SimCity 2000
Retro bilgisayarEvet Game Show'cular üçüncü klasikler köşesi ile beraberiz. Bundan önceki iki sayımızda da Lucas Arts firmasının iki ikon adventure'ını yazmıştık. Bu ay bizi arayan bir arkadaşımız “Klasikler köşesinde yalnızca Lucas Arts'a mı yer vereceksiniz?” diye sorunca şaşırmıştım ama arkadaşımız da haklıydı galiba. Bu tesadüf Lucas Arts firmasının başarısının bir kanıtı. Ve Lucas Arts bunlarla yetinmiyor. Yine son günlerde CD'si ülkemizde de satılmaya başlanan Full Throttle oyunu ve daha bir çok oyunu da ilerki sayılarımızda klasikler köşemizde yer alacak gibi gözüküyor. Bu kadar Lucas Arts reklamı yeter. Dergide zaten yeterince reklam var. Bu ay köşemizde klasiklerin babası SIM CITY 2000 yer alıyor. Şehir planlamasını konu alan bu muhteşem oyun PC'lerdeki oyunların içeriğinin ne kadar güzel tasarlanabileceğinin, bu oyunları oynamanın bizlere neler kazandırabileceğinin en güzel örneklerinden biridir. Her şey 1989 yılında Maxis'in SimCity oyununu piyasaya sürmesi ile başladı: Başkan ve kent planlamacısı olarak kaosları yok etmelisiniz. Sivilleriniz için yaşamaya maksimum müsait, okulları, hastaneleri, sosyal hizmetleri ile donatılmış yerleşim yeri dizayn etmelisiniz. Bunların da ötesinde enerji kaynakları, trafik, doğal kaynaklar, itfaiye ve polis teşkilatı, enflasyon, çevre kirliliği, işsizlik ve doğal felaketler için endişelenmelisiniz. Daha sonra 3-D SVGA grafikleri ile stereo ses efektlerinin yanında toplu taşımacılık, çevre yolları, yüksek eğitim, müzeler, parklar gibi yepyeni özellikler ile dolu Sim City 2000 geldi. Peki bu oyundan neler öğrenebiliriz ki? Bir metropolisin başkanı olmak toplumun yapısını, iç içe geçmiş ilişkileri bir alandaki değişikliğin diğer alanları doğrudan ya da dolaylı olarak nasıl etkilediğini görerek öğrenmiş oluyoruz. Kentin sorunlarının çok değişik yönlerden düşünülerek çözülmesi gerektiğini, örneğin enerji sorununu gidermek için nükleer santral iyi bir alternatifken halkınız buna direnebiliyor, kömürle çalışan santraller çevreye zarar verebiliyor, güneş enerjisini kullananlar ise bütçenizi sarsabiliyor. Toplumun sosyolojik yapısını anlamamız için iyi bir araç olduğuna inanabiliyorum. Eğer içinizde bu oyunu oynamamış olan varsa bana güvensin ve hemen Sim City 2000'e sahip olsun. SC2000'i açıklarken genel olarak oyun hakkında bir bilgi verdikten sonra daha ağırlıklı olarak iyi işleyen bir şehir kurmanıza yarayacağını düşündüğüm ip uçları vermeye çalışacağım. Bunu yaparken de kendi bilgilerimden olduğu kadar bir çok yerde SC2000 hakkında okuduğum yazılardan da yararlanacağımı itiraf etmek istiyorum. Ayrıca SC2000 oyununun içeriği ve büyüklüğü hakkında bir bilgi vermesi amacıyla söylemeliyim ki SC2000 hakkında tüm ayrıntıları içeren bir kitap Avrupa'da piyasaya sürülmüş. Oyun sektörünün (legal olarak) ülkemizde de bu kadar ilerlemesi Karşımıza ilk gelen menüde “Edit New Map” ile şehrinizi kuracağınız haritanın yeryüzü şekillerini ayarlayabiliyorsunuz. Eğer burada bir değişiklik yapmazsanız 2594 Tepelik, 1096 Su, 314 Ağaçlık'lı olan bir harita ile oyuna başlıyorsunuz. Size tavsiyem eğer oyunda yeni iseniz burayla fazla uğraşmamanız. Ama artık SC2000'in kurdu olmuş iseniz buradan isteğinize göre daha düz olan, suyu ve ağaçlık alanları bol olan bir harita kurabilirsiniz. “Load Scenario” bölümünde ise sizlere kurulu olan bir kentteki değişik temel sorunları belli bir zamanda ve sonunda da yine belli bir bütçeye sahip olarak halletmeniz isteniyor. Yani size bir görev veriliyor. Dulisville: Kent sakinleri yeni yüzyılın başlarında sıkılmaya başlamışlar. Vergi düzenlemeleri yapmalı ve yeni eğlence yerleri inşa etmelisiniz. Charleston: Bu kenti fırtına fena vurmuş. Kenti
YAYINLAYAN: MAXIS Min. PC: 386 33 Mhz. Min. HAFIZA: 2 Mb. Min. GRAFİK: SVGA Simülasyonu yaratık kentinizi tehlikeye sokmuş. Ondan bir an önce kurtulmalı ve verdiği zararı gidermelisiniz. Oakland Hills Fire: 21 Ekim 1991'de küçük bir çalı tutuşması rüzgar gibi büyümüş ve tüm Oakland Tepelerini sarmış durumda. Flint: Araba endüstrisi büyük bir kaos yaşıyor. Kent sakinlerine iş imkanları yaratmalısınız. “Start New City” ile yeni bir oyuna başlarken ne kadar paranız olacağını zorluk derecesini seçerek ayarlamış oluyorsunuz. Başlangıç yılınızı da bu ekrandan değiştirebilirsiniz. Artık oyuna başladınız. Şimdi kısa bir şekilde en üstteki menülere bir bakalım: FILE: Burası her oyunun demirbaşları ile dolu. Load, save, new city, new map, quit gibi. SPEED: Oyunun hızını ayarlayabilmek için. Aşağı doğru hızlanıyor. OPTIONS: Bütçe ekranının otomatik olarak çıkması, ses efektleri ve müzik ayarları içindir. DISASTERS: Oyunda şehrinizin karşılaşabileceği tehlikeyi buradan ayarlayabilirsiniz. Başlangıç için heyecan istemiyorsanız: No Disaster ideal olacaktır. Şehrinizin bütçesi, insanları, nüfusu, endüstrisi, grafikleri, komşuları ile ilgili bilgileri düzenli bir şekilde önünüze getiren bir sekreteriniz var. NEWSPAPER: Abone olabilir, ekstra haberler için alabilir, gazeteyi tekrar görmek isteyebilirsiniz. Şimdi sıra oyunda en çok kullanacağınız ara birime geldi: Haritanızın sağ tarafında yer alan komut ikonlarınız. Bu komutların isimlerini “shift” tuşuna basılıyken üzerlerine klikleyince öğrenebilirsiniz. Ben de bu noktada bu komutların isimlerine göre sırasıyla işlevlerini ve küçük notlarımı yazmak istiyorum: BULDOZER: Yer şekillerini düzenlemeye yarar. Toprağın yüksekliğini değiştirebilir, önceden kurulmuş olan birimleri yok edebilirsiniz. LANDSCAPE: Ağaçlık ve su yaratmaya yarar. DISPATCH: Yalnızca tehlike anlarında çıkan bu komutlar su baskınlarında polisleri, yangınlarda itfaiyeyi ya da daha ciddi durumlarda!! askerleri çağırmanızı sağlar. POWER: Şehirlerinize elektrik götürmek istemiyor musunuz? Enerji birimleri ve hatlarını çekebilmeniz için. WATER: Evinizde su kaç günde bir akıyor? SC2000'deki kent sakinlerinin de bu dertten muzdarip olmalarını istemiyorsanız mouse'unuzu bu ikondan ayırmayın. Su pompaları, boruları, depoları ve su kirlenmesini önleyen temizleyiciler, deniz suyunu içilebilir su yapmaya yarayan birimleri buradan kurabilirsiniz. CITY BONUS: 2000 nüfusa ulaşınca evinizi, 10000 olunca kent binanızı, daha sonra da heykelinizi dikmek istemez misiniz? ROADS: Karayolu ulaşımını sağlamanız için yollar, tüneller, çevre yolları ve otobüs istasyonları kurabilirsiniz. Çevre yollarını normal yollara bağlayabilmek için “onramp” kullanmalısınız. Demiryollarınızı, istasyonlarınızı ve hatta metronuzu kurarak kentinizdeki ulaşım sorununu kökünden çözebilirsiniz. PORTS: 10.000 nüfus ile limanınızı, 15.000 ile de havaalanınızı yerleştirebilirsiniz. Şimdi sıra yerleşim