Sayfa 57

Burak Arıkan

Algoritmik yolla veya matematiksel süreçlerle üretilmiş, derlenmiş veya bestelenmiş sanata işlemsel sanat diyoruz. Bilgisayarlarla yapılabildiği gibi yazılı komutlara uyarak otomatik olmayan yollardan da yapılabilir. İşlemsel sanat, bir akım veya ideoloji değil, sanatsal bir yöntemdir.

İşlemsel sanat sisteme dayalı bir sanatsal üretim yöntemidir. Kurulan sistemler, düzenli, kaotik, basit veya karmaşık olabilir ama genelde neden-sonuç ilişkisine bağlıdır, bu da onlara tekrarlanabilirlik kazandırır. Sanatçının yaptığı iş, sistemin çalışması için temel kuralları, formülleri oluşturmak, şablonları hazırlamaktır. Bundan sonra sistem kendi kendine işlemeye bırakılır. Buna belirgin bir örnek olarak Hans Haacke'nin fiziksel ve biyolojik sistemleri sanatsal kullanımı gösterilebilir.

İşlemsel Sanatın Temelleri

Sanatsal ürünün bir nesne değil bir sistem olarak konumlandırıldığı ilk deneyler, bugün bu alanda çalışan sanatçıların ilham kaynağı olmuştur.

Şekil 1.

Marcel Duchamp, Rotary Glass Plates, 1920: Metal bir eksen etrafında dönerken daire gibi gözüken beş renkli plaka

Tristan Tzara, Dadaist Bir Şiir Hazırlamak, 1920: Dada hareketinin kurucularından, şair ve yazar Tristan Tzara'dan bir alıntı: 1. Bir gazete al. 2. Bir makas al.

3. Gazeteden, oluşturmak istediğin şiirin uzunluğunda bir makale seç. 4. Makaleyi kes.

5. Daha sonra makaledeki kelimeleri ayrı ayrı dikkatlice kes ve bir torbaya doldur.

6. Usulca çalkala.

7. Sonra her birini, birbiri ardından çek.

8. Kelimeleri özenle, torbadan çekilme sıralarına göre not al.

Şekil 2.

Hans Haacke. Condensation Cube, 1963: Haacke'nin, buharlaşmanın doğal işleyişini kullanarak yaptığı küp şeklindeki kinetik heykel. Nesneden sisteme geçişi ilk ortaya koyanlardan.