Sayfa 54

ADAPTÖR FİŞ Pinleri uyumlu olmayan elemanların birlikte kullanılmasını sağlayan ana fiş. Bu ana fiş sayesinde, Commodore 64'te 24 bacaklı (pin) orijinal işletim sistemi ROM'unu 28 pinli bir EPROM'la değiştirmek mümkün oldu.

ADRES TAŞITI Bilgisayarın içindeki her istenen adrese adreslenebilen, işlevsel olarak birbiriyle ilişkili belirli sayıda hat. Commodore 64'te ve 8 bit işlemcili diğer birçok bilgisayarda adres taşıtı 16 bit uzunluktadır. Bu da 2^16 = 65536 adet bellek hücresinin çağırılabileceği, yani okunabileceği ya da yazılabileceği anlamına gelir.

AKUSTİK KOPLER Normal telefon hatları üzerinden verilerin bir başka bilgisayara aktarılabilmesini sağlayan gereç. İkili sistemdeki veriler farklı frekanslarda seslere dönüştürülür, telefon ahizesinin mikrofonu tarafından alınır ve bir telefon görüşmesi gibi aktarılır. Hattın diğer ucunda bu frekanslar yine bir akustik kopler aracılığıyla, hedef bilgisayarın algılayabileceği ve kullanabileceği ikili elektronik sinyallere dönüştürülür. Aktarma hızı, telefon hatlarında verilerin kaybına yol açabilecek parazitlerden korunmak için oldukça düşük tutulmuştur.

ALU Aritmetik-lojik-birim (arithmetic logic unit). Bilgisayarın Merkezi İşlem Birimi (CPU - central processing unit)'nin içinde yer alır ve Boole bağlantıları (AND, OR, NOT, EOR), kıyaslamalar ve kaydırmalar da dahil olmak üzere tüm hesap işlemlerini üstlenir. C64'ün 6510 işlemcisindeki ALU, mantıksal bağlantılardan başka nicelik farklarını bulmayı, toplamayı ve 2'li tümleç yoluyla çıkartmayı yapar. Çarpma ve bölme yapamaz.

ANALOG İstenen hassasiyette kademelendirmeye izin veren büyüklüklere analog büyüklükler denir. Yaygın olarak kullanılan kayıt tekniğinde, müzik, manyetik bant üzerine frekansların ve genliklerin analog büyüklükleri olarak kaydedilir. Commodore 64'ün içinde yalnızca SID analog değerler üretir. Bu değerler, monitörün ya da bağlı olan televizyonun hoparlöründen ses olarak dışarıya verilir. Diğer tüm sinyaller, yani veriler ve adresler sayısaldır (dijital).

ANALOG-DİJİTAL DÖNÜŞTÜRÜCÜ Analog dış sinyallerin işlenebilmeleri için öncelikle sayısal sinyallere dönüştürülmesi gerekir. Bunun tersine, bilgisayarın sayısal çıkış sinyalleri de, örneğin bir motorun yönetilmesi gibi bir işte kullanılacaklarsa, analog sinyallere dönüştürülür. Analogtan sayısala dönüştürme işlemini bir Analog-Sayısal-Dönüştürücü (A-D), tersi işlemi de bir Sayısal-Analog-Dönüştürücü (D-A) üstlenmiştir. Bu dönüştürücüler, 8, 10, 12, 14 ve 16 bitlik çözünürlüklerde olabilir. Commodore 64'le yapılacak çalışmalarda 8 bitlik dönüştürücü yeterli olmakta.

ARABİRİM (INTERFACE) Arabirim, farklı mantık düzeyleri ya da işletim hızları nedeniyle basit bir biçimde birbirine bağlanamayan sistemleri birleştirmekte kullanılır. Bilgisayardan sayısal bilgileri alıp mantıksal olarak değiştirmeden fakat güçlendirerek çevresel gereçlere aktaran elemanlara da arabirim adı verilir. BAUD DEĞERİ Verilerin veri bağlantı yerleri üzerinden aktarılma hızına ilişkin ölçü birimi. Baud değeri, bir saniyede aktarılan bit sayısını verir. Gönderici ve alıcı gereçlerin aynı Baud değerine ayarlanmış olması gerekir. Bu kavram çoğunlukla seri bağlantı birimleri, akustik koplerler ve modemlerle birlikte kullanılır.

BAYT (BYTE) Her defasında sekiz bit bir araya getirilir ve böylece 256 farklı sayı değerinin sergilenmesi sağlanır. 8 bitlik bilgisayarda veri taşıtı, karşılık gelecek şekilde, 8 bit uzunluktadır. AMIGA gibi daha gelişmiş bilgisayarlarda ise veri taşıtı 16 bit genişliktedir, yani bir defada iki baytı aktarabilir.

BİT Bir durumun en küçük gösterme birimi. Bir bit, iki durum alabilir: 0 ya da 1, yani boş ya da dolu, açık ya da kapalı.

BTX-MODÜLÜ Btx kısaltması, Federal Almanya'da Bildschirmtext (Ekran Metni) için kullanılmaktadır ve Alman Posta İdaresi'nce konmuş bir addır. Bilgisayar Btx-modülü, modem, telefon hattı ve uygun sürücü yazılımı aracılığıyla, Posta İdaresi'nin sunduğu bu olanaktan yararlanarak, diğer Btx katılımcılarıyla verileri ve programları değiş tokuşu yapılabilir. Bugün Federal Almanya'da birçok firmaya Btx aracılığıyla mal siparişi vermek mümkündür.

CENTRONICS BAĞLANTI YERİ Her baytın sekiz bite bölündüğü ve sonra aynı hat üzerinden birbiri ardına aktarıldığı seri bağlantı yerlerinin aksine, Centronics bağlantıda bir bayt komple olarak aynı anda aktarılır. Bu nedenle Centronics bağlantı yeri üzerinden veri aktaracak bir kablonun seri aktarım için kullanılacak bir kabloya oranla daha fazla sayıda hatta ihtiyacı vardır.

CMOS CMOS-teknolojisiyle üretilen sayısal elemanlar, yaklaşık 4 ila 18 Volt arasında değişen bir gerilimle işletilir. Dolayısıyla high düzeyleri de karşılık gelecek şekilde yüksektir. Akım harcaması oldukça düşük olduğundan, bu teknolojiyle üretilen elemanlar çoğunlukla portatif bilgisayarlarda (portables) kullanılır. Diğer yandan bu elemanlar statik yükler açısından oldukça hassastır.

CONTROLLER (DENETLEYİCİ) Controller, bilgisayar ile çevresel gereç arasında bağlantı kuran, yani bağlanan çevresel gereci bilgisayarın direktiflerine göre yöneten bir donanımdır. Buna örnek olarak, ekran denetleyicisi (CRT-Controller; CRT - Cathode Ray Tube) ve 1541'de disket sürücünün içine yerleştirilmiş olan Disk Drive Controller sayılabilir. CRT İngilizce Cathode Ray Tube sözcüklerinin baş harflerinden oluşan kısaltma. Pratikteki anlamı, ekrandır.