birimlerinde. RESIDENTIAL ZONING: Kent sakinlerinizin sessiz, fabrikalardan uzak ama alışveriş yerlerine de çok uzak olmayan evleri olması fena olmaz hani. COMMERCIAL ZONING: Ticaret merkezleriniz. INDUSTRIAL ZONING: Güzel insanlarınız güzel evlerde oturuyorlar, şık yerlerden alışverişlerini yapıyorlar ama onlara iş de lazım değil mi? Sanayi bölgeleri kentiniz için oldukça önemlidir, unutmayınız. Sosyal hizmetler kentinizin ileriye doğru sağlam adımlarla ilerlemesini, halkınızın her yönden gelişmesini sağlayacaktır. EDUCATION ZONES: İlkokul, kolej (Anadolu liseleri de olabilir, ama sınavsız), kütüphane ve müzeler kurarak insanlarınızı eğitebilirsiniz. HEALTH, SAFETY ZONES: Polis, itfaiye, hastane ve hapishane hizmetleri. RECREATION ZONES: Eğlence de halkınızın hakkı, o kadar vergi veriyorlar: Parklar, hayvanat bahçeleri, stadyumlar, marinalar kurabilirsiniz. İsterseniz tabii. Kentimizin haritasını, nüfus dağılımını, endüstriniz hakkındaki tüm bilgileri (vergi oranlarını, talep ve ihtiyaç oranlarını), komşularınızın yerlerini ve nüfuslarını en alttaki ikonlara klikleyerek görebilirsiniz. Bu bilgiler bir başkan için çok önemli olabilir. BUDGET: İşte bütçeniz. Bakalım ne kadar kâr ne kadar zarar. Evet Game Show'cular artık geldik oyunu başarılı bir şekilde oynayabilmeniz için gereken küçük küçük dip notlara: 43 ALAN PLANI
Oyunun başında kafanızda yer şekillerini oluşturun ve buna bağlı kalın. Haritanızı daha önce bahsettiğim gibi değiştirebiliyorsunuz. Yeni şehirlerin düz yerlere ihtiyacı olduğunu, tepeliklerin oyunu zorlaştıracağını düşünerek oluşturacağınız planı ilk menüden “Edit New Map” seçeneği ile hazırlayın. Düz yerler kentler için ideal dedik ama tepelerde güneş enerjisinden yararlanmak için ideal olabilir. Kentinizi her zaman bir nehrin kıyısına kurun çünkü şehir belli bir büyüklüğe geldiği zaman komşularınızla ticaret yapabilmek için deniz limanları kurmanız gerekecek. Yakınlarınızdaki ağaçları yok etmeye çalışmayın. Bu hem size pahalıya mal olur hem de popülaritenizi düşürür. Ayrıca kentinize yaşamak için gelecek olan siviller yer darlığı çektiklerinde kendileri bu ağaçları keseceklerdir. GÜÇ Enerji kaynakları kurmak ilk işlerinizden biri olacaktır. Şehriniz daha çok gençken bir çok enerji kaynağı oldukça pahalı seçenekler olacaktır. Bu nedenle en yararlı yöntemlerden biri yamaçları şelaleler haline getirerek (bunu yamaçları suya çevirerek yapabilirsiniz) buralara hidroelektrik üreticiler koymak olacaktır. Bu üreticiler şehrinize uzun bir dönem hizmet verebilir. Ve hidroelektrik santralleri çevre kirliliğine de sebep olmazlar. Eğer başka çeşit enerji kaynakları kuracaksanız bunları su kaynaklarınızdan uzağa kurmaya çalışın. Şehriniz büyüdükçe eski şelalerinizin yanlarına yenilerini ve yeni santrallerinizi kurarak enerji ihtiyacınızı karşılayın. Uzun zaman dedim de aklıma geldi güç kaynaklarınızı belirli periyotlarla kontrol edin ve gerektiğinde (kendileri zamanla yok olmadan) yenileyin ki enerji ihtiyacınız sürekli olarak karşılanabilsin. Eğer bir bölgede hiçbir şey gelişmiyorsa bunun muhtemel sebeplerinden biri enerji. Yeni bir alan yarattığınızda burayı doğrudan enerji kaynağınıza bağlayın. Her zaman elektrik kesintilerini izlemeye çalışın. YERLEŞİM Ağır endüstri bölgelerini, sivillerinizin yaşadığı yerlerin çok yakınlarına