OKUR MEKTUPLARI
Adres Kaydı
SAYIN Commodore Dergisi Yetkilileri, Benim tek bir sorum var. Commodore 64'le disk drive moduyla çalıştığım zaman 2000 kişilik bir adres, telefon kaydı yapabilir mi? Örneğin 23. sayınızdaki Telefon Rehberi ve 18. sayınızdaki Adres Defteri adlı program bu işi görebilir mi? Göremezse piyasada bunu karşılayabilecek bir program var mıdır? Serkan Kırmızıgül SAYIN Serkan Kırmızıgül, Adres, telefon kaydı yapacak programı, verileri hafızada tutacak şekilde hazırlarsanız, bilgisayarın belleği ile sıkılırsınız. Örneğin program aşağıdaki veri alanlarını her kişi için saklasın: İsim Soyad Telefon Adres 1 Adres 2
Adres 3
Veri alanlarının karşısında gösterilen rakam o veri alanına ayrılan harf sayısını, yani byte sayısını gösteriyor. Buna göre her bir kişi için hafızada 210 karakter (210 byte) ayırıyoruz. Eğer bilgisayarın hafızasında 2000 kişi tutmak istersek; 2000 x 210 = 420000 byte boş hafıza gerekirdi. C-64'ün program için kullanılacak alandan sonra kalan hafızasının 21000 byte olacağını varsaysak, hafızada en fazla 21000 / 210 = 100 kişi saklayabilirdik. Ancak, kişilerle ilgili bilgileri hafızada saklamak yerine disket sürücüde saklarsak, disketin bir yüzünde yaklaşık 700 kişilik bir kayıt tutabiliriz. Eğer bu tür veri saklamayı hazır bir programla yapmak isterseniz Superbase'i kullanabilirsiniz.
Uzun Satırlar
SAYIN Teleteknik Yetkilileri, Derginizin sürekli müşterilerindenim. Size çok önemli bir sorum var. Cevaplarsanız çok memnun olurum. Bilgisayarımın markası C-64. Sizin 'Mors-64' programınızı yazarken bir şey dikkatimi çekti. Bilgisayarım bir satırı iki satırdan fazla yazamıyor. Fazla yazdığım zaman Return'e basıyorum ve Syntax Error veriyor. Örneğin 100. satır: 100 GOSUB 60:GOSUB 70:GOSUB 50: GOSUB 70:GOSUB 60:GOSUB 70:GOSUB 60:GOSUB 70:GOSUB 50. Bu satırda 'GOSUB'a kadar olan yer tam 2 satır. Ben bu satırları yazabiliyorum. Ama 'GOSUB 50'yi yazamıyorum. Yazıyorum, fakat 'Syntax Error' mesajı veriyor.
10 PRINT '....' dedim ve 2 satırı dolduracak bir şeyler yazdım. Ve oldu. Ama 2 satırı bir boşluk bile geçerse 'Syntax Error' veriyor. Bazen de 'BDE'de sayıyı çıkartmıyor. Bu neden oluyor? Sebebi nedir? Lütfen bana yazıp gönderin. Saygılarımla.
Rafet Başar
SAYIN Rafet Başar, C-64 ile program yazarken bir BASIC programın en fazla uzunluğu iki satır veya 80 karakter olabilir. Bunu bir karakter bile geçip üçüncü satıra taşarsanız SYNTAX ERROR mesajı ile karşılaşırsınız. Ancak bir satırda 80 karakterden fazla yazmanın bir yolu var. Eğer kullanacağınız komutların kısa hallerini yazarsanız iki satıra olması gerektiğinden daha fazla komut sığdırabilirsiniz. Mesela PRINT komutunun kısa şekli ? (soru işareti) dir. Diğer komutların kısa şekillerini kullanım kitabında bulabilirsiniz. Bu yöntemle hazırladığınız 80 karakterden fazla süren bir satırda değişiklik yapmak isterseniz bütün satırı yeniden yazmanız gerekir.
Monitör Programı
SAYIN Commodore Dergisi yetkilileri, Derginizi dört aydan beri takip ediyorum. Böyle güzel bir dergi çıkarttığınız için çok teşekkür ederim. Oyunların monitör programıyla içine girilip incelendiğini duydum. Fakat nasıl uygulanacağını bilmiyorum. Bu konuda bilgi verirseniz sevinirim. (Reset aletim var.) Saygılarımla. VOLKAN YILMAZ
SAYIN Volkan Yılmaz İlk olarak monitör programınızı yükleyin. Monitörünüz incelemek istediğiniz programdan farklı bir adreste bulunmalı. Bundan sonra incelemek istediğiniz oyunu yükleyip çalıştırdıktan sonra oyunu resetleyin. Monitörünüzün başlangıç adresini SYS komutuyla çağırın. Artık programı incelemeye başlayın. Eğer disketle çalışıyorsanız, program yüklendiğinde çalışmaz. LIST komutuyla programın başlangıç adresini bulabilirsiniz. Programı incelerken bu adres sizin için başlangıç noktası olabilir. Programın listesini alırken, eğer ?? işareti ile karşılaşmaya başlarsanız, büyük bir ihtimalle programın veri olarak kullandığı bir bölgeyi inceliyor olabilirsiniz. Monitör bu bölümü gösterirken uygun makine dilindeki komut karşılığını bulamıyorsa, ?? işaretini verir. Veri bölgesinde mesela sprite tanımlamaları olabilir. Eğer incelemek istediğiniz program RUN edildiğinde çalışmadan evvel bir süre bekliyor ve bu arada renkli şeritler geçiyorsa, program büyük ihtimalle CRUNCH edilmiş (kısaltılmış) demektir. Bu durumdaki bir programı incelemeden evvel kesinlikle DECRUNCH etmeniz gerekir. Aksi takdirde monitörde incelemeniz hiç bir sonuç vermeyecektir. Çünkü tüm kod kısaltılmış olduğu için programın listesini alırken sık sık ?? işareti ile karşılaşırsınız.
Yaşamının bugüne kadarki bölümünün üçte ikisi düzenli bir çizgi üzerinde seyretti: Okul, yüksek öğrenim, meslek ve tabii kendisiyle bir aile kurmak istediğim sevgili bir eş... Ama daha sonra her şey başka türlü oldu. -Bir bilgisayar girmişti yaşamıma...
Bu nasıl mı oldu? Ama bunu anlatabilmek için hikâyeme biraz gerilerden başlamak istiyorum. Ben daha o çelimsiz çocukluk yaşlarından itibaren elektrik akımı denilen güçle ilintili olan bütün şeyler karşısında en ufak bir anlayıştan yoksun bulunuyordum. İnsanın göremediği, koklayamadığı ya da işitemediği bir şey küçük teller, levhalar ve çeşitli devreler yardımıyla nasıl olup da hesap yapabiliyor, müzik yaratabiliyor ya da oturma odamdaki cam ekran üzerinde büyülü görüntüler oluşturabiliyor diye düşünüyordum. Elektrik akımının en derinde yatan gizleri bugüne dek kapalı kalmıştır bana. Ama hayatta tam da anlaşılmayan, beş duyu aracılığıyla kavranamayan şeyin
bir büyülü bir çekiciliğe sahip olması çok sık görülen bir olgudur. İşte ben de aradan otuz yıl geçtikten sonra, minik plastik bantların müzik yapması ve oturma odamın duvarına monte edilmiş bir kutudan günün haberlerinin verilmesi gerçeği ile uzlaşmıştım. Şimdi artık hesap işlemlerini de bizzat yapmıyor, yaptırtıyorum. İnanılmaz sayıda düğmeleri olan zarif bir plastik kutu, benim sevgili eski aynen yapabiliyor, üstelik de daha hızlı bir biçimde... Ben ayırdına varmış olmasam