DAHA KULLANMANIN 101 YOLU İYİ

• Kurslar ve dersler

Para ve zaman kaybına uğramadan bilgisayarınızla hoşça vakit geçirmeniz için

101 öğüt

Bu yazımız, bilgisayar çalışmalarına yeni başlayanlar ve geliştirenler için altın öğütler içeriyor. Bu öğütler size zaman kazancı, para tasarrufu, daha iyi çalışma ortamı ve bilgisayarınıza daha sağlıklı çalışma imkânı tanıyacaktır. Hepinizin öğütlerimizi beğeneceğinizden kuşkumuz yok.

SAHNEYİ HAZIRLAMAK

(Ya da, cihazlarınızın konumu hakkında öneriler). * Bilgisayarınızı kullandığınız odanın zemini, aletlerinizin ömrü için oldukça önemlidir. Odanız antistatik ya da yarı antistatik malzemeden yapılmış bir halı ile kaplı ise bu gayet iyi sonuç verecektir. Eğer değilse, alternatif olarak statik bilgisayar altlıklarını (ülkemizde pek bulunmamalarına rağmen) önerebiliriz. * Güç birimlerinizi (adaptörlerinizi) yere koymayın, özellikle yerde halı varsa. * Cihazlarınızı hava alabilecekleri (alttan da olmak üzere) yerlere kurun; hiçbir zaman çevrelerini başka şeylerle bloke etmeyin. Aşırı ısınma çiplerin ömrünü kısaltır. * İşinizi mutlaka kapalı bir yerde yapmak zorunda iseniz, odaya bir vantilatör koyun ki cihazlarınızın etrafında hava sirkülasyonu oluştursun. * Eğer Commodore'unuzun hava alabilmesi için altına lastik ya da tahta yükselticileri koyuyorsanız, kullandığınız kartuş ya da modem gibi yan birimlerinizin altına da yerleştirin. Böylece bağlantılara yük binmesini engellersiniz. * Bilgisayar ve yan birimlerinizin etrafını metal ile kaplamayın, aksi takdirde manyetik alan oluşturabilir ve data kaybına neden olabilir. * Etkileşimi en az miktara indirebilmek için, güç biriminizi monitör veya televizyonunuzdan olabildiğinizce uzağa yerleştirin. * Eğer bilgisayar çalışma odanızda ışıklandırma yeterli ya da sağlıklı değil ise, başka ışıklandırma cihazlarıyla bunu sağlayın. * Monitör ya da televizyonun ekranında yansıma oluşmasını engelleyin. Örneğin, hiçbir zaman monitörünüzü pencereden direkt ışık alabilecek yerlere yerleştirmeyin. * Bilgisayar yan birimlerini pencerelerden uzak tutun, güneş ışığı ya da ısı değişimleri cihazlarınıza zarar verebilir. * Disketlerinizi motorlardan, televizyonlardan, elektrik süpürgelerinden, buzdolabından, müzik seti ve kolonlarından, telefondan ve metal cisimlerden olabildiğince uzak yerlerde muhafaza edin. * Kablolarınızı, motor ya da transformatörlerden, kısaca elektriksel sinyal üreten aletlere yakın yerlerden geçirmeyin. * Kordonları, etraflarında rahatça dolaşabileceğiniz biçimde yerleştirin. Böylece yanlışlıkla takılıp fişten çıkmasını ya da cihazların yere düşmelerini engellersiniz. * Kullanılmayan monitör ya da disk sürücüsünün kablolarını bağlayın. Bu şekilde kalabalığı engeller ve rahat çalışabilirsiniz. * Bilgisayar ve diğer aparatların kablolarını etiketlerle belirtin ki birini ayırmak gerektiğinde kabloları takip ederek bulmanız gerekmesin. * Soketlerinizi isimlendirmeyi de unutmayın. Bunun sayesinde benzer soketleri yanlış yerlere takarak meydana gelebilecek kazalardan ve bu aletinize vereceği büyük zararlardan kurtulmuş olursunuz. * Modeminizi ev telefonuna bağlamayın, özel bir modem hattı çekin. * Sisteminizi, sigortası ve açma kapama düğmesi bulunan bir elektrik hattına bağlayın. * Mouse'unuzu mouse pad ile kullanın.

