Sayfa 83

— Synthesizer için Zarf (envelope) diyagramı

Şekil 3.

Bir synth zarfı dört ana bölümden oluşur. "attack" bölümü sesin sıfırdan maksimum değerine ne kadar zamanda ulaşılacağını gösteren bölümdür (hatta bazı synth'lerde bu değerin lineer ya da logaritmik olarak artması bile kontrol edilebilir). Burada ki süreyi uzatarak sesi daha mistik bir hale ya da kısaltarak daha agresif bir hale getirebilirsiniz. "decay" bölümü, ses maksimum noktasına ulaştıktan sonra "sustain" denilen kısma geçene kadar nasıl ve ne kadar düşeceğini gösterir. "sustain" de ise sesin uzamaya devam ettiği kısımdır. Yani burayı tuşa bastıktan sonra parmağımızı çekene kadar geçen uzama olarak düşünebiliriz. Parmağımızı çektikten sonra da sesin nasıl sonlanacağı "release" bölümünde belli olur. Yine burada da release kısmını uzatarak sese hafif bir reverb efekti katılmış izlenimi verebiliriz.

Bu noktada, zarfımızdaki bu dört ana değerle oynayarak filtrelenmiş sesimizin gövdesini isteğimize göre şekillendirmiş oluyoruz, ve bir sonraki bölüm olan "mod" ve "filtre" zarflarına geçiyoruz.

Geldik bölüm “4”e. Bu kısımdaki birinci zarfımız “filtre zarfı”. Yani bölüm “2”deki filtrelerimizin nasıl bir şekilde devreye gireceğini gösteren zarf. Yine filtre zarfında “attack” kısmını kısaltarak filtrelerimizin devreye girmesini geciktirebilir ve parlak olarak başlayan sesin sonradan matlaşmasını sağlayabiliriz. İkinci zarfımız ise “mod zarfı”. Buradaki mod kelimesi modulation'ın kısaltılması olup standart bir midi keyboard'daki iki kontrol tekerleğinden birini ifade eder (birincisi modulation wheel, ikincisi de pitch wheel'dir). Bu zarf ile de (diğer zarflarda da olduğu gibi) seçili modülasyonun devreye nasıl dahil olacağı belirlenir. “2” numaralı bölümdeki iki önemli kontrol çeşidi de zarfların sağ alt köşelerindeki “amt” knobları ve sağ üst köşelerindeki gri kare butonlardır. “amt” knobları ile zarflarımızın ne oranda etkin olacaklarını (amount) seçeriz. Gri kare butonlara gelince. Bunlar biraz enteresan bir iş için. Bu düğme aktif hale gelince ADSR (attack, decay, sustain, release) ayarlarını tepe taklak edip tam tersine çevirir. Presetleri yaratırken çeşitliliği arttırmak adına bir kolaylık ;)

Sesimize şekil verme ile ilgili son bölüm, “5” numaralı bölüm. Burada iki adet LFO'muz var yani “Low-frequency oscillator”. Peki bununla ne yapabiliriz? Bir kere bu kısımda yine bize basit dalga formları üreten iki oscillator'ümüz var. Ama bunların bölüm “1”dekilerden farkı ürettikleri dalga formlarının frekansı düşük olduğu için seslerinin duyulmaması. Peki bu sessiz dalgalar ne yapıyor? Bu sessiz dalgalar yine aynı bölümde bulunan dalga tipi (waveform) ve hızı (rate) ayarları ile düzenlendikten sonra “dest” yazan kısımdan (destination) seçilen bir hedefe yönlendiriliyor. Yönlendirildikleri hedefin karakteristiğini kendi dalga şekilleri doğrultusunda etkiliyorlar. Ne miktarda etkileyecekleri de yine bölüm “5”deki “amt” knobları ile belirleniyor. “sync” butonu ile de dalga formunun hızı şarkının ritmine eş zamanlı hale getiriliyor. Örnekle açıklamak gerekirse triangle waveform'u seçip amount'u sonuna getirir ve dest'te osc 2 seçersek, 2 numaralı ses üretecinden üretilen sesin lineer olarak 2 oktav aralığında değiştiğini duyarız. Ayrıca bir de sync butonunu aktif hale getirdiğimizi ve rate knob'unu da değerine getirdiğimizi düşünelim. Bu durumda bu lineer salınımın her bir adımı şarkının bpm'ine uygun 4'lük nota zamanında gerçekleşecektir.

Son olarak “a” ve “b” bölümlerinden bahsetmek istiyorum. Bu bölümlere numara yerine harf vermemin sebebi, bunların sesin üretiminden daha ziyade performansa yani çalım esnasında olacaklara yönelik ayarlar olması. “a” bölümündeki en önemli ayarlardan biri “polyphony”dir. Yani aynı anda kaç farklı tuştan ses alınabileceği buradan belirlenir. “portamento” knob'u ile bir notadan diğerine geçerken aradaki geçiş süresinin hızı belirlenir. Bu knob saat yönünde ilerledikçe bu zaman artar. Örnek olarak portamento'yu “8-10” gibi bir aralığa getirip polyphony'yi de 2'ye düşürürseniz, daha kaygan ve monophonic bir solo sesi üretebilirsiniz. “bend” tekerleğinin üstündeki “range” kısmından, tekerleği sonuna kadar çevirince sesin en fazla ne kadar büküleceği belirlenir (burada 7 yazıyorsa ses toplam olarak 7 yarım ses kadar daha aşağı ya da yukarı bükülecektir). Mod tekerleğinin sağ yanındaki ayarlar ise tekerlek hareket ettiğinde hangi parametrenin ne miktarda değişeceğini seçmek içindir. Son olarak “b” bölümü, yani “velocity” (şiddet) bölümü. Çalım sırasında tuşlara basma şiddetimize bağlı olarak hangi parametrelerin değişmesi gerektiğini ayarladığımız bölümdür. Buradaki yapacağımız ayarlara göre örnek olarak filtrelerimizin daha yavaş basınca daha az etkin daha sert basınca da daha çok etkin olmasını sağlayabiliriz.

Tüm bu laf kalabalığından sonra eminim somut örnekler daha da pekiştirici olacaktır. Bu yüzden, ekte, sizler için hazırladığım Reason dosyasına göz atmak isteyebilirsiniz. Orada, tarafımdan hazırlanmış presetler, sizlere Subtractor'ın değişik kullanım alanları ile ilgili fikir verecektir diye düşünüyorum. Ayrıca, her ne kadar modern bir platform olsa da, Reason'da Subtractor ile de “oldskool” tınılar yakalanabildiğini görebilirsiniz ;)

Bir sonraki sayıda görüşmek üzere, keyifli müzikler :)

Emir “Drey” Diril