Sayfa 46

Kursumuzun bu ayki konusu da elektronikte çok önemli yeri olan transistörler. Transistörlerin bulunuşu 1948 yıllarına kadar uzanmaktadır. Her ne kadar günümüzde entegre devreler yüzünden eskisi kadar fazla kullanılmıyorlarsa da, transistörler ihmal edilemeyecek kadar önemlidirler. Zaten entegreler de çok sayıda transistörün aynı kılıf içerisinde birleştirilmişinden başka bir şey değildir. Transistörlerin yapısı diyotlarınkine oldukça benzemektedir, yani P veya N (pozitif veya negatif) maddeler ile kirletilmiş bir silikon kristali, transistörün de temel maddesidir. Burada transistörlerin imalatına değinmeyeceğiz, fakat en basit şekliyle kullanılan yarı iletkenlerin dizilimi Resim 1'de gösterilmiştir. Diyotlarda, iki bacak kullanılarak ileri ve ters yönde olmak üzere iki ayrı direnç değeri okunabilir. Transistörlerin ise 3 bacağı olduğu için her seferinde iki tanesi kullanılmak üzere toplam 6 ölçüm yapılabilir. Ölçümlerin sonucu şu şekildedir:

* Uç — Uç Sonuç Baz Emiter — Düşük direnç Emiter Baz Yüksek direnç Baz Kollektör Düşük direnç Kollektör Baz Yüksek direnç Emiter — Kollektör Yüksek direnç Kollektör Emiter Yüksek direnç

Yukarıda görüldüğü gibi kollektör emiter arası her iki yönde de yüksek direnç göstermektedir. Baz-emiter ve baz-kollektör arası normal birer diyot davranışı sergilerler. Sonuç olarak direnç açısından bir transistör Resim 2'deki gibi düşünülebilir. Ancak fonksiyon olarak bir transistörü bu şekilde zannetmek ileride de görülebileceği gibi son derece hatalıdır. Bir transistörün sağlam olup olmadığını veya bacağı belli olmayan bir transistörün hangi bacağının baz olduğunu bir ölçü aleti ile kolayca bu-

ANIL GÜL labilirsiniz. Bacaklar arasında yukarıda bahsettiğimiz direnç değerleri okunabiliyorsa transistörümüz sağlam demektir. Eğer baz-emiter veya baz-kollektör arasında her iki yönde de düşük direnç okunuyorsa eklemler tahrip olmuş demektir. Buna benzer bir mantıkla bacağı belli olmayan bir transistörün bacakları arasındaki dirençler ölçülüp ve her iki yönde de yüksek direnç gösteren bacak bulunduğunda, diğer üçüncü bacak baz demektir. Bu işlemin yapılış sırası Resim 3'de gösterilmiştir.

Resim 2: Bir transistörün direnç olarak eşdeğeri.

PNP Emitör Kolektör Emitör Kolektör E ) Cc E c B B Baz Baz

NPN

Resim 1: NPN ve PNP transistörlerin yapısı.