da, dünya bilgisayarlarla dolup taşmış olmalıydı muhtemelen. Ama dostum Klaus'u ziyarete gittiğim o unutulmaz yaz günü gelmişti işte. Kısa bir süre önce bilgisayar sahibi olan Klaus, gurur dolu bir edayla kendisine ait bu elektronik beyinle ilgili bir gösteride bulunmakta ısrar ediyordu. Benim de buna pek meyilli olduğumu itiraf etmem gerekiyor. El merdivenleri kullanarak tehlikeli devlerin arasından geçip cesaretle kendilerine yol açan bu sevimli, rengârenk küçük adamlar beni çok etkiliyordu. Daha sonra Klaus ekranda bir flipper-otomatını görüntülediğinde kararımı vermiştim bile: Böyle bir şeye ben de sahip olmalıydım. Dikkatli okuyucu benim ilk alışveriş gezintimin nerede noktalanacağını kuşkusuz kestirecektir: Parola ev-bilgisayarı idi. Bilgisayar mağazasındaki satıcı, istediğim modele ilişkin olarak gerçek mucizeler vaad ediyordu bana: “Bu aygıtla müzik yapabilir, resim çizebilir, ev hesapları tutabilir ve tabii teleoyunlarda sonsuz hazlar duyabilirsiniz.” Bunlar bana pek çekici geliyordu ve kendi stereo aygıtımı bu şaheserle takas etmeyi ciddi olarak düşünmeye başlamıştım. Stereo setimden ayrılmak bana zor gelmedi; çünkü tekniğin bu en yetkin ürünüyle kıyaslandığında müzik ne-
dir ki? Artık “O” oturma odamda-
nim ev-bilgisayarım diyebilmek ne güzel bir duyguydu! Ama o ne? Kabloların bağlanması işini kullanım talimatıyla saatlerce boğuştuktan sonra henüz başarmıştım ki, ekrandan sevimli bir “READY”'nin bana gülümsemekte olduğunu gördüm. Fakat renkler neredeydi, seslere ne olmuştu, o rengârenk küçük adamlar nereye gitmişlerdi? Herhalde yapmam gereken tek şey doğru tuşlara basmaktı. Nitekim hemen yaptım bunu. Ama deneyimli okuyucunun çoktan tahmin edeceği gibi, insanı hayal kırıklığına uğratan “SYNTAX ERROR”'dan başka hiçbir şey elde edemedim. Bu bilgisayarın yapmak zorunda olduğu şeyi yapmaması zaten yeterince tuhaftı, peki bu kendini be-
benmiş aygıt benimle ne demeye bir de İngilizce konuşmaktaydı Tanrı aşkına?.. Kendi kendime acaba bir Alman aygıtı satın alsaydım daha iyi mi olurdu diye düşünmeye başladım. Sıkıntımın doruk noktasında eski dostum Klaus öğütleriyle yine yardımcı oldu bana. Klaus'un iddiasına göre, bilgisayarla bilgisayarın kendi dilinde (Basic) konuşmam gerekiyordu. Daha sonra da Basic'in hafif tertip eblehçe ve minimum kelime hazinesine sahip bir İngiliz diyalekti olduğunu keşfettiğimde ise kimse beni durduramaz olmuştu artık. Kısa bir süre geçtikten sonra rengârenk küçük toplar ekran üzerinde hareket etmeye başlamışlardı ve “Kompü”, (bu arada bilgisayarıma bu adı vermiştim) tuşlarla her basıldığında adeta cıvıldamaktaydı. Ben mutluydum, karım ise benim kadar hoşlanmıyordu bu işten, çünkü giderek ısrarlı bir biçimde, kendi deyişiyle “bu gülünç oyunlar” yerine normal televizyon programlarını izlemek istiyordu. Ama ben o sıralarda çok daha önemli şeylere yoğunlaştırmıştım düşüncelerimi: Saatler boyu çalışmanın ürünü olan bütün bu güzel programları, devrenin kapatılmasıyla meydana gelen yokoluştan nasıl kurtarabilirdim? Klaus benim bir “yığın bellek”'e, en iyisi hemen bir “disket yeri”'ne gereksinmem oldu-
