Sayfa 28

Yeni bir çağ hemen kapının önünde duruyor. Bilgiler, geleceğin en önemli hammaddesi olacak. Şebekenin sayısallaştırılmasıyla telekomünikasyon alanında ne gibi girişimler olabilecek?

Modern endüstri toplumları, verimli iletişim (komünikasyon) olmaksızın düşünülemez. Bilgi değiş tokuşuna ilişkin gereksinmelerin karşılanabilmesi için, sürekli yeni iletişim hizmetleri geliştiriliyor. Ülkemiz henüz bu işin başlangıcında sayılabilir. Bugün İstanbul'da bile sayısal (dijital) telefon santrallarnın sayısı kısıtlı. Bankalar tarafından kullanılmaya başlanan On-Line sistemler bile ancak PTT'den kiralanan özel hatlarla çalıştırılabiliyor. Bilginin toplumsallaşması, içinde yaşadığımız çağın vazgeçilmez bir koşulu olduğundan, buna olanak sağlayacak tesislerin de bir an önce ve son hızla kurulması zorunlu. Batı ülkelerinde bu zorunluluğun bilincine uzun süreden beri varılmış olması, hükümetleri ve posta idarelerini son derece gelişkin hizmetler sunmaya itmiş durumda. Bu yazıda ISDN hizmetlerinin büyük çeşitlilik kazanmış olduğu ve bir yandan da daha çok geliştirildiği Federal Almanya'dan örnekler vereceğiz. Federal Alman Posta İdaresi'nin geliştirdiği bu farklı hizmetler çok farklı ölçülerde kullanım buluyor. Bunun nedeni bir yanda doğal olarak bunların kullanıcıya sunduğu işlevlerde, diğer yanda da bunların tarihsel gelişimlerinde yatıyor. Kendi iletişim gereksinimleri için uygun bir çözüm arayan kişi, hizmetin neler sağlayabildiğine bakmakla yetinmiyor, bu hizmetin gelecekte ne şekil alacağını da görmek istiyorum. Hizmet türünün kullanılmasının bir diğer kriteri de, bu yolla kaç kişiye erişilebileceği.

* Telefon: Dünya üzerinde en çok kullanıcının yararlandığı en yoğun ağı oluşturuyor. Kullanılan dil en do- Bal olanı ve insanlar arasında en yoğun yararlanılan anlaşma aracı. Bu nedenle telefon, gelecekte de anlamını mutlaka koruyacak olan bir gereç. Ama ağın artık son derece yoğun hale gelmiş olması ve çok az eksikliğe sa-

Telefon bugünkü önemini koruyacak, ama çok daha fazla yaygınlaşmayacak.

Bilgisayarlar iletişim alanında giderek daha önemli oluyorlar.

Çok yaygın olması, teleksin ISDN'nin yanı sıra varlığını sürdürmesini sağlayacak.

hip olması, kullanıcı sayısının eskisi gibi olağanüstü artışlar sağlamasını engelleyecek. * Veri aktarımı: Bilgisayar kullanıcılarının çoğu veri aktarımı için telefon ağından akustik kopler adı verilen gereç yardımıyla yararlanmak zorunda. Çünkü posta idareleri yakın zamana kadar modemler konusunda çekingen davranıyordu. Son zamanlarda bu tavrın değişmiş olması, gelecekte bilgisayarın veri aktarımı alanında daha iyi donatılmış olmalarına yol açacak. Sık sık büyük miktarlarda veriyi uzak mesafelere göndermek zorunda olan bir kişi, Federal Almanya'da normal telefondan yararlanmak yerine Datex sistemlerine abone olmayı tercih ediyor. Datex-L sisteminde aynen telefonda olduğu gibi kullanıcılar arasında sayısal verilerin özel olarak hızlı aktarımına olanak veren sabit hatlar kuruluyor. Bu hizmetin yüksek ücreti ancak hattın yüksek aktarım kapasitesinin olabildiğince iyi kullanılması ya da kullanıcının yalnızca kendisine ait ve beklemeleri zorunlu kılmayan bir bağlantıya gerek durumunda karşılanmış oluyor. Datex-P sisteminde ise kullanıcılar hatları paylaşıyorlar. Bilgileri özel makineler aracılığıyla paketler halinde ““bağlanıyor”” ve birbirlerini etkilemeksizin aynı hat üzerinde ardarda yollanıyor. Bu işlem sırasında gerekli boşluğun bulunabilmesi için kullanıcının farkedemeyeceği kadar kısa bekleme süreleri gerekebiliyor. Ağın daha iyi doldurulabiliyor olması nedeniyle bu sistem Datex-L'ye oranla çok daha düşük maliyetleri gerektiriyor. Maliyetler yalnızca gönderilen veri miktarıyla bağlantılı, Datex-L'de ise hattın kurulması masrafı da kullanıcıya biniyor. Oranlandığında maliyetlerin daha düşük olması Datex- P'de kullanıcı lehine oldukça önem- Ti bir avantaj sağlıyor. Bu sistem, örneğin veri bankaları ya da Mailbox'- lara erişim amacıyla da kullanılabiliyor. * Teleks ağı: Telefon gibi teleks de eski teknolojili iletişim hizmetlerinden biri. Pek hızlı olmamakla birlikte çok geniş bir alana yayılmış durumda. Er ya da geç teleks gereçlerinin, yerlerini diğer hizmetlerin daha kullanışlı ve daha hızlı gereçlerine bırakacağı açıkça görülüyor. Azgeliş- İmiş iletişim altyapısına sahip ülkelerde teleksin önemini uzun süre daha koruyacağı belli. Gelişmiş endüstri ülkelerinde ise diğer iletişim hizmetleri teleksin yerini giderek daha çok alacaklar. İki hizmet türü son zamanlarda giderek daha büyük boyutlar kazanıyorlar: Telefax ve Federal Almanya'- daki adıyla Bildschirmtext (Btx — Ekran metni). Telefax hizmeti kendisinden beklenenleri çok aşmış durumda, Btx ise oldukça yüksek bir katılım sözkonusu olmasına karşın başlangıçta umulana henüz erişeme- “di. * Telefaks: Aslında bu gereç grafik içeren dökümanların aktarılması için tasarlandı. Işığa duyarlı bir okuyucu, dökümanı satır esasına göre tarar ve bilgiyi tek tek resim noktaları halinde parçalar. Ama telefaks, kullanımının diğerlerine oranla çok daha kolay olması nedeniyle, metinlerin aktarılmasında salt bu iş için düşünülmüş teleks ve teleteks gereçlerine de tercih edilmekte. Giderek artan aktarım hızı ve kalitesi, bu tercihi daha da geçerli kılıyor. Belki ISDN”'nin yaygınlaşması, hizmetlerin entegrasyonu sayesinde diğer hizmetlerdeki bazı güçlükleri ortadan kaldırarak, bu gerecin sağladığı bazı avantajları gereksiz kılabilir.