kurmamaya çalışırken ticaret bölgelerini de sivillerden fazla uzaklara yerleştirmemeye çalışın. Şehrinizin nasıl geliştiğini görmeniz açısından küçük küçük yerleşim, endüstri ve ticaret bölgeleri kurmak akıllıca bir strateji olabilir. Parklar, ağaçlar, müzeler veya kütüphaneler kurarak yakınlarındaki arsaların değerlerini artırabilir ve halkınızın gözüne girebilirsiniz. Oyunun başında şehrin ekonomisinin endüstriye dayalı olduğunu unutmamanızı diliyorum. PARA Gelişmesini desteklemek istediğiniz bir endüstri dalına bir vergi muafiyeti verebilirsiniz. Bunu “Industry Window”dan yapabilirsiniz. Elektronik endüstrisi gelecekte ekonomide önemli bir rol oynayacaktır. Yani bu sektörün önceden gelişmesini bu yolla destekleyin. Mesela vergi oranını %0 indirin. Bu alanda gelişmeler sağlam bir temele oturduğunda vergi oranını yükselterek kendinize kazanç sağlayabilirsiniz. İyi bir başkan önce kendinden veren, sonra bunun kazançlarını toplayandır. Turistlerin de para harcayıp bütçenize yardımcı olacaklarını tahmin edebilirsiniz. O zaman ne duruyorsunuz, bütçe ikonunuzdan ordinance'ı seçerek talimatnameler yayınlayın, karnavallar düzenleyin ki şehrinizde de Türkiye'de her sene olduğu gibi turist patlaması olsun!! Yalnızca tehlike anlarında bono (bonds) alın. Örneğin şehrinizin güç kaynağı yok olduğunda ya da belli başlı doğal felaketlerde. Şehriniz tekrar ayağa kalktığında 3-4 bononuzu ödeyebilirsiniz ama faizlerine dikkat etmeniz gerekiyor. Eğer şehrinizde işler yolunda gidiyorsa siz yatağınıza giderken Sim City 2000'i açık bırakabilir böylece kasanızdaki paranın artmasına ve şehrinizin de uzun yıllarca gelişmesine imkan vermiş olursunuz. Uyandığınızda işler hala yolundadır umarım. Bunu yaparken Newspaper menüsünden subscription ve extra!! seçeneklerini seçmemiş olmanız gerekiyor.
SOSYAL HİZMETLER Halkınız günde 4 kere banyo yapmayı sevebilir ama susuz kalmaya dayanamaz. Belirli bir su kaynağınız olmadan bu sorunun üstesinden gelebilmek oldukça zordur, ona göre. Şehrinizin her yerine tam anlamıyla su ulaştırabilmek başınızı ağrıtabilir. Nehirlerin yanına birçok su pompası kurun. Su pompalarına elektrik ulaştırmayı da ihmal etmeyin. Elektrik kesintisi suyunuzun da kesilmesine sebep olacaktır. Bu oyunu oynadıktan sonra ya da oynarken
YA ÇAR MA ÇAX A, nı VA 4 © Ve ye 4 AŞ evinizde su ya da elektrik kesilmelerini daha anlayışla karşılayacağınızı tahmin ediyorum. Sıcak yaz günlerinde şehrinizin kurumasını istemiyorsanız su pompalarınızın sayısını ona göre ayarlamalı ve su depoları (kuleleri) kurmalısınız. Sosyal hizmetlerin içinde güvenlik de halkınızın gözünde oldukça önemli bir yer tutuyor. Eğer suç oranınız düşük olursa siviller sizin kentinize gelme eğilimi gösterecek ve rant değerleri de artış gösterecektir. Bu nedenle şehrinizde düzenli bir şekilde dağılmış polis merkezleri kurun. Her polis istasyonunun belli bir bölgeyi kontrol ettiğini düşünerek bu dağılımı ona göre ayarlayın. ULAŞIM Acaba ne kadar ileri görüşlü bir başkansınız? Bunu anlayabilmenizin en gerçekçi yolu şehrinizi kurarken daha ilk günden şehrinizin ulaşım sorununu düşünüp ona göre tedbirler alıp almadığınıza bakmaktır. Evet daha birinci günden tren yolları, şehir içi yollar, otobüs, tren ve metro istasyonları için boş alanlar bırakmayı akıl edebilmiş olmalıydınız. Otobüslerle