Bu görüşündeydi. Gerçi ben bunun ne olduğunu bilmiyordum, ama herhalde kaçınılmaz bir şeydi bu. Klaus'un önerisi, zamanlama açısından pek yerinde olmuştu, çünkü eski bir Volkswagen-Golf'un bugüne dek kullanmakta olduğum aile arabasından çok daha ekonomik olduğu görüşü kafamda yer etmeye başlamıştı. Ve işte arabaların takasından elime geçen parayla sahip olduğum şey şimdi bilgisayarımın yanında duruyor, zihinsel yaratılarımı küçük siyah camlarda depoluyordu. Tek kelimeyle büyüleyici bir şeydi bu... Bu coşku hiç bitmek bilmedi. Yaşamım değişmişti artık: Geceleri bilgisayarın başına oturuyor, gün boyu ise çok yorgun oluyordum. Dilim bile bilgisayarın diline uyarlanmıştı (GO-TO çalışması, IF tired THEN coffee... vb.) Beni hâlâ rahatsız eden tek şey, yaratılarımın ekranda tutuklu kalmalarıydı, zihnimin keskin parlaklığını güçlü ve kesin bir biçimde ortaya dökecek hiç bir kanıt yoktu. bir yazıcının (Printer) buna yardımcı olması gerekiyordu. Bu da aşağı yukarı bir fotoğraf makinesinin takas edilmesiyle karşılanabilirdi. Zaten - kim hâlâ bir fotoğraf makinesine gereksinme duyar ki? Karım ise bu arada anne-babasının yanına taşınmıştı. Onlar televizyonlarını günlük prog-
Çev.: Güven Savaş KIZILTAN ramları izlemek gibi sözümona çok dünyevi şeyler için kullanıyorlardı. Bana gelince, bu süre içerisinde bir miktar ilerleme kaydetmiştim. Ne var ki, şimdi bisiklet kullanıyordum (bir monitör için para gerekiyordu) ve başkaca mobilyası kalmayan evimde bir portakal sandığı üstünde oturuyordum (ikinci bir Floppy satın almıştım). Bu arada işyerindeki şefim de kendimi bütünüyle hobime verebilmem için bir fırsat tanımıştı bana (tabii maaşsız olarak). Ben de, portakal sandıklarımı şiltelerle donattıktan sonra, bilgisayarımın derin sırlarını araştırmaya koyulmuştum. Bunun için ilkin bu küçük dostumun çevirdiği dolapları meydana çıkarmaya çalıştım. Onun bu minik bit'lerle nasıl ilişki kurduğunu bilmek istiyordum. Ama şunu öğrenmek zorunda kalmıştım ki, bilgisayar dünyasında hiyerarşi ve kölelik hüküm sürmektedir. Doğrusu şaşırmıştım: Benim “Kompüm”' Prusya tabiatlı bir köle güdücüsü müydü? Ama olamazdı bu! Böylece, bilgisayarımın içsel yapısına sızmaya karar verdim. Elime hemen bir tornavida alarak onun kutsal iç yapısına sızmaya başladım. Bütün vidalar sökülmüştü ve sıra şimdi kapağı açmanın heyecanlı anına gelmişti:
Aman Tanrım! -kapak neredeyse ellerimden düşüyordu- Örümcek ayaklı bu birkaç küçük siyah kutucuklar mıydı benim yaşamımı bu denli değiştiren? Bu, ancak Uzakdoğu'daki rahiplerin tanrısal aydınlanma anlarında yaşadıkları türden bir duygu olmalıydı. Daha sonra, bu küçük kutucukların çekip çıkarılmasının mümkün olduğunu keşfettim ve bunu anlar anlamaz da çıkarmaya başladım onları. Aradan ancak beş dakika geçmişti ki, yaklaşık on adet kutucuğun karşımda dizilip bana gülümsediğini gördüm. Bilgisayarımın geri kalan bölümüne gelince, insanda daha çok acınası bir izlenim bırakıyordu bu. Bilgisayarın yeniden monte edilmesini ise