HİÇ DÜŞÜNDÜNÜZ MÜ?

* Commodore hakkında bilgi ve programların değiştokuşu yapılan bir kulübe katılın. Ya da benzeri kulüp faaliyetlerini siz de başlatabilirsiniz. * Disk sürücünüzü bir yerden bir yere taşırken içine eski kullanmadığınız bir disk ya da taşıma kartı yerleştirin. Bu sarsıntının sürücünüzü etkilemesini engelleyecektir. * Düşük ısıya maruz kalan disketlerinizin ısınması için en azından 24 saat bekleyin. Soğuk bir diske kayıt yaparsanız büyük bir olasılıkla, oda sıcaklığına eriştiği zaman, bilgileri okumanız mümkün olmayacaktır. * Yüksek oranda nem, disk zarflarını az da olsa nemlendirebilir ve yükleme problemleri meydana gelebilir. Bunu engellemek ve zararlarından kurtulmak için diskleri kutuda saklayın ve kutuya nem emici maddeler koyun (vitamin kutularında olduğu gibi). * Printer şeridi, disketleri ve diğer aksesuarları neme karşı korunmak için bir kutuda saklayın. Disketleri oda sıcaklığında, ışık ve tozdan korunabilecekleri yerlerde saklayın. * Genel olarak disklere baskı yapan her şey disk yüzeyine zarar verir (örneğin, etiketleri yapıştırdıktan sonra üzerlerine tükenmez kalemle yazı yazmak). Bu gibi şeylerden kaçının. * Eğer bir diskte çok fazla dosya kayıtlıysa, diskin directory'sini printer ile basıp herhangi bir kağıt yapıştırıcısıyla disk zarfının üzerine yapıştırın. Böylece bir bakışta diskin içerdiği programları görebilirsiniz. * Çok fazla diskiniz varsa, renk kodlu bir sistem kullanarak, uzun süren aramalardan kurtulabilirsiniz. Disk sürücünüzü yerleştireceğiniz yeri seçmek için, bir el radyosunu çalıştırın ve önce monitörünüzün soluna sonra sağına koyun; radyonuz, sinyallerden en az hangi tarafta etkileniyorsa disk sürücünüzü o tarafa yerleştirin. * Statik elektriğin, Joystick portlarınızı bozmasından kurtulmak için, portların üzerine siyah elektrik izolasyon bandı yerleştirin. Hem joystick takacağınız zaman çıkarması kolay olacaktır hem de portlarınızı statik elektrik şoklarından koruyacaktır. Ayrıca yabancı maddeleri ve özellikle parmaklarınızı tüm portlardan uzak tutmayı sakın unutmayın.