ve istasyonları ile ulaşımı toplu halde yaparak bu soruna ucuz bir çözüm bulmuş olursunuz. Ama şehir geliştikçe ulaşımınızı otobüsler karşılamayabilir. Bu durumda iyi bir bütçe ile metro çalışmalarına başlamak ve ülkemizde sürdüğünden daha kısa bir zaman içinde de metro ağınızı kentinizin altına kurmaktır. Ama sizi uyarayım: Metro ağı kurmak hiç de kolay bir iş değil. Bayağı bir tecrübe ve göz istiyor. Yeraltı istasyonları kurmazsanız kimse sisteminizi kullanmaz ona göre. Tren yollarını insan ve yük taşımacılığı için birebirdir. Özellikle ve ticaret bölgelerinde tren yolları kurmak çok akıllıca olabilir. VERGİ İşte en önemli gelir kaynağınız. Vergi oranınızı gerçekçi bir rakamda tutmalısınız. Eğer bu yüzde olması gerektiğinden fazla olursa kimse şehrinize yerleşmek istemeyecek, az olursa da sermayeniz yetersiz kalacaktır. %10 gibi bir oran şehrinizin gelişmesi için çok uygun gözüküyor. İşler yolunda giderken kent sakinleri taleplerde bulunmaya başlarsa bu oranı bir yıllığına %8'e çekerek bu ihtiyaçlara cevap verebilirsiniz. Bu oranın iş piyasasını kötü yönde etkileyeceğini tahmin ediyorsunuzdur. Eğer ufak bir vergi kaçamağı yapmak istiyorsanız (hem başkan hem de vergi kaçakçısı olur mu demeyin) yılın son ayında vergi oranınızı örneğin %25 gibi yüksek bir rakama çıkarın. Yıl biterken vergileriniz bu orandan hesaplanacaktır. Ve daha halkınız bu orana tepki göstermeden, verginizi yüklü bir şekilde topladıktan sonra hemen oranı eski haline getirin. Böylece bilgisayarınızı küçük bir aldatma ile kasanızı doldurmuş olacaksınız. TEHLİKELER YANGIN: Eğer yeterli itfaiyeniz yoksa ve yangın ateşli bir şekilde etrafa yayılıyorsa yangının çevresindeki binaları yıkarak doğal bir bariyer oluşturabilir ve yangını önleyebilirsiniz. Yangının dağılmasını önlemek size mali bir kazanç sağlayacağı gibi uzun vadeli bir tekrar yapılanma da sağlayacaktır. SEL: Sele sebebiyet veren su birikintilerinin çevresindeki toprağı yükselterek seli önlemeye çalışabilirsiniz. YARATIK: Askeri birlik kurmadıysanız bir yaratık için yapabileceğiniz fazla bir şey yok. AYAKLANMA: Ayaklanma polisinizi üzerlerine gönderin. Demokrasi mi? Ben hiç duymadım ya siz?
PAUSE
Biraz
Nefes alın. Pause modu ile düşünün. Pause modunu oyuna yeni başladığınızda kullanarak yeni bölgelerinizi oluşturabilirsiniz. Doğal felaketler karşısında da oyunu bu moda getirip itfaiye, polis birimlerinizi kurabilirsiniz (daha önce bunları hiç düşünmediyseniz). Sevgili YLASIKLER okuyucularımız, bu sayımızda yabancı dergilerden en yüksek puanı almayı başarmış ve aylardır bunu korumayı başaran, zevkli olduğu kadar öğretici bir oyun olan, Recep Tayyip Erdoğan ne gibi sorunlarla uğraştığını iyi anlamamızı ve bu köşemize en çok yakışan bir oyunu SIM CITY 2000'i tanıtmaya çalıştım. Yazımın sonuna paranıza para katacak küçük bir cheat ekledim. Sim City 2000 oynarsanız İstanbul'u ya da sorunlu kentinizi daha fazla seveceğinizi, çevrenizdeki sorunlara daha başka gözle bakacağınızı sanıyorum. BÜTÇENİZE UFAK BİR KATKI: Bu cheat ile harcayabileceğinizden daha çok para kazanacaksınız: $240.000.000..... Oyuna başladığınızda “Edit New Map” ile 960 tepe, 0 su ve ağaçlıklı olan bir harita yaratın. Oyunu save edin. Bir hex editörü ile save ettiğiniz file'da aşağıdaki değişiklikleri yapın: Değiştireceğiniz Adres: 0027 0029 002A