burada ayrıntısıyla anlatmak istemiyorum, çünkü iki haftamı aldı (neyin nereye ait olduğunu bilmiyordum, bacaklar eğilmişti, vidalar kaybolmuştu vb.) ve beni deliliğin sınırına dek sürükledi bu iş. Ama yedek parçaların sağlanması sırasında başka bir şey daha keşfetmiştim: Yalnız değildim. Her yerdeki dükkanlarda, mağazalarda ve dergi bayilerinde başka bilgisayar tutkunlarıyla (o zamanlar gururla böyle adlandırıyordum kendimi) temasa geçilebiliyordu. Tek başına sürdürülen umutsuz mücadele dönemi geride kalmıştı artık. Ben tek başınayken bilgisayarımın bana karşı bir yığın şey yapabilme hakkını görmüştü kendinde. Dostlarımın sayısının olağanüstü artmış olduğu ve beni tanıyanların toplam olarak kaç kişiden oluştuğunu kesine yakın tahmini bir rakamla belirlemenin artık mümkün olmadığı şu günlerde ise bilgisayarım çok uysallaşmıştı. Bilgisayarım şimdi ancak arasıra renklerinden birini devre dışı bırakmakta ya da sesini boğuklaştırmaktadır. Ama başlangıç dönemindeki küstahlıklarına kıyasla onunla aramdaki egemenlik ilişkileri artık açıkseçik rayına oturmuş bulunuyor. Ben komut veriyorum, o ise uyguluyor-ya da uygulamıyor. Fakat onu bu ufak tefek iğneleyici tavırlardan da vazgeçiriyorum, çünkü bu konuda makineler için bile tehlikeli olabilecek araçlar kullanıyorum: Bilgisayarım rekabet olgusuyla karşı karşıya gelmiş durumda. Onu kızdırmak için kendime “yeni” bir bilgisayar (MS-DOS, 80-çizim monitörü, sabit disk... vb.) kiraladım ve bunu bilgisayarımın görebileceği bir yere yerleştirdim. Şimdi odaya girdiğimde kendi bilgisayarımın tuşlarının nasıl titrediğini tam olarak görebiliyor ve onun kafasından şu düşüncelerin geçtiğini okuyabiliyorum: “Bugün beni mi programlayacak yoksa ötekini mi yeğleyecek?” Tabii ben kinci bir insan olduğumdan “yeni”nin başına geçiyorum ve oyunu daha da ileri götürmek için kendi bilgisayarımı gene devreye sokuyorum ve onu hesap makinesi olarak- ha! hal- kullanıyorum.
İtiraf edeyim ki, geçen ay bu tavrımdan bir dönüş yapmak zorunda kaldım. 5000 Mark'lık bu “aristokratik” bilgisayara doğrusu artık katlanamaz olmuştum. Gerçi hızlıydı, ama cansıkıcıydı da. Sevgili “Kompü”mle yeniden satranç oynamaya başladım, bilgisayarım olağanüstüydü. Tuşlar unutamadığım bir duyarlılıkla boyun eğiyordu, görüntü ise açık ve pürüzsüzdü. Bir komutun verilmesiyle yerine getirilmesi bir oluyordu. Mutluydum. Bilgisayarım da mutluydu, çünkü geçmişte kıskançlıktan epey acı çekmişti. Artık her şey unutulmuş, bağışlanmıştı. “Yeni”yi tekrar geri vermeye söz verdim ve bilgisayarımın her gözeneği bana ebedi aşk yemininde bulunuyormuş gibi bir duyguya kapıldım. Akşamın geri kalan bölümünün nasıl seyrettiğini ise izninizle ifşa etmeliyim. Ancak şunu açıklamakla yetinelim ki, unutulmaz bir şölen olmuştu bu... Daha önce de işaret ettiğim gibi, bilgisayarlar ilişki kurma araçları arasında en iyi olanlarından biridir. Eğer sizler de bir kez bizzat denemiş iseniz, ortaklaşa programlama yapmanın ve değişik bilgisayar tiplerine ilişkin avantajlar konusunda saatlerce söyleşide bulunmanın