* Eğer yeni aldığınız bir alet arıza yapacaksa, bunu mutlaka erken yapacaktır. Bu tür arızaları kontrol etmenin çok kolay bir yolu var. Yeni aldığınız aletin monte işlemleri bittikten sonra yaklaşık olarak 72 saat kadar çalışır halde bırakın ve bu süre sonunda hâlâ normal olarak çalışmaya devam ediyorsa, gönül rahatlığıyla kullanabilirsiniz. Eğer arıza yaptıysa, garanti dahilinde olduğu için, hemen arızalı parçayı değiştirin. * Eğer klavyeniz ıslanırsa, hemen bilgisayarınızı kapatın ve fişten çıkarın. En azından 24 saat kurumaya bırakın. Kesinlikle bilgisayarınızı açarak kurutmaya kalkmayın, daha büyük zararlara neden olabilirsiniz. * Birkaç aleti ve bilgisayarı aynı anda açmayın. Sırasıyla önce yan birimleri, en son bilgisayarınızı açın. Kapatırken de bunun tam tersini, yani önce bilgisayarınızı, daha sonra yan birimleri kapatın. * Bilgisayarınız ya da yan birimleriniz çalışır durumda iken, bağlantı kablolarını takıp çıkarmaktan sakının. * Fişlerinizin prizlere düzgün takılı olmasına ve üzerlerini germemesine dikkat edin. Gevşek bağlantı, kısa devreye sebep olabilir. * Bilgisayarınız çalışır durumda iken, portlarınıza bağlı cihazları çıkarmayın (özellikle de user ve expansion porttakileri). * Bir programı çalıştırmakta güçlük çekiyorsanız, bağlı bulunan joystick, kartuş interface ve benzeri aletleri çıkarın. Bu problemlerinizi çözebilir. * Bilgisayar ve yan birimlerinizin kullanma kılavuzlarını mutlaka okuyun. Problemleri çözmekte ve kullanım hatalarını önlemekte büyük yardımı dokunacaktır. * Kas ve göz sağlığınızı korumak için, program yazmaya sık sık ara verin. * Program yazarken gerekli rahatlığı sağlamak için uygun bir koltuk seçin. * Her program kullanışınızda, göz rahatlığınızı sağlamak amacıyla renk, ışık ve kontrast ayarlarını yeniden yapın. * Monitör ekranınızı tozdan korumak için anti-statik gözlük spreyi kullanın. * Evinizde beslediğiniz hayvanınız varsa bilgisayarınızdan uzak tutun. * Temel bilgisayar programlamayı öğrenmek amacıyla en azından bir programlama kursuna gidin. * Edindiğiniz bilgileri, öğrenmeye meraklı kişilerle paylaşın. * Bilgisayar ve yan ürünlerinizin seri ve model numaralarının kopyalarını bulundurun. * Çalışma disklerinizin mutlaka bir kopyasını alın. * Disklerin arka yüzlerindeki kurallara uyun. Disklerinizi bükmeyin, düşürmeyin, katlamayın, sıcak veya soğuk yerlerde muhafaza etmeyin, fırlatmayın, üzerlerine bir şey dökmeyin ya da hapşırmayın, çizmeyin ve manyetik alanlardan uzak tutun. Kısaca, dikkatli kullanın. * Write-protect (kayıt koruma) yapıştırmalarınızın yerlerinde sağlam durup durmadıklarını kontrol edin.

....

Aksi takdirde diskleriniz sürücünün içinde sıkışabilir. * Bir diskin manyetik yüzeyine dokunmayın. Diskin yüzeyinde bırakacağınız parmak izi data kaybına ve disk hatalarına sebep olacaktır. * Disklerinizi çalışır durumdaki monitör ya da disk sürücünüzün üzerine koymayın. * Teyplerinizi televizyon ya da monitörünüzün yakınlarına koymayın. Böyle durumlarda yükleme problemleri meydana gelebilir. * Kullanmadığınız zaman cihazlarınızın üzerini örtün. * Çalışma alanınızın sık sık ve düzgünce tozunu alın. * Mouse'unuzu, kullanım kılavuzunda belirtildiği şekilde, sık sık temizleyin.

* Vücudunuzdaki statik elektriği boşaltmayı adet haline getirin. * Fırtınada veya şimşekli günlerde tüm aletlerinizi ve modem hattınızı fişlerinden çıkarın. * Kullanmadığınızda, modem hattınızı çıkarmayı hiçbir zaman unutmayın.

BİLGİSAYAR MASRAFLARIMIZI NASIL DÜŞÜRÜRÜZ?

* Bir programı satın almadan önce diğer programlarla karşılaştırın ve eğer imkânınız varsa programı deneyin. * Commodore'dan başka bir marka printer alırken, satıcıya veya tercihen bir printer teknisyenine, printer'ın tam uyumlu olup olmadığını sorun. * Printer şeritlerini yeniden mürekkeplemek sizi masraftan kurtarabilir, fakat printer kafasını deforme eder ve ömrünü azaltır. * Printer kağıdınızın her iki tarafına da yazın. * Disk alırken, kalitelerini kont-

HEY, BEN BUNU BİLMİYORDUM!

