 DIR DF1: - Ek sürücüdeki disketin directory'si. 1 DIR RAM: - RAM disk'in directory'si. 1 DIR - O an içinde bulunan device'ın directory'si olarak ekrana gelir. Komutları ve device adlarını büyük veya küçük harflerle yazabilirsiniz. Burada dikkat edilecek nokta, device adlarının sonlarındaki, device'ın root directory'sini belirten iki noktadır. Bu iki noktayı koymazsanız bilgisayar, device adını diskte bulunan bir DIR dosyası gibi düşünecek ve tabi böyle bir dosya bulamayacaktır. Device adları sadece yukarıdakilerle sınırlı değil, ancak diğerlerini DOS komutlarla beraber inceleyeceğiz.

DİSK ADI Disk (Volume) adı, disketinizi formatladığınızda verdiğiniz addır ve sonradan RENAME komutuyla değişebilir. Disketinizin adını Workbench ekranında çıkan kendi ikonundan okuyabilirsiniz. AMIGA-DOS'u Workbench disketinden başka disketler üzerinde kullanmak istediğinizde bu disketleri adlarıyla beraber kullanmak durumundasınız. Örneğin, Workbench'ten normal şekilde CLI'ye girdiğinizi ve herhangi bir disketi sürücüye takıp directory'sini görmek istediğinizi düşünelim. O disketin C veya root directory'de DIR komutu yer almadıkça bu iş için kullanılması gereken DIR DF0: komutu önce DIR'i yüklemek için System (Startup) disketi olan Workbench'in disket sürücüye yerleştirilmesi gerektiğini bildirir. Fakat DIR yüklenince, directory'sini görmek istediğiniz disket yerine Workbench'in directory'sini verir ve siz de öteki disket elinizde olduğu şekilde kalırsınız. Bu durumdan kurtulmanın yolu, elinizdeki disketin adını kullanmaktan geçer. DIR "DİSKET ADI:" şeklinde verilen komut önce yine Workbench disketinden DIR komutunu yükler, fakat komutun argümanı, başka bir disketin adını belirttiği için bu sefer Amiga, argümanda adı geçen disketin sürücüye konmasını bekler ve sonra da görmek istediğiniz directory'yi size verir.

AMIGA-DOS KOMUTLARI Yukarıda bir CLI komutu olan DIR'i kullanarak örnekler verdik. CLI'de DIR'den başka pek çok komut kullanabiliriz. AMIGA-DOS komutlarını çalıştırabilmek için önce komut adını ve çoğu zaman bunun arkasından argüman adını verdiğimiz bazı bilgiler yazmamız gerekli. Komut çalışıp görevini tamamladıktan sonra komut işareti 1 tekrar ekranda görünür. Komut işaretinin çıkmasını beklemeden ikinci bir komut yazarsanız da bu komut bir hatadan dolayı çalışmazsa bilgisayar durmaz ve ikinci komuta geçer. Örneğin:

1 LOADWB ENDCLI yazarsanız ve bilgisayar LOADWB komutunu çalıştıramaz ise bilgisayar ENDCLI komutuna geçer ve CLI'den çıkarsınız. Şimdi, komutların argüman yapılarına bakalım.

Genel olarak komut argümanlarını iki şekilde belirtebiliriz:

a) Sıralı olarak b) Özel kelimeler kullanarak örneğin dosyaları kopyalamakta kullandığımız COPY komutunda argümanların durumu şöyledir: COPY giriş-dosyası çıkış-dosyası (Sıralı) COPY FROM giriş-dosyası TO çıkış-dosyası COPY TO çıkış-dosyası FROM giriş-dosyası (FROM ve TO kelimeleriyle)

AMIGA-DOS'ta bilgisayar komuta argümanlarıyla bir bütün olarak davranır ve aynı komut içinde hem sıralı, hem de özel kelimeli argüman kullanabilirsiniz.

COPY giriş-dosyası TO çıkış-dosyası (FROM argümanını sıralı argüman olarak belirttik.)

Eğer giriş dosyası'nın adı iki kelimeden oluşuyorsa ya kelimelerin arasına onları birleştiren (_) işaretini eklemeli (yukarıdaki girişdosyası örneğinde olduğu gibi) ve öyle kaydetmeli ya da adları tırnak işaretleri ("") içinde yazmalısınız.