gerçekten yararlı olduğunu söylerken bana hak vereceksiniz. Cansıkıntısı duygusu da bu durumda bütünüyle ortadan kalkmış olmaktadır. Geçenlerde telefonum bozulduğunda, sürekli olarak o denli tuhaf bir duyguya kapılmaya başlamıştım ki, bunu -daha sonra anlaşıldığı üzere- “sessizliğin sesi” tanımıyla ifade etmek mümkündü. Neyse ki, bu acınılacak durumun üstesinden ancak olaya dostlarımın kişisel ziyaretlerle etkin bir biçimde el atmasıyla gelebildim. Şimdi, içinde bulunduğum mekanda en azından başka beş kişi daha yoksa, evim boşmuş gibi geliyor bana. Sabahları uyanıp dostları şevkle “Kompü”mün başında çalışır bulmak da güzel bir duygu. Evvelki gün bilgisayarın etrafında oluşan akşam şenliği sırasında, ekranın camında bana tanıdık gelen bir yüzün yansısı gözüme ilişti. Bir an düşündükten sonra, arkamda duran ve tam o sırada bir dostumla yazıcı (printer) üstüne teknik bir söyleyişe dalan kişinin kim olduğunu anladım: Karımdı bu. “Kompü”ye ve bana geri dönmüştü karım. Karımın babası da bu arada bir bilgisayar satın almıştı. Karım bana bir iyi niyet gösterisi olarak, telefonla veri aktarımına yarayan bir akustik-koppler hediye etti. Her şey yeniden günlük güneşlik olmuştu, ta ki günün birinde iki felâket birden üzerime çökünceye kadar... Felâketlerin ilki, posta idaresinden yollandığı açıkça anlaşılan mavi bir mektup şeklinde gelmişti; telefon faturamı içeren bir mektuptu bu. Burada size fatura tutarını söyleyecek cesareti kendimde bulamıyorum, ama şu kadarını ifade edeyim ki, şimdiden itibaren bir posta memuru, maaşını yalnızca benden almış olacaktır. İkinci felâkete yol açan ise bu arada benim için vazgeçilmez bir varlığa bürünen Floppy olmuştu. Floppy kanımca hastaydı ya da en azından “Kompü”ye ve bana veri sağlama konusunda katı biçimde direnen bir tutum içindeydi. Ayrıca da, eğer bir disket onun içine çok büyük bir özenle sürülmemişse bu disketi artık geri vermek istemiyordu. Bu konuda ikna edici hiç bir güzel sözün, hiç bir ricanın yararı olmuyordu ve vahşice bir zorbalıktan başka hiç bir şey para etmiyordu. Bunun üstesinden ilkin sadece ellerimi kullanarak gelmeyi denedim. Daha sonra (işaret parmağımın klavyeden çıkarılması için yapılan tıbbi bir operasyonun ardından) eskisine kıyasla epey zorluk çıkaran yöntemlere geçtim. Bir kerpeteni arkamda saklayarak Floppy'ye yaklaşıyor ve kerpeteni ancak en son anda çıkarıyordum. Bununla elde edebildiğim tek şey ise protesto göstergesi olarak ortaya çıkan alaylı bir parıltı oluyordu (el kitabında bu, yanlış olarak işlev göstergesi diye tanıtılmıştı). İçimde belli bir öfkenin kabarmaya başladığını, Floppy'nin ve “Kompü”nün üzerine saldırdığımı saklamayacağım. Bundan sonra neler olup bittiğini ise artık tam olarak bilemiyorum. Ama onarım atölyesinden gelen montaj yetkilisi aygıtların durumunu gördüğünde gözleri yaşarmıştı adamın. Karımı ve beni “Kompü”müzle ilgili olarak haftalarca sürecek bir ayrılık bekliyordu. Sonunda “O”nu tekrar alıp getirebileceğim gün geldi; bilgisayar, karım ve ben şimdi yine gerçek bir aile olmuştuk.