Sayfa 67

Amiga'nın değişik özelliklerinden biri de Workbench'e alternatif olarak kullanabileceğiniz AMIGA-DOS'tur. Grafiğe dayalı Workbench'in kullanım rahatlığına ek olarak AMIGA-DOS ve CLI, bilgisayar üzerinde daha geniş ve etkili bir kontrol olanağı sağlamakta. Amiga meraklılarının ilgi duyacağını sandığımız AMIGA-DOS kullanımını, her ay bu sayfalarda örneklerle geniş bir şekilde tanıtacak ve yararlı uygulamalar göstereceğiz.

Kişisel bilgisayarlar arasında Amiga, yalnızca üstün teknolojisinin mümkün kıldığı olağanüstü yetenekleri ile değil, aynı zamanda kullanıcıya, bu yeteneklere ulaşma ve kullanma rahatlığı vermesi bakımından da eşsiz bir bilgisayardır. Öyle ki, kullanıcının Amiga'yla tanışma ve ona alışma süresi dakikalarla ifade edilebilecek kadar kısadır. Mouse'u, pencereleri, ikonları ve menüleriyle Workbench, hemen kendini ısındırır kullanıcıya. Gerçekten, Workbench ile o kadar değişik şeyler yapmak mümkündür ki, kişinin deneyim kazanıp Workbench'in arka planında kalan ayrı dünyayı keşfetmesi ve daha değişik aktivitelere yönelmeyi düşünmesi nispeten daha uzun zaman alır. Bundan sonra kullanıcı, tıpkı bir bilgisayar dili öğrenir gibi AMIGA-DOS komutlarını ezberleyerek ve bunları amaçlarına göre kurallı biçimde bilgisayara girerek Amiga'dan daha üstün bir performans elde etmek isteyecektir. Bunun yanında, Amiga ile birlikte gelen ve AMIGA-DOS'u en son yenilikleri ile tanıtan kullanım kılavuzu her zaman için başvurabileceği çok iyi bir referans kaynaktır.

AMIGA-DOS'taki DOS kelimesi, PC'lerdeki MS-DOS ve CP/M'le akla gelen Disk İşletim Sistemi anlamında sınırlı olmayıp, buna ek olarak, Amiga'nın diğer araçlarına ve özelliklerine mükemmel uyan, gelişmiş bir sistemi temsil ediyor. Örneğin AMIGA-DOS, bilgisayarın multitasking (aynı anda birden fazla işi yapabilme) yeteneğini destekleyecek şekilde tasarlanmış ve çalışması esnasında Amiga'nın asıl işletim sistemi olan Intuition rutinlerinden büyük ölçüde yararlanıyor.

Bu Intuition rutinleri Amiga'nın ilk modeli olan AMIGA1000'de Kickstart adı altında disketten yüklenmekteydi. Daha sonra çıkan

AMIGA500/2000 modellerinde aynı rutinler, bilgisayar içine Kickstart 1.2 adıyla ROM olarak yerleştirildi ve bilgisayar açıldığı anda bellekte hazır hale geldiler. Bu rutinler zaman içinde daha da geliştirilerek ve yenileri eklenerek Kickstart 1.3, Workbench 1.3 ve Extras 1.3'le beraber AMIGA-DOS 1.3 ortaya çıktı.

Shell ve CLI, AMIGA-DOS komutlarıyla çalışabildiğiniz ortamlar için kullanılan terimler. AMIGA-DOS 1.3'ün yeni özelliklerinden biri olan Shell, CLI'ye göre biraz daha fazla kullanım rahatlığı (örneğin Shell'i kullandığınızda AMIGA-DOS komutlarını bilgisayara daha hızlı girebiliyorsunuz) sağlıyor. Shell'e göre daha eski, ancak çalışma şekli bakımından ondan pek farklı olmayan CLI, DOS komutları ile işleyen bir arabirim ve makina ile kullanıcı arasında tercüman/yorumlayıcı rolündeki herhangi bir üst düzey bilgisayar diline (örneğin BASIC) benzediği söylenebilir. Arabirim olarak tanımlanan CLI, ikonları ve menüleriyle aslında yine bir arabirim olan Workbench'ten en başta DOS komutlarıyla ayrılıyor. CLI'yi güçlü bir arabirim yapan da komutların esnek ve çok çeşitli olmaları. Bir komutla disketinizi formatlayabilir veya bir dizi komuttan oluşan özel dosyalar hazırladıktan sonra bunları kaydedip kullanabilir, programları yükleyip çalıştırabilir, bilgisayarınızı konuşturabilir, kısacası, bunlara benzer hatta bilgisayardan ummadığınız oldukça değişik işlemler yapabilirsiniz. Bu yazımızın asıl konusu CLI olacak, ancak sırası geldikçe Shell'e değinmeden de geçmeyeceğiz.