COPY from "giriş dosyası" to "çıkış dosyası".

Daha sonra komutları tek tek incelerken argüman sıralarını da göstereceğiz. Ancak herhangi bir komutun argümanlarını merak ederseniz, CLI'den komut adını yazdıktan sonra bıraktığınız bir boşluk ve yazdığınız ? işareti ile bunu öğrenebilirsiniz. CLI kullanırken verdiğiniz herhangi bir komutun argümanları bu sırayı tutmuyorsa "BAD ARGS" gibi hata mesajları alırsınız.

CLI'den verdiğimiz komutlarda kullandığımız argümanlar yalnızca from ve to ile sınırlı değildir. Diğer argümanları komutlarla beraber inceleyeceğiz.

CLI ÇALIŞMASI AMIGA-DOS'a yeni başlayanlar için bazı komutlarla örnek bir CLI kullanımını bilgisayarın verdiği yanıtlarla birlikte inceleyelim.

ÖRNEK 1 
1> dir 
Trashcan (dir) 
c (dir ) 
Prefs (dir) 
System (dir) 
1 (dir) 
devs (dir) 
s (dir) 
t (dir) 
fonts (dir) 
libs (dir) 
Empty (dir) 
Utilities (dir) 
Expansion (dir) 
. inf o 
Empty.info 
Prefs.info 
Shell.info 
Trashcan.info

Disk.info 
Expansion.info 
Shell 
System.info 
Utilities.info

ÖRNEK 2

1>   cd 
SYS:

Yazılabilir. Burada system (root) directory'si içinde olduğumuz anlaşılıyor.

ÖRNEK 3

1>   cd   c

ile içinde AMIGA-DOS komutlarının bulunduğu C directory'sine gireriz. Şimdi yazacağımız DIR komutunun ne sonuç vereceğini görelim.

DIR komutu argümansız kullanıldığında içinde bulunduğunuz directory'yi ekrana yazar. Hangi directory içinde bulunduğumuzu öğrenmek için;

1 > 1 i s t

1;   dir 
Addbuffers 
Ask 
Assign 
Avail 
Binddrivers Break 
ÖRNEK 4 
CD 
ChangeTaskPri  
Böylece DOS komutlarının C directory'si 
Copy 
Date 
içinde yer aldıgını öğrenmiş olduk. C'nin dı- 
Delete 
D i r 
şındaki directory’leri görmek için DIR 
DiskChange 
DiskDoctor 
dırectory-dosya-adı veya root directory'ler 
Echo 
Ed 
için Dir device-adı komutlarını verebileceği- 
Edit 
Else
miz gibi CD komutuyla istediğimiz directory'- 
EndCLl 
Endlf
ye girebiliriz. 
EndSkip 
Eval 
Execute 
Failat 
Fault 
FF 
FileNote
GetEnv

Run 
2568 
--p- -rwed 13-Aug-88 
18:02:35 
Faul t 
2688 
--p- -rwed 13-Aug-88 
18:02:37 
Install 
2436 
--p- -rwed 13-Aug-88 
18:02:40 
Stack 
872 --p- -rwed 13-Aug-88 
18:02:42 
Protnpt 
584 --p- -rwed 13--Aug-88 18:02:44 
Else 
86ü --p- -rwed 13-Aug-88 
18:02:47 
Status 
1772 
--p- -rwed 13-Aug-88 
18:02:51 
Ed 
19564 
--p- -rwed 13-Aug-88 
18:02:56 
Binddrivers 
2920 
--- -rwed 13-Aug-88 
18:03:00 
Search 
6916 
--p- -rwed 13-Aug-88
18:03:07

ÖRNEK 5 bize C'deki komutların detaylı bir listesini verecektir. Disketteki bütün dosyaların detaylı listesini görmek için LIST komutunun arkasına device adını yazalım.

