Sayfa 46

Bu ay ilk olarak makine dilinin en çok kullanılan iki komutunu ele alacağız: JMP ve JSR. Bunların BASIC dilindeki karşılıkları GOTO ve GOSUB'dır ve işlevleri hemen hemen aynıdır. JMP, İngilizce “Jump to address” kelimelerinden türetilmiştir ve “Verilen adrese atla” anlamına gelmektedir. Her zaman olduğu gibi yine bir örnekle bu komutun kullanılışını inceleyelim: JMP $1500 satırı $1500 adresine bir atlamayı gerçekleştirir. Bu işlem şu şekilde gerçekleşir: Program sayacına verilen adresin alçak ve yüksek baytları yüklenir. Bildiğiniz gibi program sayacındaki değer bilgisayara hangi adresteki işlemi yapması gerektiğini bildirir. Şimdi Ex-Mon'u yükleyip aşağıdaki satırları yazalım. 1400 JMP $1500 Atlamanın gerçekleştiği adreste ise programı durduralım: 1500 BRK G 1400 yazıp programımızı işletir işletmez ekrana registerlerin durumunu gösteren satır gelir. Burada program sayacı $1501 değerine sahiptir zira en son $1500 satırını bilgisayar okumuştur.

ANIL GÜL

Şimdi JMP komutuyla kullanılabilen yeni bir adresleme yöntemini tanıyacağız. Bunun için öncelikle aşağıdaki satırları yazalım. 1400 LDA #$00 1402 LDX #$16 1404 STA $1300 1407 STX $1301 140A JMP ($1300) Bu programa ait başka bir satır da şu şekildedir: 1600 BRK Yine G 1400 ile programı başlattığınızda program sayacının 1601 değerine sahip olduğunu göreceksiniz. Yukarıdaki programda $140A adresindeki değişik yazım şeklini herhalde fark etmişsinizdir. Yeni adresleme yöntemimiz dolaylı adresleme olarak adlandırılmaktadır. Bu yönteme dolaylı denmesinin nedeni atlanmak istenen adresin doğrudan doğruya değil de bir vektör üzerinden bilgisayara bildirilmesidir. Bir vektör birbirini takip eden iki bayt'tan oluşmaktadır ve alçak-yüksek bayt şeklinde istenen adresi belirtmektedir. $1600 adresinin alçak baytı $00'dır ve programımızda bu değer ilk önce akümülatöre yüklenir, daha sonra $1300'e yazılır. Yüksek bayt olan $16 değeri ise X-Registeri üzerinden $1301 adresine yazılır. Tüm bu işlemler sonucunda programımızın atlamasını istediğimiz adres $1300 ve $1301'de yer almaktadır. Artık $1300 vektörünü gösteren JMP komutu ile atlamamız gerçekleşebilir. Bu yöntem özellikle kernal (işletim sistemi) rutinlerinde oldukça sık kullanılır. Bu arada yine oldukça önemli bir atlama komutu olan JSR'ye değinmeden geçemeyeceğiz. JSR, “Jump to Subroutine” veya “Alt programa atla” anlamına gelmektedir. Burada aynı BASIC'de olduğu gibi bir alt programa atlanmakta ve daha sonra RTS ile geri dönülmektedir (GOSUB-RETURN ilişkisi). JSR komutu bir adrese atlamadan önce geri döneceği adresi hafızada “stack” diye adlandırılan bir bölgeye kaydetmektedir. Bu bölge $0100-$01FF adresleri arasında yer almaktadır. Bu alana değerler yukarıdan aşağıya doğru yerleştirilmektedir ve bu işlem mikro işlemci tarafından yönlendirilmektedir. Ex-Mon'da M 0100 01FF satırını girerek stack'ın (yığın) o anki durumunu görebilirsiniz. Bu alan makine dili programlar tarafından oldukça sık kullanılır ve değerler devamlı değişir. Ex-Mon'da yer alan register göstergesinde ayrıca “Stack Pointer” adında bir bölüm bulunur (SP ile gösterilir). Bu gösterge stack'daki ilk boş adresi gösterir. Şimdi stack'da $01F0-$01FF bölgesinin aşağıdaki şekilde olduğunu farz edelim. 20 00 20 AA C1 FA C0 46 :01F8 E1 19 A7 79 A6 9C E3 Sizin bilgisayarınızda bu değerler büyük bir ihtimalle farklı olacaktır. Altı çizili olan adres stack pointer'ın gösterdiği adrestir. Şimdi aşağıdaki programı yazıp G 1400 ile başlatalım. 1400 JSR $1500 1500 BRK Ex-Mon'un register göstergesi tekrar ekrana gelince M 01F0 01FF ile stack'a bir kez daha göz atalım: :01F0 20 AA C1 FA C0 02 14 46 :01F8 E1 E9 E7 E7 79 E6 9C E3 Yine stack pointer'ın gösterdiği adres altı çizgili olarak gösterilmiştir ve iki bayt sola kaymış durumdadır. Eğik yazılmış değerler ise $1402 adresinin alçak ve yüksek baytlarıdır. C-64'ün stack diye adlandırılan bu bölgesinin kullanımı çok basit bir prensiple gerçekleşir: En son yazılan değer ilk önce okunur. Değerlerin stack'a nasıl kaydedildiğini daha önce belirtmiştik (Resim 1). Bu arada stack pointer (SP) bize o anki stack durumu hakkında bilgi vermektedir. Örneğin $01F4 olsun. Bu demektir ki, $0100-$01F4 arasındaki adresler doludur ve sadece $01F5-$01FF arası kullanılabilir. 6510 mikroişlemci stack kullanımını kolaylaştıracak 6 adet komuta sahiptir. Bunları teker teker ele almadan ön-