1571 disk sürücü sahipleri, sürücü içinde disk veya koruyucu kartonu yokken sürücü mandalını kesinlikle kapatmamalıdır. Sürücünün içinde bir şey yokken mandal kapatılırsa iki taraftaki kafalar kontak yapabilir ve hasar görebilirler. ** Sürücü ile işlem yapan programlardan sonra 1541'inizi initialize etmeniz (OPEN 15, 8, 15, CLOSE 15) disk kafasını ortaya alacaktır. Sürücüyü açarken ya da kapatırken içinde disk bulundurmayın. Auto-boot disklerinizi daha sonra reset ederek ya da “BOOT” yazarak çalıştırabilirsiniz. * İkinci sürücüsü olan C-128 D sahipleri, modemlerini kullanmak için ikinci sürücülerini de açmalıdırlar.

* Tek taraflı disklerin ikinci yüzlerini kullanmayın, zira kontrol edilmediklerinden dolayı pek sağlıklı değildirler. * Bilgisayarınızı kullanmadığınız zamanlarda, adaptörünün fişini prizden çekin. Bilgisayarınız çalışmasa bile, adaptörünüz ısınacaktır. * Program listesi alırken, yazıların yavaş kaymasını isterseniz C 64'te control, 128'de ise Commodore tuşuna basın. * Printer'ınız çalışır durumda iken, kağıdını elle kaydırmak kötü bir alışkanlıktır. * Disk sürücülerinizi açarken veya kaparken içinde disket bulundurmayın. Aksi takdirde disklerinize kalıcı zararlar verebilirsiniz.

rol edin. Diskin orta boşluğunu çevreleyen bir halka olmasına dikkat edin. * Satın alabileceğiniz bir disk kutusu hem çabuk dolacak hem de pahalıya gelecektir. Herhangi bir ayakkabı kutusu ya da sizin yapabileceğiniz bir karton kutu aynı işi görecektir. * Lambalar gibi, bilgisayar ve yan birimlerinizi de kullanmadığınız zaman kapatırsanız ömürleri uzar. * Uzun mesafeli modem aramalarınızı hafta sonu ya da saat 18'den sonra, yani telefon ücretlerinin düşük olduğu zamanlarda yapmanız, modem harcamalarınızı azaltacaktır.

PROGRAMLARI HATASIZ NASIL GİREBİLİRİZ?

* Satırları teker teker girin ve her seferinde hata olup olmadığını kontrol edin. * Satırları daha rahat okumak ve olduğunuz yeri kaybetmemek için, altlarını başka bir kağıt ya da bir kaset kabıyla kapatın. * Tüm sayıları en azından iki kere kontrol edin. * Eksik karakter, komut ve satırlara dikkat edin. * Hangi yanlış yazımların ne gibi hatalar doğurabileceğini öğrenmeye çalışın. * Programları hatasız yazabilmek için dergimizin verdiği MDE ve BDE'yi kullanın. * Disklerinize anlamlı ya da iki basamaklı rakamlar halinde ID'ler verin. * Her diskinize bir menü programı yerleştirin. Bu işinizi kolaylaştıracaktır. * Bir diski kopyalarken writeprotect (kayıt koruması) yapıştırın. Yanlışlıkla silmeyi engellemiş olursunuz. * Programları yazarken sık sık kaydedin. Böylece elektrik kesilmelerinde fazla kaybınız olmaz. C-64'te bunu SAVE 8, C-128'de ise DSAVE “isim” girerek yapabilirsiniz. * Elinizi komut yazımlarına alıştırırsanız, Commodore'un program döküm ekindeki programları daha hızlı yazabilirsiniz. * Eğer OUT OF DATA hata mesajıyla karşılaşırsanız, datalarınızı kontrol edin. * Programlarınızı kaydederken, onlara daha sonra rahatlıkla hatırlayabileceğiniz isimler verin. Örneğin isimden sonra kayıt tarihlerini yazabilirsiniz. * Dosya isimlerinizde space (boşluk) kullanmayın. Telekomünikasyon işlemlerinizi kolaylaştıracaktır. * Bir programı yüklerken ismini tam olarak yazın. Aksi takdirde FILE NOT FOUND ERROR (dosya bulunamadı) hatasıyla karşılaşırsınız. * Directory almak için C-64'te LOAD “$”, 8 yazın ve Return'e basın, LIST yazıp Return'e bastığınızda diskin içerdiği dosya isimleri karşınıza gelecektir. Yüklemek istediğiniz programın başına gelin ve LOAD yazıp ismin sonuna gidin (silmeden), şimdi, 8,1 yazın ve Return'e basın. C-128'de ise 40 veya 80 kolonda F3'e basmanız yeterli. Yüklemek için ise ismin başına gidip D ve shift 4 L yazın, ismin sonunda silmeden giderek iki nokta yazın. READY mesajını aldıktan sonra RUN yazın ve Return'e basın. * Yazdığınız programı RUN etmeden önce SAVE edin ve VERIFY “isim” ile kontrol ettikten sonra programı çalıştırabilirsiniz.