ÖRNEK 6

1> list 
Df0:

Expansion.info 
  394 
---- rwed 13-Aug-86 
18:U2: 32 
Trashcan  
Dir 
---- rwed Today 
16:12:39 
.info 
70 
---- rwed Today 
15:51:07 
C 
Dir 
---- rwed Today 
15:42:34 
Prefs 
Dir 
---- rwed 13-Aug-38 
18:16: 15 
System 
Dir 
---- rwed Today 
15:53:02 
1 
Dir 
----rwed Yesterday 
12:Ü2:28 
Shell 
empty 
----rwed 13-Aug-88 
18:08:18 
devs 
Dir 
----rwed Yesterday 
12:02:35 
s 
Dir 
----rwed Yesterday 
12:40:13 
Shell.info 
405 -----rwed 13-Aug-88 
18:09:36 
t 
Dir -----rwed 13-Aug-88 
18:09:38

ÖRNEK 7

Dosyaların içeriğini ekrana veya başka bir yere yazdırmak için TYPE komutu kullanılır. Disketinizin S directory'si içindeki startup-sequence dosyasının komutlarını görmek için yukarıdaki komutu yazabilirsiniz.

1> type df0:s/startup-sequence 
c:SetPatch ;NIL: ;patch system functions 
Addbuffers df0: 10 
cd C : 
echo "A500/A200Û Wûrkbench disk.  Release 1.3.2 version 34.28*N" 
Sys:System/FastMemFirst ; move C00000 memory to last in list 
BindDrivers 
SetClock load ; load system time from real time clock

;(A100ü onners should 
;replaoe the SetClock load with Date 
FF >NIL: -0 ;speed up Text

resident CLI L:Shell-Seg SYSTEM püre add; activate Shell 
resident c:Execute püre 
mount newcon:

failat 11 
run execute s:StartupII ;This lets resident be used

;for rest of script 
wait -NIL: 5 mins ;wait fer StartupII to complete 
;(will signal when done)

SYS:Systen/SetHap usal ;Activate the ( .)/* on keypad 
path ram: o: sys:Utilities sys:system s: sysrprefs add

;set path for Workbench 
LoadWB delay  ;wait for inhibit to end before continuing 
endcli >5NIL:

ÖRNEK 8

Son olarak aşağıdaki örnekle bütün DOS komutlarını belleğe yükleyebilir ve bir bakıma bellekte BASIC dili gibi duran bir CLI'ye sahip olursunuz.

Böylece Workbench'ten başka disketlerin directory'lerini görmek için o disketin adını belirtmek gibi zorunluluklarınız kalmaz. Gelecek ay AMIGA-DOS komutlarını inceleyeceğiz.

1> copy DF0:c to RAM: 
1> assign C: RAM:

Terminoloji AMIGA-DOS Amiga'nın disk ve diğer çevre araçlarını kapsayan güçlü bir işletim sistemi.

ARGÜMAN Komutların çalışabilmek için gerek duydukları ve yanlarına yazılan ek bilgiler.

CLI Kullanıcının girişlerini yorumlayan arabirim ve AMIGA-DOS'un en önemli aracı.

DEVICE ADI Bir çevre aracına verilen isim (df0: = disket sürücü 0:).

DIRECTORY Bir arada bulunan dosyaların listesi veya topluluğu.

ROOT DIRECTORY Herhangi bir directory'yi değil disketteki bütün directory ve dosyaları gösteren en genel liste.

DOSYA Disketteki belli bir bilgi topluluğu. GİRİŞ DOSYASI (KAYNAK DOSYA)

İçinden bilgi okunan dosya. ÇIKIŞ DOSYASI (HEDEF DOSYA) Bilginin yazıldığı dosya. KOMUT Doğrudan bilgisayara verilen bir emir.

KÜTÜPHANE Bazı komutların ve programların çalışmak için gerek duydukları rutinler.

RAM DİSK Program saklamada mekanik sürücüye oranla çok hızlı çalışan ve içeriği bilgisayar kapatıldığında kaybolan bellekteki disk sistemi.

SİSTEM DİSKETİ Genel anlamda Workbench disketi. Dar anlamda içinde komutlar ve kütükler bulunan herhangi bir disket.

STARTUP-DİSKETİ Bilgisayarı açtıktan sonra ilk taktığınız ve DOS komutları ve diğer kütüphaneler için başvurulan sistem disketi.

STARTUP-SEQUENCE içinde belli komutların yazılı olduğu özel bir dosyanın adı ve aynı zamanda bilgisayarınızı açıp disketinizi taktıktan sonra AMIGA-DOS'un bu dosyadaki komutları otomatik olarak çalıştırması süreci