CLI'YE MERHABA Acaba CLI nerede gizli? Aslında CLI için gizli kelimesini kullanmak biraz güç, çünkü Workbench yüklenirken karşınıza çıkan ekran bile aslında bir CLI penceresi. Burada, CLI komutlarını veren bilgisayarın kendisi olduğu için, komutlar ekrana yazılmadan otomatik olarak Workbench'i yüklüyorlar ve yine bu komutlarla CLI, kendi kendini kapatarak kontrolü Workbench'e bırakıyor. CLI'ye girmek için Workbench'teki System çekmecesinde bulunan CLI ikonunu kliklemek yeterli.

Workbench 1.2'de, Preferences tanımlamalarından biri CLI ile ilgili. Buradaki CLI seçeneğini OFF şeklinde bırakıp ON yapmadıkça yukarıda bahsettiğimiz ikon, (üzerinde 1 işareti olan bir küp) System çekmecesinde belirmiyor. Workbench 1.2 kullanıcılarının CLI'yi kullanabilmek için bu tanımlamayı ON olarak ayarlamaları gerekli. Workbench 1.3'te bu tanımlama gereksiz bulunarak Preferences'ten kaldırılmış.

CLI'ye girmenin başka bir yolu da Workbench yüklenirken bilgisayarın kontrolüne müdahale edip onu durdurmaktır. Workbench disketini koyup üstte AMIGA-DOS yazan CLI penceresi ekrana geldiğinde kısa bir süre için CTRL ve D tuşlarına aynı anda basın. Bilgisayar hangi DOS işlemini yapıyorsa, onu bırakacak ve CLI'yi size devredecektir. Ayrıca, CLI ile yüklenmiş programlardan çıktığınızda genellikle CLI'ye dönersiniz.

Bu yollardan biri ile CLI'ye girdiğinizde ilk karşılaştığınız yenilik 1) işaretidir. Neden A veya C değil de 1 işareti? Buradaki 1 sayısı, en başta Amiga'nın multitasking olmasından kaynaklanıyor. Aynı anda değişik pencerelerde çalışabilme özelliği CLI pencereleri için de geçerli ve her pencerede değişik bir işlem yaparken bu pencereleri görevlerine göre numaralamak yararlı olabilir. Böylelikle bilgisayarı 1'inci pencerede bir dosyanın içeriğini yine o pencereye yazmak, 2'ncide aynı dosyanın dökümünü yazıcıya göndermekle görevlendirebilir ve ayrıca 3'üncü bir pencerede disketinizin directory'sine bakabilirsiniz. Açabileceğiniz pencerelerin sayısı yalnızca bellek miktarıyla sınırlıdır. Yeni pencereler açmak, başka bir pencerede verdiğiniz iki DOS komutuyla (NEWCLI veya RUN) mümkün oluyor.

AMIGA-DOS komutlarını 1 işaretinin hemen yanından yazmaya başlayabilirsiniz. Bir tek CLI satırına en fazla 255 karakterden oluşan bir komut yazılabilir. Nadir de olsa bazı durumlarda CLI komutları bu sayıyı aşacak kadar uzun olabiliyor, ancak komutları iki ayrı partiye ayırarak yazmak her zaman için mümkün. Yazdığınız komutları RETURN'e basarak çalıştırmadan önce BACKSPACE tuşu ile bir önceki karakteri ve CTRL-X ile tüm satırı silerek düzeltmeler yapabilirsiniz. Eğer Shell'i kullanıyorsanız, sol kursor tuşuyla bir karakter geri gidebilir ve aşağı kursor tuşuyla bundan bir önce girdiğiniz DOS komutunu çağırabilirsiniz.