KAFA AYA
Birçok C-64 teyp kullanıcısının ortak sorununu çözümleyecek iki seçenek sunuyoruz: 1. Ufak bir elektronik devre, 2. Bilgisayara yüklenecek bir program.
Kaset kullanıcılarını en çok rahatsız eden sorunlardan biri değişik kafa ayarlarına uyum sağlamaktır. Özellikle hızlı yükleyen programlarda bu hata kendini gösterir. Aşağıda anlatılan yöntemle teybinizin kafa ayarını oldukça basit bir şekilde gerçekleştirebilirsiniz. Yabancı bir bilgisayar teybi ile kaydedilmiş programlar kafa ayarı değişik olduğundan sizin teybiniz ile yüklenmeyebilir. Bu durumda kafa ayarı yapmak için iki seçeneğiniz var: Ufak bir elektronik devre yardımıyla bilgisayardan bağımsız olarak veya bilgisayara yüklenecek bir program yardımıyla. Bu ikinci yöntemle teybinizin ses kafasının durumu çeşitli şekillerde ekrana getirilir. Örneğin oldukça yaygın olan “Justage” programında bu işi dağınık şekilde bulunan noktaların bir araya getirilmesi ile sağlanıyor. Fakat çoğunlukla “TJustage” türü programlarda değişik kafa ayarında kaydedildikleri için tekrar yüklenememektedir. Bu durumda kullanıcıya “Justage” programını baştan yazmaktan başka seçenek kalmıyor. Aşağıdaki satırlarda “Justage” programını baştan sona yazmaktan çok daha basit, kullanışlı ve güvenli bir yöntem bulabilirsiniz. Teybinizin içine yerleştireceğiniz bir devre ve bir LED yardımıyla teybinizin kafasını yabancı kasetlere göre rahatça ayarlayabilirsiniz. Yapmanız gereken tek iş kaseti koyup “PLAY” tuşuna bastıktan sonra ses kafasının yüksekliği-
ANIL GÜL'ü ayarlayan vidayı devreniz üzerindeki LED en parlak konuma gelinceye kadar çevirmeniz. Devrenin yapımına geçmeden önce bilgisayar teybinin (Datasette) çalışma prensipleri üzerinde durmak istiyorum. Datasette'in içindeki en önemli parça ses kafasından gelen analog sinyallerin seviyesini yükselten kuvvetlendiricidir. Burada analog sinyaller sözü geçiyor, zira dijital sinyaller normal bir bandın üzerine kaydedilemezler. Bu nedenle dijital sinyaller kaydedilirken sinüs titreşimleri şeklini alırlar. Yükleme esnasında ise bant üzerinde sinüs eğrisi biçimindeki sinyaller tekrar bilgisayarın anlayabileceği bir şekle yani kare dalgalar şekline getirilmelidir. Bu işlem sonunda elde edilen kare dalgalar ya 0 ya da 5 Volt gerilime sahiptirler. Fakat elde edilen bu sinyaller ses kafasının ayarlanmasında kullanılamaz çünkü sinyalin amplitudu (dalganın en yüksek veya en düşük değeri) ses kafasının konumuna bağlı olmaksızın daima 0 ile 5 Volt arasında gidip gelir. Bir osiloskop ile yapılan ölçümde ise ses kafasının konumuna göre analog sinyallerin seviyesini ölçebiliriz. Eğer ses kafası doğru konuma getirilmişse osiloskop ile ölçülen analog sinyalin (dijital değil) amplitudu bir maksimuma ulaşır. Aksi durumlarda ise sinyalin amplitudu yavaş yavaş küçülür. Fakat kafa ayarı yapmak isteyen her bilgisayar kullanıcısının bir osiloskop satın almasına imkan yoktur. Bu nedenle osiloskopun yaptığı işi biz basit ve ucuz bir elektronik devre ile yapacağız. Resim 1'de gördüğünüz devre ile belli sınırları içindeki gerilimler birbirleri ile karşılaştırılabilirler. Bu devrenin temel taşı yükseltici ve karşılaştırıcı görevindeki LF 356'dır. Komperatör (karşılaştırıcı) görevindeki bu parça içindeki bir transistör sayesinde ölçülecek olan sinyal çok çok düşük bir seviyede yüklenmektedir. Dolayısıyla sinyal seviyesinde bir düşme olmamaktadır. Devre üzerinde bulunan trimpot ile devamlı olarak analog sinüs dalgaları ile karşılaştırılacak sinyal seviyesi ayarlanır. Ses kafasından gelen sinüs dalgasının değeri trimpot ile ayarlanan seviyeden düşük ise LF 356'nın çıkışı 0 Volt olur. Değer sinyal seviyesinden yüksek ise bu durumda LF 356 5 Volt verir ve LED'i uyarır. Trimpot ile ayarlayacağınız sinyal seviyesi ve ses kafasından gelen sinüs dalgalarının tepe noktaları birbirlerine yaklaştıkça LF 356 5 Volt verdiği zaman aralığı gittikçe küçülecektir. Dolayısıyla LED'in parlaklık derecesi azalacaktır. Tam tersi durumda, yani siz bir sinyal seviyesi belirledikten sonra kafa ayarı ile oynadıkça sinüs dalgalarının amplitudu yükselecek, bununla birlikte LF 356'nın 5 Volt verdiği süre artacaktır. Böylece devre üzerindeki LED en parlak konumunu alacaktır. Prensip olarak tüm sinyal karşılaştırma olayı yukarıda anlatılanlardan ibarettir. Kısaca trimpot ile LED'i en az parlaklık derecesine, kafa ayarı vidası ile de en parlak konuma getirmeye çalışacaksınız. Gelelim devrenin montajına. Öncelikle bu iş için piyasada rahatlıkla bulabileceğiniz delikli pertinaksları kullanmanızı tavsiye ederiz. Parça sayısı az olduğundan devreyi bakır pertinaks üzerine çizmek gereksiz. Fakat yine de deliksiz pertinaks kullanmak istemeyenler devrenin filmini Resim 3'te görebilirler. Resim 4'te ise parçaların yerleşme planı bulunuyor.