POSTAYLA NASIL ALIŞVERİŞ YAPABİLİRİZ?

* Nerelerden ödemeli alışveriş yapabileceğinizi öğrenin. * Ödemeli olarak alışveriş yapabileceğiniz yerlere istediğiniz şeyleri ve adresinizi belirten mektup yollayın. Ne zaman elinize geçeceğini ve fiyatını öğrenin (telefonla yapmanız durumunda tam olarak açıklayın). Böylece sonradan doğabilecek hataları engellemiş olursunuz. * Hiçbir zaman postayla para yollamayın.

SON BİR ÖNERİ

* Acaba burada yazılan doğru mu diye gerçekten 101 ipucu olup olmadığını saymaya kalkışmayın.

Sevgili okuyucularımız, yeni açtığımız bu bölümde uygulamaya yönelik programlar vereceğiz. Bu programlar çok uzun olmadığından yazarken BDE kullanmanıza gerek olmayabilir. Tabii eğer kesin doğruluk istiyorsanız BDE'yi yine de kullanabilirsiniz. Bu programlar makine dilinde yazılmış olsalar bile data satırları ile BASIC'ten yazılabilecek halde verilmişlerdir. BASIC olan programları kendi isteğinize ve amaçlarınıza göre kullanırken makine dili programları da alt program olarak kullanabilirsiniz. Ayrıca MDE ile yazılabilecek olan karakter setini de artık bu bölümde yayımlayacağız. Bu karakter setleri aslında sadece datalardan oluşmuştur ve çalıştırmak için POKE 53272,28 yazmanız yeterli olacaktır. Lütfen bu bölümde yayımlanabileceğini düşündüğünüz programları bize gönderin, yayımlanırsa bu programlar için de telif ücreti alabilirsiniz. Ancak programların çok uzun olmamasına dikkat edin.

EKRAN SAVE - $0001

Bu programla o anda görünen ekranı hafızanın uzak bir köşesine saklayabilir ve istediğiniz zaman geri çağırabilirsiniz. Bu, özellikle kısa rutinleri yazarken, kendinize not bırakırken veya directory alırken yardımcı olabilir. Ekranı SYS49152 yazarak saklar ve SYS49184 yazarak geri çağırabilirsiniz. Saklanan bir ekran siz başka bir tane kaydedene veya bilgisayarı kapatana kadar saklı kalacaktır.

DÜŞÜNEN SESLER - $0002

Eğer bir oyun programı yazıyorsanız ve bu arada bilgisayar çeşitli işlemler yapıyorsa onun da çalıştığını belirtmek amacıyla bu programı kullanabilirsiniz.