Bu sayfadaki yazılar
Sayfanın metni
Sayfa 64
KARKAS UÇ SARIMIN ORTA NOKTASI Uç
Renk: Değeri:
Siyah 0 Kahverengi 1 Kırmızı 2 Turuncu 3 Sarı 4 Yeşil 5 Mavi 6 Mor 7 Gri 8 Beyaz 9
Örneğin üzerinde sarı-mor-kırmızı renk bantları bulunan bir direncin değerini bulalım: Sarı=4, mor=7 olduğuna göre rakam değerimiz 47'dir. Üçüncü renk bandı olan kırmızı, bu rakam değerinin yanına iki sıfır konulması gerektiğini belirtmektedir. Yani direncimizin değeri 4700 ohm veya 4,7 Kiloohmdur. Devrelerde dirençlerin en çok kullanıldığı uygulama gerilim bölümüdür. Bu amaçla iki direnç seri olarak bağlanır ve uçlar arasına bölünmek istenen gerilim tatbik edilir. Bu gerçekleştirildikten sonra dirençlerden birinin ucuna bağlı olanın üzerindeki gerilim ölçülürse, bu gerilimin tatbik edilen gerilimden daha düşük olduğu gözlenir.
Klavyeyle gezinmek için ← ve → tuşları.
Sayfa 65
xa vr
V çıkış
Gerilim Bölücü
Eğer besleme gerilimi ve dirençlerin değerlerini biliyorsak bölünmüş olan gerilimin değerini hesaplayabiliriz. Benzer şekilde dirençlerin değerlerini hesaplamak suretiyle istediğimiz oranda gerilim bölümü elde edebiliriz. Basit bir örnek verelim: Farz edelim 9 voltluk bir besleme kaynağı ile iki adet 1 KOhm'luk direnç kullanarak gerilim bölümü elde edilmek isteniyor. Bu durumda dirençler seri bağlandığı için toplam direnç 1+1=2 KOhm olacaktır. Ohm kanununu uygularsak devreden geçen akımın 9/2=4,5 mA olduğunu görürüz. Yine Ohm kanununa göre 1 KOhm'luk dirençlerin üzerinde oluşacak gerilim V=IR formülüne göre 4,5x1=4,5 Volt olacaktır ki bu besleme geriliminin yarısıdır. Değerleri ne olursa olsun iki direnç de eşit ise çıkış gerilimi besleme geriliminin tam yarısıdır. Eğer bu dirençlerin değerleri eşit olmasaydı ne olurdu? Gerilim bölücü devresinde bu sefer 1,5 ve 3 KOhm'luk dirençler kullanalım. Dirençlerin toplam değeri 4,5 KOhm ve devrede akan akım 9/4,5=2mA olacaktır. Bu durumda 1,5 KOhm'luk direnç üzerindeki gerilim, 1,5x2=3 Volt, 3 KOhm'luk direnç üzerindeki gerilim 6 Volt'tur. Yukarıda yapılan hesaplamaların değerlere aynen uyduğu varsayılarak yapılmıştır. Daha önce belirtildiği gibi %20'lik bir tolerans payı olduğu düşünülürse hesaplanan değerlerin her zaman doğru sonuç vermeyeceği gerçeği ortaya çıkar. İşte bu sorunun ortadan kaldırılması için devrelerde bazı ayar elemanları yer almaktadır. Elektronik cihazlarda kullanılan ayarlı dirençler potansiyometreler ve trimpotlar olmak üzere iki çeşittir. Trimpotlar %20'lik toleransı ortadan kaldırmak için cihazlar monte edilirken bir kez ayarlanır. Trimpotlar bunun dışında kullanıcı tarafından bir daha ayarlanmaz. Potansiyometreler ise tam tersine kullanıcı tarafından yapılacak ayarlar için kullanılır. Buna en güzel örnek müzik cihazlarının ses kontrol potansiyometreleridir. Potansiyometrelerin logaritmik ve lineer olmak üzere iki tipi mevcuttur. Lineer potansiyometrelerde direnç dönüş açısına bağlı olarak doğrusal artmaktadır. Logaritmiklerde ise artış oranı değişkendir. Bunlardan başka ısı ve ışığa duyarlı dirençler de vardır. LDR diye adlandırılan ışığa duyarlı dirençler daha çok ışık şiddetini ölçen cihazlarda kullanılır, fakat ışığa karşı yeteri kadar hızlı reaksiyon gösteremedikleri için ışıklı kalem veya benzeri cihazlarda kullanılamazlar. Son olarak dirençlerin birbiri ile olan bağlantılarını göreceğiz. Dirençler resimde de görülebileceği gibi paralel ve seri olmak üzere iki türlü bağlanabilir. Tabii bu ikisini birleştirip değişik kombinasyonlar elde etmek mümkündür. Seri bağlamada devredeki toplam direnç değeri, dirençlerin değerlerinin toplamına eşittir. Paralel bağlamada ise eşdeğer toplam direnç, kullanılan iki direncin değerinden daha küçük olur. Toplam direnç R şu formülle hesaplanır: 1/R=1/R1+1/R2. Eğer bir devrede hem paralel hem de seri bağlantı kullanılmışsa bunların değerleri önce ayrı ayrı hesaplanır, daha sonra toplanır. Bu aylık bu kadar! Gelecek ay kondansatörleri incelemek üzere hoşçakalın...
BAĞLANTI UÇLARI
METAL HALKA
ŞAFT
DİRENÇLİ YOL SEZİLİ KONTAK
SABİT KONTAK
GEZİCİ KONTAK BAĞLANTISI ve
SABİT KONTAK
Potansiyometre'nin standart bağlanışı
Potansiyometrelerde direnç eğrisi