Resim 1: Devrenin şeması.
Resim 3: Devrenin baskı filmi.
Resim 4: Parçaların yerleşim planı.
Resim 2: LED'in yanması LF 356'nın 5 Volt verdiği süreye bağlıdır.
LED'i monte ederken anot ve katodu ayırt etmeyi unutmayın (Resim 5). Devre tamamlandıktan sonra bunu teybinizin içine yerleştirmeniz gerekli. Bunun için teybinizin altındaki 4 vidayı sökün ve kapağı çıkarın. Ayrıca devreye bağlı bulunan LED'i yerleştirmek için üst tarafta uygun bir delik açın. Zira kafa vidasıyla oynarken LED görülebilecek bir yerde olmalıdır. Resim 4'te görülen “+” ve “-” yazan uçları teyp motoruna elektrik götüren kablolara bağlayın. Bu kablolardan hangisinin “+”, hangisinin “-” olduğu teybinizin içinde belirtilmiştir. Resim 4'te görülen “G” ucunu ise blendajlı bir kablo ile Resim 6'da belirtilen uçlardan birine bağlayın. Kablonun blendajını ise yine devrenin “-” ucuna lehimleyin (Resim 4). Resim 6'da belirtilen noktalar normal Commodore datasette'lerindeki analog kuvvetlendiricilerin çıkışlarıdır. Başka firmaların ürettiği teyplerin baskı devresi değişiktir ve bu analog kuvvetlendiriciler bir entegrede toplanmıştır. Bu durumda entegrenin 8. bacağını devrenizin “G” girişine bağlamanız gereklidir. Teybinizi kapatmadan önce devrenizin teybe göre ayarlanması gereklidir. Bunun için bilgisayarınıza teybi bağlayın ve bir kaset koyup “PLAY” tuşuna basın. POKE yazıp “RETURN” tuşuna bastıktan sonra monitörünüzün veya televizyonunuzun sesini sonuna kadar açın ve kasetteki bilgisayar programının sesleri duyuluncaya dek bekleyin. Yukarıda anlatılan işlemler tamamlandıktan sonra daha evvel belirttiğim gibi LED'in parlaklığı trimpot ile minimum, kafa ayarı vidası ile de maksimum dereceye getirilmelidir. Commodore teyplerinde kafa ayarı vidası “PLAY” tuşu basılı iken üst yüzdeki aşağı yukarı 3 mm çapındaki bir deliğin altında bulunur. Esasında ses kafası iki vida ile sabitleştirilmiştir. Fakat bunlardan bir tanesi daha doğrusu ufak bir yaya geçirilmiş olanı çevrilebilir. Ayarlama işini aşağıdaki sıra ile yapmalısınız.
Resim 5: Lehimlerken anodu ve katodu ayırt etmeyi unutmayın. A: Anot K: Katod. 50
Resim 6: İşaretlenmiş olan noktalardan birine “G” girişini lehimleyin.
1. Trimpotu LED çok az yanacak hale gelinceye kadar çevirin. Böylelikle sinyal seviyesi ve sinüs dalganın tepe noktaları aynı seviyeye gelir.
2. Kafa ayar vidasını LED maksimum parlayana kadar çevirin. Bu şekilde ses kafasından gelen sinüs dalgalarının en yüksek amplituda sahip olmalarını sağlayacaksınız.
Yukarıda belirtilen son şık sadece başka bir bilgisayar teybi ile kaydedilmiş programların yüklenilmesinde kullanılmalıdır. Artık teybinizin alt kapağını kapatabilirsiniz. Fakat önce bilgisayarınızı kapatmayı unutmayın. Artık bundan sonra bir “LOAD ERROR” mesajı ile karşılaştığınızda yapacağınız tek iş yeni monte ettiğiniz LED maksimum parlaklık derecesine gelinceye kadar çevirmeniz. Bu devrenin birçok C-64 kullanıcısının başını ağrıtan kafa ayarı sorununu çözeceği kanısındayım.