Bu sayfadaki yazılar
Sayfanın metni
Sayfa 29
Klavyeyle gezinmek için ← ve → tuşları.
Sayfa 28
Commodore sahipleri araçlarının ses ve müzik yeteneklerinin ne kadar zengin olduğunu bazen unutuyorlar. C-64 ile yapılan başlangıç hâlâ etkileyiciliğini sürdürüyor ve C-128 bize altı ses verebilecek yeni bir SID çipine sahip olmamakla birlikte sesle çalışmayı çok daha fazla kolaylaştıran BASIC ses ve müzik komutlarına sahip.
SID'E BAŞLANGIÇ
C-64 ile iyi müzik yapmak için SID çipi hakkında her şeyi bilmenize gerek yok. Ama biraz ön bilgi deneylerinizin doğru yönde gitmesini sağlayacaktır. C-64'teki tüm sesler MOS6581(SID) tarafından üretilir. (ses arabirim aracı) Bu cihazın aynı anda üç ses çıkartma yeteneği vardır. SID kütük denilen belirli bellek yerlerine değişik değerler (tüm baytlar ya da bir baytta tek bir bit) yerleştirerek üretilir. C-64'te bu değerleri kendiniz yerleştirmeniz gerekir. Bunun için bir makine dili programından bellek-depolama işlemleri kullanmak ya da BASIC'ten POKE komutları almak gerekir. C-128'in BASIC 7.0 konumunda SOUND, ENVELOPE, VOLUME ve PLAY komutları bu poke'ları otomatik olarak yapar ve bazı karmaşık ses etkileri kolayca elde edilir. Bununla birlikte Bank 15'te kaldığınız sürece C-64 stili ses yaratabilirsiniz. Yani C-64'te sesle ilgili öğrendiğiniz hiçbir şey C-128'de boşa gitmez. C-64 Programcının El Kitabında, C-128 kılavuzunda SID çipinin ayrıntılı bir betimlemesi vardır. C-64 kılavuzunda verilen bilgiler daha ayrıntılı.
SESLERİN ÖZELLİKLERİ
Bir notanın frekansı onun dalga formundaki her saniyedeki titreşim (cycle) sayısıdır. Bu notanın tiz ya da bas olmasını belirler. Yüksek frekanslı bir ses düşük frekanslıya göre daha şiddetlidir. SID'in üç sesinin herbirinin pitch'i iki byte'lık kütüğe değerler POKE edilerek belirlenir. 6502 programcılarının alışık olduğu düşük byte, yüksek byte stilinde. İki byte kullanmak gereklidir çünkü her byte'ta 0-255 arasında değerler bulunur, oysa frekans binlere kadar yükselebilir. Yüksek byte kütüğünde depolanan değer 256 ile çarpılır (Yük. Frek.) ve düşük byte kütüğündekilere eklenir. 440 sayısını frekans kütüklerinde depolamak için 1'i yüksek bayta POKE edip 184'ü de düşük bayta POKE etmelisiniz. Ne yazık ki bu değerler gerçek frekanslara tekabül etmez. Bir SID frekans kütüğüne POKE edilmiş 440 sn/titreşimlik bir Hertz A notası çıkartmaz. Bu nedenle C-64 ve C-128 program kılavuzlarına kullanabileceğiniz frekans çevirme tabloları eklenmiştir.
440 Hz'lik bir notanın 440 Hz'lik bir temel frekans olduğunu söylüyoruz. Bu frekansa ilk armonik de denir, çünkü sesin en önemli öğesidir. En saf sinüs dalgası jeneratörleri dışında her aygıtta ekstra armonikler de duyarsınız. 800 frekanslık ana armoniğin iki katı olan ve 1200 frekanslık üç katı olan armonikler gibi. Armoniklerin frekansı arttıkça güçleri de azalır. İşin doğrusu çoğunlukla ana frekans dışındaki frekansların farkına armonikleri çıkartana ve sesin ne denli ince olduğunun farkına varıncaya kadar varmazsınız. Armonikler bir notanın klarnet, keman ya da trompette farklı duyulması nedenlerinden biridir.
DALGA BİÇİMLERİ
Commodore SID chip'inin üretebildiği dört dalga biçiminin üçünü üretebilmek için değişik matematiksel armonik kombinasyonları kullanılmıştır: Kare, üçgen ve testere dişidir bu biçimler. Dördüncü dalga biçimi olan parazit (noise) matematiksel olarak önceden kestirilemeyecek sesler üretmek üzere tasarlanmıştır. Her saniye bir titreşimlik bir frekansla kulaklarınıza gelen bir ses olduğunu düşünün. Bu ses gerçekte duyulmak için çok alçak ama dalga biçimlerini gözümüzde canlandırmakta yararlı olacaktır. Ses dalgasının sağ kulağınıza çarptığını düşünün. Hemen kulak zarını sola iter, yarım saniye bekler sonra da kalan yarım saniyede zar yerine döner. Bu “kare dalga” biçiminin grafik tasarımı şöyle görünebilir:
Şekil 1- Kare Dalga Biçiminin grafik gösterimi.
Bu teorik olarak mükemmel bir dalga biçimidir. Kulak zarınızın ve moleküllerin özellikleri gerçek bir mükemmel dalga biçimini olanaksız kılar. Şimdi kulağınıza ses dalgasının çarptığını düşünün. Yavaş yavaş ve eşit olarak kulak zarınızı yarım saniye için sola iter, sonra da zar yavaş yavaş yerine döner. Bu dalga biçiminin grafik tasarımı üçgen adını alır çünkü şöyle görünür: